Tên đồ tể Duch tại tòa ngày 26/7/2010. Reuters
Bị cáo Duch bị kết án với các tội danh: giết người, tra tấn, hãm hiếp, tội ác chống nhân loại và nhiều hành vi vô nhân đạo.
Năm nay 67 tuổi, Douch từng là trại trưởng trông coi nhà tù Toul Sleng, còn được gọi là trại giam S-21, biểu tượng của tội ác Khmer Đỏ. Theo AFP đương sự thừa nhận đã ra lệnh hạ sát và tra tấn hơn 14 ngàn nạn nhân tuy nhiên bị cáo nhấn mạnh là ông đã thi hành lệnh của cấp trên. Khi tòa tuyên án, bị cáo Douch đã không tỏ ra xúc động, trong lúc nhiều người có mặt trong phiên tòa đã bật khóc và cho rằng, bản án 35 năm tù là quá nhẹ so với tội ác ông ta đã gây nên.
Thông tín viên RFI Phạm Phan tường trình từ Phnom Penh:
" Sáng 26/7 do ảnh hưởng thời tiết bão, bầu trời Phnom Penh nhiều mây và cơn mưa nhỏ hột kéo dài. Theo chương trình ngày đưa ra phán quyết, 10 giờ sáng tòa mới khai diễn. Đám đông dân chúng, nhà báo trong và ngoài nước, nhà sư đã tụ tập bên ngoài có đến vài trăm người. Theo con số của đài truyền hình TVK của chính quyền Cam Bốt thì có một ngàn người kéo đến tham dự ngày bị cáo Duch nhận bản án đền tội ác.
Từ trung tâm tạm giam được xây cất kiểu như một biệt thự nằm gần tòa án, Duch bị chuyển đến phòng xử trong chiếc xe Land Cruiser với cửa có kiếng đen. Cũng giống như ngày đầu tiên ra tòa, hôm 26/7 Duch mặc áo sơ mi tay dài màu xanh da trời, ngồi trong phòng chờ nghe bản án với cặp mắt đảo quanh liên tục.
Duch người Khmer gốc Hoa sinh ngày 17/11/1942 tại làng Poevveuy tỉnh Kompong Thom cách Phnom Penh khoảng 90 km về hướng Tây Bắc. Năm 1965 Duch hành nghề giáo viên dạy toán, nhưng nghe tuyên truyền rồi tham gia hoạt động cho Cộng Sản. Năm 1968, Duch bị cảnh sát chế độ Sihanouk bắt giữ, sau đó được trả tự do khi Hoàng thân Sihanouk bị Tướng Lon Non lật đổ năm 1970.
Từ tháng 7/1971 cho đến tháng 1/1975, Duch là chủ cịch Văn phòng 13 hay M13 (một văn phòng an ninh khác phụ trách khu vực bắc Phnom Penh của Đảng Cộng sản Cam Bốt). Thời kỳ Kampuchea Dân Chủ, Duch là Phó bí thư kế đến làm Bí thư kiêm Trưởng trại S-21 (một trung tâm an ninh của chế độ thường được biết với tên Tuol Sleng). Sau khi Cộng sản Cam Bốt bị Cộng sản Việt Nam đánh đuổi khỏi Phnom Penh, Duch tiếp tục gắn bó với Đảng Cộng sản Cam Bốt cho đến đầu thập niên 1990 nhưng phải giả dạng thường dân, thay hình đổi dạng, trốn tránh luật pháp, sau đó trở lại nghề dạy toán.
Khi vợ chết năm 1995 trong một vụ trộm cắp, Duch quy đạo Thiên Chúa Giáo và đi đến huyện Samlaut tỉnh Battambang sinh sống, sau đó vào năm 1999 bị nhà báo Anh thấy được chân tướng. Cuối cùng qua 20 năm che giấu hành tung, thủ phạm Duch bị chính quyền bắt giữ, tạm giam 10 năm chờ phiên tòa xử tội ác diệt chủng.
35 năm tù cho tội ác của tên đồ tể
Duch thú nhận là người đứng đầu S-21. Từ 1975 đến 1979, Duch giữ vài vị trí tại “Văn Phòng S-21”, Phân bộ đặc biệt của cảnh sát mật thuộc Đảng Cộng sản Cam Bốt. S-21 là cơ quan duy nhất trong hệ thống các trung tâm an ninh được dành cho quyền liên hệ trực tiếp với Ủy ban Trung ương Đảng và vai trò của cơ quan này với các trại tạm giam cũng như hành hình đảng viên trong bộ máy đảng. Trên 17.200 tù nhân bị hành quyết hay chết vì bị tra tấn hay điều kiện tạm giam tồi tệ tại S-21.
