Chủ tịch Cuba Raoul Castro nhân khóa họp quốc hội ngày 01/08/2010 tại La Habana. Desmond Boylan/ Reuters
Từ khi Raoul Castro thay ông anh Fidel làm chủ tịch Cuba cách nay 4 năm, những người am hiểu tình hình Cuba đều nhận định là đang có biến chuyển trong chế độ khép kín này. Nhưng câu hỏi then chốt là biến chuyển gì? Raoul Castro có thực quyền hay bị các thế lực khác nhau trong hậu trường chính trị trói tay? Ông thật sự muốn cởi trói Cuba hay tiếp tục con đường chuyên chế?
Trong tuần lễ vừa qua, một sự kiện nổi bật được ghi nhận là dự tái xuất hiện của cựu chủ tịch Fidel Castro. Truyền thông nhà nước tường thuật ông lên tiếng 7 lần trong 7 ngày và tiếp ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì. Phải chăng cha đẻ cuộc cách mạng Cuba, 84 tuổi, muốn bắn tín hiệu ủng hộ em trai 79 tuổi của mình hay chính bản thân ông muốn ngăn chận trào lưu muốn thay đổi trong dân chúng hiện nay?
Cách nay hai tuần, qua trung gian hòa giải của Giáo Hội Công Giáo, chính quyền Cuba thông báo trả tự do cho 53 nhà đối lập trong số khoảng 200 người bị giam vì tranh đấu dân chủ hóa. 20 người sang Tây Ban Nha tỵ nạn và một người được Hoa Kỳ đón nhận. Thái độ chấp nhận đối thoại của chính quyền Cuba làm phát sinh nhiều tia hy vọng. Tuy nhiên, trong thông điệp truyền thanh truyền hình hôm 1/8, ông Raoul Castro nói rõ là « cách mạng có thể bao dung vì nó mạnh. Sức mạnh của cách mạng dựa vào hậu thuẫn của đa số dân chúng…do vậy, cần phải nhắc lại rằng sẽ không có chuyện dung thứ cho kẻ thù của Tổ quốc, những người gây hiểm nguy cho nền độc lập ».
Trong lãnh vực kinh tế và xã hội, ông Raoul Castro thừa nhận nguyện vọng khẩn thiết của dân chúng là muốn « đổi mới » nhưng ông khẳng định là sẽ cải cách « từng bước một , theo nhịp độ sẽ được quyết định » sao cho không phạm sai lầm. Cụ thể , Raoul Castro hứa hẹn sẽ đưa hàng chục ngàn người thất nghiệp vào các lãnh vực thiếu tay nghề như hớt tóc, lái xe taxi hoặc mở tiệm ăn cá thể. Để thu hút ngoại tệ, ông thông báo dự án xây 16 sân golf cùng với nhiều biệt thự hạng sang bán cho khách hàng ngoại quốc nhiều tiền. Trong khi đó thì nhà nước tiếp tục kiểm soát 95% sinh hoạt kinh tế quốc gia.
Theo chuyên gia địa lý chính trị Pháp Jean-Jacques Kourliandski thì Cuba bị rơi vào chiếc bẫy của chính mình khi từ chối đổi mới thật sự: La Habana không cải cách chính trị « theo con đường Perestroika và Glasnost của Liên Xô cũ, cũng không theo mô hình Trung Quốc kinh tế thị trường do một đảng lãnh đao ». Giới lãnh đạo Cuba « tự trói tay » mình trong mô hình riêng « một đảng chuyên chế, một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa ».
Thế mà, Cuba đang đứng trước những nhu cầu cấp bách. Chính sách ưu tiên bảo vệ đảng đã không bảo vệ được kinh tế quốc gia đang bị tác hại trực tiếp do khủng hoảng thế giới. Nguồn ngoại tệ giảm trầm trọng vì thiếu du khách. Mà ngoại tệ là nhu cầu sinh tử của Cuba để nhập khẩu lương thực và nhiều nhu yếu phẩm khác.
Đối với phong trào đối lập, thì quyết định trả tự do cho hơn 50 tù nhân chính trị chỉ là một động thái nhượng bộ giai đoạn trước cuộc đấu tranh kiên quyết của nhà ly khai Orlando Zapata tuyệt thực đến chết hồi tháng 4. Giáo sư kiêm nhà văn Jacobo Machover, tỵ nạn tại Pháp, nhận định là không nên hy vọng « chế độ này thay đổi ». Thông điệp của giới ly khai và người dân trong nước là quốc tế nên « tiếp tục gây sức ép ».
Tú Anh (RFI)