Điểm báo Quốc tế

Tạp chí ghi nhận những bước tiến nhỏ: trước tiên là cho sử dụng Internet tự do hơn, kế đến là những trao đổi văn hoá với Hoa Kỳ gia tăng trong thời gian qua. Hành động ngoạn mục nhất là sự kiện trả tự do cho hơn 50 tù nhân chính trị và cho họ xuất cảnh.

Tuy nhiên tạp chí cũng ghi nhận không phải ai cũng đánh giá tích cực các hành động trên. Nếu những người lạc quan nhìn thấy đây là một dấu hiệu mở cửa, dự báo những thay đổi xã hội, thì có người bi quan chỉ thấy một thủ đoạn của chính quyền La Habana. Nhưng theo tờ Courrier International, có một điều chắc chắn: đó là khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng hiện nay đã buộc chính quyền Raul Castro hành động như trên, và có lẽ người anh, Fidel đã không được tham khảo ý kiến.

Trong bài báo tựa đề « Cải tổ ngay bây giờ hoặc sẽ không còn cơ hội nữa », Mauricio Vicent của tờ báo Tây ban Nha, El Pais, nêu lên những ví dụ cho thấy tình hình Cuba rất cấp bách. Nhà báo trích lại một tin đăng trên tờ báo Cuba Gramma ngày 16/07/2010, thuật lại câu chuyện hàng loạt vụ ăn cắp đường rầy xe lửa và thanh tà vẹt ở vùng miền trung Cuba dẫn đến tai nạn xe lửa. Báo Gramma giải thích là kẻ cắp đã sử dụng những vật liệu này để xây nhà ở.

Riêng Maurico đã xem bài tường thuật trên tờ Gramma như một thông điệp được mã hoá về tình hình khủng hoảng tại đảo quốc. Nhưng tờ báo Cuba, hôm ấy lại không nhắc đến việc 11 tù nhân chính trị được trả tự do. Theo tác giả bài viết trên Courrier International, hai sự kiện ăn cắp và trả tự do tù nhân được gắn liền với nhau bằng một sợi chỉ vô hình.

Tát cả mọi người, từ các nhà kinh tế, các nhà ngoại giao, cho đến phe đối lập và cả một số viên chức chính quyền, đều công nhận là sự rệu rã kinh tế xã hội Cuba đã đến mức mà chính quyền không còn cách nào khác là đưa ra những biện pháp cải tổ và phải đưa ra một cách nhanh chóng. Một nhà đối lập, Oscar Espinosa Chepe, còn đánh giá là hành động trả tự do sẽ trở thành vô nghĩa nếu không có những cải tổ tiếp theo. Và điều này chính ông Raul Castro cũng đã nhận thấy.

Tóm lại ai cũng thấy là Cuba cần phải cải tổ như giải thích của giáo sư Đại học Cuba Esteban Morales: Người dân sẽ không hiểu tại sao trước tình hình khó khăn như thế lại chính quyền không có những biện pháp cần thiết để cải thiện. Theo bài báo trên tờ Courrier, ông Esteban đã bị khai trừ khỏi đảng, vì một bài nghiên cứu của ông đã nêu lên sự kiện là « Những kẻ nắm giữ những chức vụ cao trong chính quyền đã thu vén tiền nong, tạo cho họ một tấm đệm tài chính đề phòng chế độ sụp đổ ».

Một bài báo khác, cũng được Courrier International trích từ El Pais, dưới ngòi bút của Jorge Castaneda, nêu lên thẳng thừng nguy cơ bất ổn định tại Cuba, với dòng tựa đầy hình ảnh: « Đồng cỏ khô, và tia mồi lửa đang hiện diện ».

Theo Castaneda, từ 50 năm nay, người ta liên tục tiên đoán về ngày sụp đổ của chế độ Fidel Castro. Thế nhưng những lời tiên đoán đều sai bét, ‘’con ngựa già’’ vẫn còn đấy. Tuy nhiên lần này có lẽ chế độc tài vùng nhiệt đới này sắp phải hứng chiụ giông tố.

