Lính Cam Bốt trong Lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hiệp Quốc trong lễ khai mạc cuộc tập trận ngày 17/7/2010 tại tỉnh Kampong Speu, cách Phnom Penh 60km. Reuters
Từ Phnom Penh, thông tín viên Phạm Phan nhận định:
Cuộc tập trận Angkor Sentinel 10
Khi vai trò của Trung Quốc tại Biển Đông ngày càng gây sự chú ý, nếu không muốn nói là làm ưu tư các láng giềng nhỏ yếu hơn, thì Hoa Kỳ thời gian gần đây chứng tỏ cho thấy họ không muốn bị chậm chân. Các chính sách mới của Hoa Kỳ nhắm đến Lào, Miến Điện và Cam Bốt nhằm mục đích tranh giành ảnh hưởng với Trung Quốc trong một vùng từng là quỹ đạo của Trung Quốc.
Cuộc diễn tập quân sự giữa Hoa Kỳ và Cam Bốt vừa diễn ra tại tỉnh Kampong Speu cách thủ đô Phnom Penh khoảng 50 km là minh chứng cho lập luận trên đây. Cuộc diễn tập có tên “Người canh giữ Đền Angkor” huy động đến 1.200 quân nhân từ 23 quốc gia, đã được các nhà quan sát quân sự lượng giá là cuộc tập trận chưa từng có trước đây. Một số các quốc gia có mặt trong cuộc diễn tập gồm Pháp, Indonesia, Philippines, Úc, Ấn Độ, Ý, Đức, Nhật, Mông Cổ, Anh; thời gian xảy ra cuộc tập trận cũng trùng thời điểm Hoa Kỳ - Cam Bốt kỷ niệm 60 năm thiết lập mối quan hệ ngoại giao.
Chương trình diễn tập gồm hai phần chính, thứ nhất diễn ra tại Phnom Penh gồm hoạt động điều phối kế hoạch chỉ huy được thao tác trên máy điện toán; phần thứ nhì diễn ra tại Bộ chỉ huy Lữ đoàn xe tăng ACO thuộc tỉnh Kampong Speu mang tính cách diễn tập trên trận địa với địa hình thiên nhiên.
Trước đó vào ngày 3/5 các giới chức quân sự Hoa Kỳ và Cam Bốt tham dự lễ khánh thành Trung tâm Huấn luyện Lực lượng Gìn giữ Hòa bình do Hoa Kỳ tài trợ xây dựng trị giá 1,8 triệu Mỹ kim. Trung tâm này được dùng hỗ trợ cho công tác diễn tập quân sự đa quốc gia. Đại sứ Hoa Kỳ tại Cam Bốt Carol Rodley nói, Washington cam kết thúc đẩy mối quan hệ quân sự với Phnom Penh và đợt diễn tập “Người canh giữ Đền Angkor” là cơ hội để mở rộng mối thân hữu giữa hai nước.
Phản ứng đầu tiên khi cuộc diễn tập hoàn tất không đến từ Trung Quốc mà từ Thái Lan. Thái không đồng ý với Hoa Kỳ khi di chuyển địa điểm diễn tập quân sự hàng năm từ Thái đến Cam Bốt, trong hiện trạng hai nước đang căng thẳng về tranh chấp biên giới tại đền Prear Vihear. Thực tế, do quyền lợi riêng, Thái không muốn đề cập đến tình hình Biển Đông đang dậy sóng, hơn nữa người Mỹ có truyền thống cư xử ưu tiên cho quyền lợi họ.
Hợp tác giữa Hoa Kỳ và Cam Bốt
Cách đây hai năm, Hoa Kỳ có nỗ lực cải thiện mối quan hệ an ninh khi Giám đốc FBI Robert Mueller thực hiện chuyến đi Phnom Penh tháng 1/2008 để khánh thành văn phòng FBI đầu tiên, được đặt bên trong khuôn viên Tòa Đại sứ Mỹ cũng vừa được xây mới hoàn toàn trước đó ba năm trên một diện tích rộng lớn. Giám đốc Mueller nói: ”Cam Bốt có vị trí rất quan trọng đối với Hoa Kỳ, bởi vì khủng bố coi quốc gia này là điểm trung chuyển nhân sự hoặc tiến hành hoạt động.”
Trước khi thành lập văn phòng FBI tại Phnom Penh, cơ quan FBI đã được yêu cầu điều tra để xác định ai là hung thủ tấn công bằng lựu đạn vào cuộc biểu tình của phe đối lập Sam Rainsy tháng 3 năm 1997 làm chết 16 người, và một công dân Mỹ bị thương. Tuy nhiên sau đó FBI đã rút chân khỏi cuộc điều tra khi sắp hoàn tất.
