BP là một trong những tập đoàn dầu khí quốc tế bị Trung Quốc hù dọa khi muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam tại vùng Biển Đông. Reuters / Jumana El Heloueh
Phải chăng phản ứng mạnh của Hoa Kỳ trên vấn đề các công ty dầu khí làm ăn với Việt Nam tại khu vực Biển Đông bị Trung Quốc hù dọa đã bắt đầu khiến Trung Quốc thay đổi thái độ? Câu hỏi này được giới phân tích đặt ra vào hôm 18/8 sau khi Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Scher xác định tại Hà Nội là “gần đây” không thấy Trung Quốc áp lực trên các tập đoàn dầu hỏa kinh doanh trong vùng. Lời xác định của ông Scher được đưa ra trong bối cảnh là là các hành động hăm dọa của Bắc Kinh đã được Hoa Kỳ nêu lên thành một trong nhưng nguyên nhân buộc Mỹ can dự vào hồ sơ Biển Đông.
Theo nhật báo Mỹ Wall Street Journal số ra hôm 18/08/2010, bên lề cuộc Đối thoại Quốc phòng cấp cao đầu tiên giữa Hoa Kỳ - Việt Nam diễn ra ngày 17/08 tại Hà Nội, Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đã tiết lộ là Lầu Năm Góc đã không nhìn thấy bất kỳ hành vi đe dọa "gần đây" từ phía Trung Quốc nhắm vào các công ty dầu khí quốc tế hoạt động trong vùng biển Đông.
Trong một bài phỏng vấn sau cuộc hội đàm với thứ trưởng bộ quốc phòng Việt Nam, ông Robert Scher "không có thông tin gì về những trường hợp gây áp lực gần đây từ phía Trung Quốc’’. Ông Robert Scher không xác định rõ là “gần đây” cụ thể là từ lúc nào, nhưng lời công nhận của ông Scher được đưa ra sau một loạt những phản ứng càng lúc càng gay gắt của Washington liên quan đến các hành động hù dọa của Trung Quốc nhắm vào các tập đoàn dầu hỏa hợp tác với Việt Nam..
Vụ việc trở thành công khai từ năm 2007, khi tập đoàn Anh BP phải bỏ kế hoạch thăm dò trong khu vực lô 5-2 nằm giữa quần đảo Trường Sa và một khu mỏ khí đốt đang hoạt động của họ trong vùng biển Việt Nam. Lý do là vì BP bị Bắc Kinh cảnh cáo rằng đó là vùng thuộc chủ quyền Trung Quốc.
BP không phải là tâp đoàn duy nhất bị Bắc Kinh đe dọa. Tháng 7 năm 2008, Trung Quốc cũng phản đối một kế hoạch của tập đoàn dầu hỏa Mỹ lớn nhất thế giới Exxon Mobil, muốn hợp tác với Việt Nam thăm dò dầu khí tại một khu vực trong Biển Đông. Bắc Kinh cũng viện lẽ vùng đó thuộc chủ quyền Trung Quốc.
Theo nhiều nguồn tin phù hợp, Bắc Kinh hàm ý cho biết là nếu các tập đoàn dầu khí này, không tuân thủ yêu cầu đình chỉ đề án hợp tác với Việt Nam, thì quyền lợi của các công ty này trong việc làm ăn với Trung Quốc sẽ bị tổn hại.
Trước các hành vi bắt bí kể trên, chính quyền Mỹ bắt đầu có phản ứng, và bày tỏ quan ngại với phía Trung Quốc. Nhân dịp ghé thăm Việt Nam vào tháng 9/2008, thứ trưởng ngoại giao Mỹ lúc ấy là ông John Negroponte đã khẳng định quyền tự do kinh doanh của các công ty Mỹ trong vùng.
Một năm sau, các quan chức Mỹ đã tiếp tục nêu bật các hành vi của Bắc Kinh trong lãnh vực này, nhân cuộc điều trần tại Tiểu ban Đông Á Thái Bình Dương,Thượng Viện Hoa Kỳ, vào trung tuần tháng 07/2009, nội dung xem xét các tranh chấp chủ quyền và vấn đề an ninh tại Biển Đông. Ngay từ lúc đó, ông Robert Scher đã là quan chức đại diện Bộ Quốc phòng Mỹ ra điểu trần vế tình hình Biển Đông và mối đe dọa đến từ Trung Quốc.
Từ thấp lên cao, trong năm nay, đến lượt bộ trưởng quốc phòng Mỹ Robert Gates, nhắc đến các hành vi hù dọa của Trung Quốc nhân Diễn đàn An ninh Shangri La tại Singapore vào đầu tháng 06, và gần đây nhất là bà Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, nhân chuyến ghé Hà Nội vào hạ tuần tháng 7 vừa qua để tham dự các Hội nghị của Khối ASEAN, trong đó có Diễn đàn An ninh Khu vực ASEAN ARF.
Tuyên bố của hai bộ trưởng Mỹ một cách công khai trước các diễn đàn quốc tế đã thể hiện một thái độ cứng rắn hẳn lên của Washington trước những hành động mà theo lời bộ trưởng quốc phòng Mỹ, không chỉ giới hạn quyền tự do kinh doanh của các công ty Mỹ, mà còn hạn chế quyền tự do phát triển kinh tế của khu vực.
Với nhận xét của ông Robert Scher vào hôm qua như vậy là Trung Quốc có thể là không còn áp dụng biện pháp bắt bí các tập đoàn dầu khí quốc tế nữa. Theo giới phân tích, rất có thể là do việc Hoa Kỳ đã công khai nêu bật thủ đoạn này trước công luận thế giới mà Trung Quốc đã lùi bước. Thế nhưng cũng có thể là Bắc Kinh đã thay đổi phương pháp, sử dụng các tập đoàn dầu hỏa của chính họ để lao vào giành lấy những hợp đồng khai thác một cách đàng hoàng hơn.
Trong thời gian gần đây, khi BP tỏ ý muốn bán phần hùn của họ trong lãnh vực khai thác dầu khí tại Việt Nam, có tin là trong những ứng viên mua lại có đến hai tập đoàn Trung Quốc CNOOC và Sinopec.
Trọng Nghĩa (RFI)