Mồi lửa bất ổn định đang chờ bùng lên tại Cuba

Theo Castaneda, ba yếu tố phối hợp với nhau cho phép đưa ra giả thuyết này: Thứ nhất là tình trạng kinh tế tồi tệ chưa từng thấy tại Cuba từ đầu thập niên 1990, khi Liên Xô sụp đổ đã khiến Cuba khốn đốn. Khủng hoảng kinh tế hiện nay đưa người dân trên đảo vào tình trạng khổ cực, thiếu lương thực, thiếu điện, điều chưa từng diễn ra từ hơn 10 năm nay. Nickel mất giá trên thị trường quốc tế, du lịch sụt giảm, kiều hối người Cuba ở Miami gửi về nước giảm đi, cộng thêm với bão tố đã làm tê liệt hoạt động của đảo.

Thế nhưng tác giả bài báo công nhận là nếu chỉ có một cuộc khủng hoảng kinh tế không thôi thì sẽ không thể khuynh đảo chế độ Castro. Tuy nhiên, nếu cộng với hai yếu tố khác thì có thể mở ra những viễn ảnh khó lường.

Yếu tố thứ hai mà Castaneda nhìn thấy là giờ đây người dân Cuba không còn bị bưng bít thông tin như trước và những gì xẩy ra ở Cuba được lưu truyền ngay ra ngoài. Những phong trào đấu tranh, tuyệt thực của phe đối lập, phong trào của các Phụ nữ Áo Trắng, cho dù chỉ mới là thiểu số, nhưng đã trở thành những yếu tố mới làm chính trường Cuba bất an.

Sự kiện nhà ly đối lập Orlando Zapata tuyệt thực đến chết đã gây bối rối cho chinh quyền La Habana. Trong phong trào đối lập giờ đây lại có gương mặt nổi bật như Guillermo Farinas, được uy tín ở bên trong cũng như ngoài nước, đạt một tầm vóc mà rất ít nhà đối lập Cuba có được từ trước đến nay. Các cuộc tuần hành các Phụ nữ  Áo Trắng thì được chụp hình truyền đi khắp thế giới.

Yếu tố thứ ba, cộng với hai yếu tố trên và có thể gây khó khăn cho chính quyền Raul Castro, đó là việc ông Raul không có tầm vóc của người anh, Fidel, mà ai cũng biết là không còn điều hành việc nước nữa. Theo Castaneda, nếu Fidel Castro còn lãnh đạo, thì ông không bao giờ để bị bất ngờ như trong trường hợp Zapata.

Ông sẽ không để xẩy ra tình trạng Zapata tuyệt thực đến chết, gây khó khăn cho mình. Fidel sẽ hoặc trả tự do cho Zapata trước khi nhân vật này tuyệt thực, hoặc là mang ông ta ra xử bắn, hoặc tặng huân chương cho ông ta, nhưng không bao giờ để cho mình phải đứng trước một tình thế đã rồi như Raul Castro. Đối với phong trào xuống đường của các Phụ nữ Áo Trắng, hay đối với Farinas, và sự cộng hưởng của cả các yếu tố trên, Fidel cũng có cách không để mình bị động.

Trong phần kết luận, Castaneda nhìn thấy Cuba là một đồng cỏ đã khô. Và tia lửa, tí xíu, đang hiện diện đãy, trong lúc mà đội chửa lữa thì đã mệt nhoài.

Có điều ngọn lửa bùng lên sẽ như một ngọn lửa rơm hay là dẫn đến bước đầu thời kỳ cuối của chế độ.

Các nước đang vươn lên: thị trường mới cho ngành xuất khẩu Nhật Bản

« Vùng biên cương mới cho các doanh nghiệp Nhật »: dưới tựa đề trên đây, tuần báo Anh The Economist ghi nhận hiện tượng các công ty Nhật Bản ngày càng xuất khẩu nhiều hơn qua các nước đang trỗi dậy. Đây là một xu hướng mới của kinh tế Nhật Bản, trước đây chủ yếu xuất khẩu sang các nước giàu.

Theo The Economist, các công ty Nhật Bản cuối cùng đã nhận thấy rằng các thị trường mới nổi đang phát triển nhanh hơn nhiều hơn so với thị trường các nước giàu. Bộ Thương mại Nhật Bản đã gọi đó là vùng biên giới "mới", cần phải thâm nhập. Dù các tập đoàn Nhật đã chậm chân, nhưng họ đã có một số động tác hữu hiệu.