Sau khi được thăng cấp từ Phó bí thư lên chức Chủ tịch và Bí thư Đảng bộ S-21 trong tháng 3/1976, cá nhân Duch tiếp tục giám sát việc thẩm vấn hầu hết tù nhân quan trọng và chịu trách nhiệm cuối cùng cho các hoạt động S-21. Đầu tiên, tù nhân bị hành hình và chôn trong và ngoài khu vực S-21. Khoảng thời gian từ 1976-1977, một phần để tránh nguy hiểm của bịnh truyền nhiễm xảy ra, khu vực hành quyết được chuyển đến Choeng Ek ở ngoại ô Phnom Penh mặc dù các cuộc hành hình và chôn nạn nhân tiếp tục diễn ra trong và gần S-21.
Từ 10 giờ sáng đến 11 giờ 5 phút Chánh án Nil Nonn đọc hồ sơ ghi nhận tội trạng của Duch. Đến 11 giờ 6 phút, ông ra lịnh cho Duch đứng lên nghiêm chỉnh chờ nghe bản án. Tòa tuyên án Duch, một cán bộ cộng sản cấp cao thừa hành lịnh của Pol Pot phải lãnh án tù 35 năm, nhưng do vì đã tạm giam Duch sai luật trong tòa án quân sự khi bị bắt năm 1999 nên án tù giảm xuống còn 30 năm. Và thời gian tạm giam đã kéo dài 11 năm nên số năm còn lại mà Duch phải bị ở tù chỉ còn 19 năm. Lúc đầu các công tố viên đề nghị án trừng phạt 40 năm vì không có án tử hình.
Công luận: bản án quá nhẹ và thời gian xét xử quá dài
Trong cuộc phỏng vấn do đài truyền hình TVK thực hiện, một số sinh viên học sinh nói tòa án quốc tế lần đầu tiên có tại Cam Bốt và nên đưa ra phán quyết công bình để thân nhân của kẻ tội phạm thấy tội ác đã được thi hành như thế nào.
Một số người Khmer Islam gồm 1 đàn ông và 4 phụ nữ khi được hỏi đã nói muốn tòa xử chung thân hay tử hình và không nên kéo dài tiến trình xét xử những người cầm đầu Đảng Cộng sản Cam Bốt vì chỉ làm đau lòng nạn nhân, thân nhân họ cũng như gây chán nản về tâm lý do phải chờ đợi quá lâu.
Được biết vào năm 1977, khi nhiều gia đình người dân bị giam cầm tại S.21, chỉ trong một ngày Duch ra lịnh giết chết hết 160 trẻ nhỏ.
Ngoài người Khmer và Khmer Islam, người Việt cũng không tránh khỏi cuộc tàn sát man rợ đã làm chết hơn 1,7 triệu người do những kẻ chủ trương phải xây dựng XHCN và chủ nghĩa cộng sản bằng mọi giá.
Chúng tôi đã hỏi vài bà con người Việt có cha hay anh chị em bị chết khi cộng sản Cam Bốt chiếm đóng Phnom Penh năm 1975, họ nói án tù dành cho Duch là nhẹ, đúng ra phải giam ít nhất suốt cuộc đời để những thủ phạm gây tội ác không còn dám ra tay giết người vì đeo đuổi sai lầm một thứ chủ nghĩa chính trị ngớ ngẩn hoang tưởng.
Trong số nạn nhân bị hành hạ đến chết dưới bàn tay hiểm độc của Duch, còn có một số ít người ngoại quốc.
Nhân chứng Rob Hamill người New Zealand có anh trai tên Kerry 28 tuổi vào năm 1978. Kerry cùng hai ông bạn, một người Anh, một người Canada bị Khmer đỏ bắt trên chiếc du thuyền trong lãnh hải Cam Bốt năm 1978. Người bạn Canada bị bắn chết ngay trên thuyền lúc mới vừa bị bắt, hai người còn lại bị đưa về giam tại S.21 để tra tấn và hành hình.
Gia đình Rob Hamill trước đấy sống rất hạnh phúc nhưng đến năm 1979, khi nghe hung tin Kerry chết, đã trở nên tan nát: một người anh kế tiếp tự tử; bản thân Rob Hamill rơi vào tình trạng nghiện rượu ở tuổi mới 14, ông uống để quên đi cái chết đau lòng của anh trai; cha mẹ ông không bao giờ lấy lại thăng bằng trong cuộc sống; và rồi mẹ ông chết cách đây 7 năm.
Năm nay 46 tuổi và có mặt trong ngày đưa ra bản án cho Duch, Rob Hamill nói không bao giờ có đủ công lý cho gia đình ông dù phán quyết dành cho tên sát nhân Duch nặng đến đâu.
Phạm Phan - Đức Tâm (RFI)