Mỹ hiện nay là một trong những nước tài trợ mạnh nhất cho Cam Bốt với 72 triệu Mỹ kim trong năm 2010, chú trọng vào các lĩnh vực y tế, giáo dục, phát triển kinh tế và bộ máy hành chính. Năm 2009 Mỹ viện trợ cho Cam Bốt 65 triệu Mỹ kim. Mỹ cũng đã gia tăng đầu tư và tháo bỏ giới hạn cho Ngân hàng Xuất nhập khẩu của Hoa Kỳ để Cam Bốt dễ dàng vay mượn tài chính.
Mục tiêu: Kìm hãm ảnh huởng càng lúc càng tăng của Trung Quốc
Ảnh hưởng của Trung Quốc đã gia tăng tại Cam Bốt trong thập niên qua. Trong khi các nước phương Tây viện trợ cho Cam Bốt với yêu cầu kèm theo phải tôn trọng nhân quyền, thì Trung Quốc lại cho dễ dàng, không có nhiều ràng buộc về nhân quyền hay chống tham nhũng.
Tháng 12/2009 khi Cam Bốt trục xuất người tỵ nạn Duy Ngô Nhĩ về lại Trung Quốc thì Mỹ ngay lập tức hoãn chuyển giao các quân xa cho quân đội Cam Bốt, nhưng Trung Quốc lại viện trợ quân sự cho Cam Bốt 14 triệu Mỹ kim vào tháng 5 năm 2010, và sau đó là 256 quân xa, 50.000 bộ quân phục vào tháng 6/2010. Trong các năm trước Trung Quốc đã cung cấp cho các đơn vị quân sự đặc biệt của Cam Bốt loại tiểu liên tấn công QBZ do Trung Quốc chế tạo.
Thời chiến tranh lạnh khi Cộng Sản quốc tế còn bành trướng mạnh, Mỹ - Trung từng đụng đầu tại Cam Bốt. Ngày nay một số nhà quan sát cho rằng Mỹ có thể đã chậm chân tại Cam Bốt so với Trung Quốc, và các láng giềng e ngại sức mạnh quân sự Trung Quốc đang gia tăng.
Để đạt mục tiêu, chính quyền Mỹ sẵn sàng nhẹ tay về nhân quyền
Cuộc diễn tập quân sự Hoa Kỳ - Cam Bốt đã bị HRW chỉ trích vì các đơn vị Cam Bốt tham gia tập trận từng mang tiếng vi phạm nhân quyền. Theo báo cáo ngày 8/7/2010 của HRW, Lữ đoàn Không vận 911, Lữ đoàn 31 và 70 vào tháng 11/2009 đã chiếm đất nông trại của 133 gia đình tại tỉnh Banteay Meanchey và năm 2007 lái xe tăng ủi sập hàng rào rồi phá đồng lúa của dân để lấy đất họ. Còn đơn vị bảo vệ cá nhân ông Hun Sen và Lữ đoàn 70 từng quăng lựu đạn lén lút vào đoàn người biểu tình của phe đối lập Sam Rainsy trước tòa nhà Quốc Hội cũ gần Hoàng Cung hồi năm 1997.
Lữ đoàn Không vận 911 cũng từng dính vào các cuộc bạo hành chính trị, tạm giam định kiến, tra tấn, hành quyết tại chỗ không chờ luật pháp xét xử. Lữ đoàn 31 bị tố cáo cưa cắt cây gỗ trái phép để bán lấy tiền rồi bỏ túi riêng, hăm dọa các nhà hoạt động đối lập, cướp đất dân bao gồm vụ cướp đất năm 2008 tại tỉnh Kampot bằng cách dùng xe tải của Mỹ viện trợ để cưỡng bức dân làng rời khỏi nhà họ.
Chính quyền Cam Bốt bác bỏ tố cáo của HRW, còn Hoa Kỳ lại nói trước khi họ cho các đơn vị Cam Bốt tham gia tập trận đã tiến hành điều tra toàn diện và phải phù hợp với luật pháp Mỹ. Tháng qua, tòa án Mỹ kết án ông Chhun Yasith người Mỹ gốc Cam Bốt tù chung thân , vì vai trò của đương sự trong tổ chức Chiến sĩ Tự do đã âm mưu cuộc đảo chính tại Phnom Penh tháng 11/2000.
Các sự kiện dẫn trên cho thấy để lôi kéo Cam Bốt vào quỹ đạo mà Mỹ đang mong muốn hình thành tại Đông Nam Á; với mục đích tạo nên đối lực với ảnh hưởng Trung Quốc đang lên thì Mỹ sẽ cố gắng làm hài lòng các chính quyền trong vùng trong đó có Cam Bốt.
Phạm Phan - Trọng Nghĩa (RFI)