Theo hãng truyền thông Nikkei, lợi nhuận của 559 công ty Nhật Bản chủ chốt được yết giá trên thị trường chứng khoán, đã tăng vọt với tỷ lệ 46% trong quý gần đây nhất, lên đến 3.800 tỷ yen (44 tỷ đô la). Đây là một sự gia tăng gấp bốn lần so với một năm trước, chủ yếu do doanh số bán hàng tăng vọt tại các thị trường mới nổi.

Nhiều công ty Nhật Bản bị thua lỗ trong năm 2009 đã hồi sinh nhờ bán cho tầng lớp trung lưu mới của thế giới. Hãng ô tô Toyota, trong bản báo cáo hoạt động hàng quý công bố hôm 04/08, đã nêu lên mức lợi nhuận là 212 tỷ yen, sau khi bị lỗ 195 tỷ một năm trước đây. Tập đoàn điện tử Sony cũng công bố một mức lợi nhuận rất lớn, 79 tỷ yen trong quý gần đây nhất, ngược lại với mức lỗ trước thuế của một năm trước là 33 tỷ.

Nhu cầu tăng mạnh ở châu Á đã giúp các hãng Nhật Bản rất nhiều. Doanh thu của Sony chẳng hạn từ các thị trường mới nổi đã tăng khoảng 40%, doanh số bán hàng tại Brazil của họ tăng gần gấp đôi. Theo một ước tính, các nước bên ngoài Bắc Mỹ và Châu Âu sẽ chiếm 80% tăng trưởng toàn cầu trong khoảng 2.000 - 2.050. Trong bối cảnh người tiêu dùng phương Tây trở nên hà tiện hơn, và Nhật Bản đã bị trì trệ trong hai thập kỷ với dân số đang thu hẹp lại, cũng dễ hiểu là vì sao các tập đoàn sản xuất Nhật Bản phải đi tìm các thị trường khác.

Sản phẩm truyền thống của Nhật Bản hiện không phù hợp với các thị trường mới vì chi phí sản xuất quá tốn kém, phức tạp và dễ dàng bị các mặt hàng đơn giản từ Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc qua mặt. Các công ty Nhật Bản từ lâu thường xem các nước nghèo đơn thuần là cơ sở sản xuất, để sau đó chuyển sản phẩm làm ra qua bán tại các quốc gia giàu có. Mô hình này không còn hợp thời nữa.

Trong thập kỷ qua, phần xuất khẩu của Nhật Bản qua Mỹ đã giảm đi một nửa, phần qua châu Âu giảm một phần ba. Các công ty Nhật Bản hiện đang cố gắng thiết kế riêng sản phẩm cho các nước trong khối BRIC (Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc) và những quốc gia gọi là MINTS (Malaysia, Indonesia, Nigeria, Thổ Nhĩ Kỳ và Ả rập Xê út), cũng như Việt Nam và khu vực Balkan. Phần xuất khẩu sang Trung Quốc gần như tăng gấp ba, trong lúc thương mại với khu vực giàu tài nguyên như Trung Đông lên gần gấp đôi, trước khi rơi trở lại trong thời suy thoái kinh tế.

Bí quyết chinh phục thị trường: sản phẩm phù hợp với khách hàng cụ thể

Nhu cầu từ người tiêu dùng tại các nước đang nổi lên đã giúp các công ty Nhật Bản trong nhiều lĩnh vực, từ hàng tiêu dùng đến các linh kiện kỹ thuật. Lượng hàng mà Shiseido, tập đoàn sản xuất mỹ phẩm lớn nhất của Nhật Bản, bán tại Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong 5 năm qua. Năm nay công ty này thâm nhập vào khu vực Balkan và Mông Cổ. Họ cũng mở một nhà máy tại Việt Nam, nơi mà ‘’các làn môi vừa giầu lên đang rất muốn được to son’’. Shiseido hy vọng là từ nay đến năm 2017, một nửa doanh thu của họ sẽ đến từ nước ngoài, so với 40% hiện nay.

Để phát triển tại các vùng biên cương mới, các công ty Nhật Bản phải thích ứng. Tập đoàn điện tử Panasonic, đang thay đổi cả sản phẩm lẫn cách thức tổ chức. Thay vì duy trì các đơn vị quản lý chặt chẽ theo đơn vị lãnh thổ, công ty này hiện suy nghĩ về phân chia dòng sản phẩm theo khu vực khí hậu ôn đới và nhiệt đới. Mỗi quý một lần, các cán bộ điều hành của Panasonic từ Nam Mỹ đến thăm các đồng nghiệp của họ ở Malaysia để trao đổi ý tưởng.

