Kaing Guek Eav, tức Duch, tại phiên toà ở Phnom Penh, 05/12/ 2008. REUTERS/Tang Chhinsothy
Phó công tố William Smith nói ông và các đồng nghiệp đang xem xét lại tất cả khía cạnh của quyết định này và sẽ trả lời trong vài tuần tới. Theo quy định của tòa án, các bên trong vụ xử phải thông báo ý định kháng án của họ trong thời hạn 30 sau khi nhận được phán quyết.
Lập luận xin kháng án của Duch
Duch nói mình chỉ là kẻ thừa hành, một nhân vật không quan trọng, và tại sao những người giữ trách nhiệm cao hơn Duch trong đảng lại chưa bị kết án và có người trốn tránh không bị bắt.
Trong thời gian xử Duch tỏ thái độ ăn năn hối hận nhưng vào phiên xử cuối, Duch làm cho tòa ngạc nhiên khi đương sự xin được tha tội.
Phản ứng của công luận
Ngay sau tòa chính thức tuyên án Duch 30 năm tù giam, các nạn nhân trực tiếp của thủ phạm Duch tỏ thái độ quyết liệt chống lại án phạt quá nhẹ cho một tên sát nhân hiểm độc và không gớm máu người.
Nạn nhân Chum Mey năm nay 79 tuổi, nói Duch mở miệng xin lỗi nhưng chỉ nói với quan tòa chứ không xin lỗi nạn nhân. Ông lão Chum Mey vừa khóc vừa nói không vừa lòng, không vừa lòng, với bản án tòa tuyên bố đã biến những nạn nhân như ông trở thành nạn nhân lần thứ hai. Ông Chum Mey gào thét trong sân tòa, “tại sao giam Duch trong điều kiện tiện nghi có phòng máy lạnh, cơm ăn ba bữa, quạt máy đủ các thứ, còn khi Duch giam chúng tôi như súc vật muốn giết lúc nào cũng được”.
Ông lão Bou Meng là một trong vài nạn nhân may mắn còn sống sót trong nhà tù S.21 nói ông chờ kết quả sau cùng của phiên xử để mong cho các vong hồn bị giết oan uổng được thanh thản dưới suối vàng sau hơn 30 năm dài chờ đợi công lý tuy nhiên án phạt 30 năm dành cho Duch giống như cái tát vô mặt ông.
Một người tham dự phiên tòa tên Nina You 40 tuổi đang làm việc cho cơ quan phát triển của tư nhân, lập luận: Nhiều người dân Cam Bốt đã mất đi người thân, vợ, chồng, các con của họ như vậy tại sao kẻ gây tội ác như Duch chỉ lãnh án tù có 19 năm và có thời giờ sống với con cháu thủ phạm.
Ngoại Trưởng Hor Namhong phát biểu trên quan điểm của riêng ông nói rằng bản án không thích hợp.
Cuộc thăm dò tổng quát trong xã hội sau phiên xử Duch hôm thứ Hai cho biết công luận dân chúng phần lớn tỏ ý kiến bất bình, người dân đưa ra lý lẽ: với hàng chục ngàn đầu lâu chất cao tại nhà giam S.21, từng đống xương người được khai quật, thế mà một trong những tên trọng phạm của đảng cộng sản Cam Bốt chỉ lãnh bản án 19 năm tù, và rồi lại còn đòi chống án để xin được tha tội khỏi ở tù.
Nhiều người có thân nhân chết tại S.21 phát biểu định chế dân chủ trên căn bản thì tốt nhưng lại có chỗ hở cho kẻ gây tội ác lạm dụng nên không thể thực thi công lý trong trường hợp xử tội ác chống nhân loại của cộng sản Cam Bốt.
Những bị cáo sắp ra tòa
Những bị cáo mang tội ác trầm trọng hơn Duch sẽ lần lượt bị xử bao gồm: Ieng Sary, 84 tuổi, cựu Ngoại trưởng Khmer Đỏ; Ieng Thirith 78 tuổi, cựu bộ trưởng Xã Hội, vợ Ieng Sary; Nuon Chea 84 tuổi, nhân vật số 2 đứng sau tổng bí thư Pol Pot; và sau cùng là Khieu Samphang nguyên chủ tịch Kampuchea Dân Chủ.
Các cuộc điều tra cho 4 trường hợp trọng phạm nói trên có thể được hoàn tất vào tháng 9 tới với cáo trạng chính thức và phiên tòa xử họ sẽ được khởi sự vào năm sau. Không giống như trường hợp của Duch, các bị cáo trọng phạm một thời đưa ra chính sách diệt chủng dân tộc Khmer theo đường lối Marx-Lenin đã chối bỏ tội ác và luật sư của họ tích cực đưa ra các thách đố về mặt pháp lý.
Bốn trọng phạm từng cầm đầu đảng cộng sản Cam Bốt bị tống vào trại tạm giam cuối năm 2007 và đã có cách hành xử không thân thiện với nhau như Nuon Chea không nói chuyện với Duch sau khi Duch khai báo y từng thừa lịnh Nuon Chea để tàn sát dân. Còn Ieng Thirith hay la lớn và đã hơn 70 lần lạm dụng những người bị tạm giam chung với bà như mắng chưởi...
Nhiều người tỏ sự lo âu, các kẻ cầm đầu cộng sản Cam Bốt đã già yếu, nếu kéo dài ngày khai diễn phiên xử thì có thể họ chết dần vì bịnh tật như trường hợp Ta Mok.
Tòa án cần thêm nhiều tài trợ
Thời gian đầu khi chuẩn bị thành lập, Hội Nghị Cam Kết Tài Trợ Tòa Án Khmer Đỏ được Liên Hiệp Quốc tổ chức tại New York ngày 28/3/2005. 13 nước đồng ý đóng góp tiền với tổng số 38.477.033 triệu Mỹ Kim, bao gồm: Nhật (21,6 triệu), Pháp (4,8 triệu), Úc (2,3 triệu), Canada (1,6 triệu), Đức (1 triệu), Hòa Lan (1,9 triệu), Đan Mạch (531 ngàn), Luxembourg (66 ngàn), Áo (360 ngàn), Thụy Điển (150 ngàn), Anh Quốc (2,8 triệu), Na Uy (1triệu), và Hàn Quốc (150 ngàn). Sau này nhiều nước đóng góp thêm và quỹ hoạt động của Tòa cũng mở rộng.
Tuy nhiên trong năm nay nhiều nạn nhân của tội ác diệt chủng tỏ ra ưu tư về ngân quỹ dành cho tòa án. Trong năm 2010 các nước tài trợ cam kết đóng góp 17 triệu Mỹ Kim, trong khi nhu cầu dành cho tài khóa hoạt động năm 2010 – 2011 còn thiếu đến 85 triệu Mỹ Kim.