Các viên chức tình báo các nước châu Á Thái Bình Dương quan sát xác tàu Cheonan tại căn cứ hải quân Pyeongtaek, ở phía nam Seoul ngày 11/6/2010. Reuters
Việt Nam, nước hiện là chủ tịch ASEAN và tổ chức ARF, cho biết là ngoại trưởng Bắc Triều Tiên Pai Ui-Chun sẽ tới dự Diễn đàn. Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, cùng với 26 đồng nhiệm khác như Trung Quốc, Nga, Liên Hiệp Châu Âu, cũng có mặt.
Cách nay vài ngày, chính quyền Seoul đã bày tỏ mong muốn là ARF lên án chính quyền Bình Nhưỡng bắn ngư lôi làm chìm tàu Cheonan, hồi tháng ba năm nay. 46 thủy thủ Hàn Quốc thiệt mạng trong vụ này. Cho đến nay, Bình Nhưỡng vẫn bác bỏ những cáo buộc này và đe doạ sẽ trả đũa nếu bị trừng phạt.
Trước khi sang Hà Nội, ngoại trưởng Mỹ Hillary Cliton công du Hàn Quốc vào ngày 21/07. Bà sẽ cùng bộ trưởng Quốc phòng Robert Gates tới viếng các binh sĩ Hàn Quốc bị thiệt mạng trong vụ tàu Cheonan tại khu tưởng niệm chiến tranh ở Seoul.
Theo AFP, Diễn đàn an ninh khu vực sẽ chịu “sức ép rất lớn ” trong hồ sơ chìm tàu Cheonan, sau khi Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc ra tuyên bố lên án vụ tấn công, nhưng không nêu đích danh thủ phạm là Bắc Triều Tiên. Một nhà ngoại giao cho rằng ARF sẽ phải đề cập đến vụ này. Còn trợ lý ngoại trưởng Mỹ Kurt Campbell tiết lộ là tại ARF, ngoại trưởng Clinton “sẽ có những phát biểu cụ thể về thảm họa chìm tàu Cheonan”.
Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định là ARF khó có thể đưa ra được những tuyên bố cứng rắn, rõ ràng, về vụ chìm tàu Cheonan, do sự hình thành hai nhóm nước có quan điểm trái ngược nhau: Một bên là Bắc Triều Tiên, Trung Quốc, Nga và bên kia là Hàn Quốc, Mỹ và một số quốc gia khác.
Theo ông Leonid Petrov, chuyên gia về Triều Tiên, tại trường đại học Sedney, Úc thì Nga và Trung Quốc, thành viên thường trực Hội Đồng Bảo An, đã tìm mọi cách để bản tuyên bố của Hội Đồng Bảo An ngày 09/07 trở nên rất nhẹ nhàng và chỉ mang tính cách gián tiếp, trái ngược hẳn với những gì mà Mỹ và Hàn Quốc mong muốn.
Bắc Kinh và Matxcơva không công khai cáo buộc Bình Nhưỡng phải chịu trách nhiệm về vụ bắn chìm tàu Cheonan, bất chấp kết luận của cuộc điều tra quốc tế với sự tham gia của các chuyên gia Hàn Quốc, Mỹ và một số nước khác. Theo các nhân viên điều tra, thì có nhiều bằng chứng vững chắc cho thấy đây là một vụ tấn công bằng thủy lôi Bắc Triều Tiên.
Do vậy, nếu có nói về vụ chìm tàu Cheonan, thì có thể ARF sẽ dựa theo tuyên bố của Liên Hiệp Quốc hoặc sử dụng ngôn từ tương tự và không lên án Bình Nhưỡng.
Việt Nam cũng ở trong tình thế tế nhị. Hà Nội có quan hệ kinh tế chặt chẽ với Seoul nhưng đồng thời lại coi chế độ Bình Nhưỡng như một đồng minh cùng hệ tư tưởng cộng sản.
Theo ông Ralph Cossa, chủ tịch Diễn đàn Thái Bình Dương thuộc Viện nghiên cứu CSIS tại Hawaii thì “Hà Nội sẽ không tìm cách đối đầu với Bình Nhưỡng một cách không cần thiết, nhưng có thể cũng không ngần ngại bình luận về vụ này”.
Chuyên gia Daniel Pinkston thuộc Nhóm Nghiên cứu Khủng hoảng Quốc tế nhận định rằng nếu nhìn vào hình thức hoạt động của Diễn đàn và quy trình đạt được đồng thuận, thì ARF sẽ tìm cách giảm thiểu tầm quan trọng của hồ sơ chìm tàu Cheonan. Các ngoại trưởng có thể viện dẫn là Hội đồng Bảo an đã ra tuyên bố và tránh đi xa hơn văn bản này.
ASEAN là nòng cốt của Diễn đàn an ninh khu vực và một trong những nguyên tắc cơ bản của khối này là không can thiệp vào công việc nội bộ các nước thành viên.
ARF vẫn thường xuyên bị chỉ trích là một diễn đàn có ít ảnh hưởng trong việc thúc đẩy giải quyết các cuộc xung đột trong khu vực – từ vấn đề Cachemir cho đến những tranh chấp về chủ quyền trên Biển Đông hay những vụ bạo lực ở miền nam Philippines. Vai trò tích cực nhất của Diễn đàn chỉ là giúp xây dựng lòng tin giữa các quốc gia.
Đức Tâm (RFI)