Công ty này ngày càng dựa vào các kỹ sư địa phương để thiết kế lại sản phẩm cho phù hợp với thị hiếu địa phương. Hitoshi Otsuki, người đứng đầu hoạt động ở nước ngoài của Panasonic giải thích: “Nếu để cho các kỹ sư Nhật Bản thiết kế, thì họ sẽ tạo ra một sản phẩm Nhật Bản”. Hiện chỉ có từ 10 đến 20% các sản phẩm bán ra trên các thị trường mới nổi là do các ê kíp Nhật Bản phát triển mà thôi. Trước đây, tỷ lệ này là gần 100%.

Tại Indonesia, Panasonic thấy rằng tủ lạnh cần ngăn lớn để lưu trữ rất nhiều chai nước loại hai lít : người Indonesia thường đun sôi nước vào buổi sáng và sau đó đặt vào tủ lạnh để làm mát. Họ cần ít không gian hơn cho rau quả, vì họ thường đi mua và ăn ngay trong cùng một ngày.

Ở Ấn Độ, nơi thường bị thiếu điện, Panasonic đang phát triển loại máy điều hoà nhiệt độ hoạt động với năng lượng ít. Do người Ấn có xu hướng cho chạy máy lạnh suốt ngày, các động cơ được thiết kế sao cho không ồn.

Còn tại Trung Quốc, điều hòa nhiệt độ là một biểu tượng của sự giầu có, cần phô trương, do đó, sản phẩm của Panasonic cũng to lớn và đầy màu sắc, sao cho bắt được cái nhìn ganh tị của các láng giềng, hàng xóm.

Nhật Bản : thanh niên có vẻ không còn sức sống hăng say

Tạp chí Pháp Le Point, tuần này cũng nhìn sang Nhật Bản: nhưng trong lãnh vực xã hội. Bài phóng sự dài ghi nhận tâm trạng bất an của thanh niên tại đấy, đang bị ‘’một căn bệnh khó ở lạ lùng gặm nhắm’’ : họ có vẻ không còn sức sống hăng say, mà luôn tỏ vẻ lo âu trước cuộc sống. Mối lo âu lớn nhất là không tìm được việc làm, ngay cả nơi những thanh niên chưa rời ghế nhà trường.

Đây là tình trạng của cả triệu thanh niên, cả một thế hệ đang mất niềm tin sau 20 năm kinh tế đình đốn. Trong tình cảnh đó, gia đình trở nên rất quan trọng, xây dựng gia đình là cả một giấc mơ, và nhiều cô gái không ngần ngại dẹp qua một bên cao vọng nghề nghiệp để đi lấy chồng.

Pháp: vấn đề an ninh lại được thổi phồng lên

Hồ sơ lớn đối với các tạp chí Pháp ra tuần này và được đề cập rộng rãi vẫn là vấn đề an ninh ở Pháp và những biện pháp trừng phạt mà tổng thống Sakozy chủ trương, nhất là vấn đề tước bỏ quốc tịch.

Từ Le Nouvel Observateur cho đến Le Point, L’Express, tất cả nhìn chung đều tỏ vẻ không mấy tán đồng, và đánh giá là tổng thống Pháp Sarkozy đang tìm cách lấy uy tín và nghĩ đến cuộc tranh cử cho năm 2012. Theo các tạp chí Pháp, bản thân ông Sarkozy cũng không mấy tin tưởng là những biện pháp ông gợi lên sẽ hữu hiệu.

Tạp chí L’Express trong bài xã luận nói thẳng đây là ‘’một cuộc vận động tranh cử’’, và giải thích tại sao biện pháp sẽ không có kết quả. Đối với tờ báo, ‘’Có kẻ bất lương nào khi cầm súng đe doạ một cảnh sát lại nghĩ đến việc mình sẽ mất quốc tịch và ngưng hành động, hay là một thiếu niên sắp đốt xe hơi lại quẳng đi que diêm vì nhờ tới việc khi trưởng thành sẽ không được nhập quốc tịch?”

Mai Vân (RFI)