Từ Phnom Penh, Thông tín viên Phạm Phan giải thích thêm về nguyên nhân thúc đẩy hai nước giảm nhiệt trong quan hệ song phương.
Tối 24/08/2010, Đại sứ Prasas Prasasvinitchai của Thái đã trở lại nhiệm sở tại thủ đô Phnom Penh sau 9 tháng rời nơi đây, và theo thông báo của người phát ngôn Bộ Ngoại Giao Cam Bốt, ông Koy Kuong, bà Đại sứ You Ay lên đường đi Băng Cốc ngày 25/8 để tiếp tục nhiệm vụ bị bỏ ngang từ tháng 11 năm ngoái.
Hôm thứ hai chỉ vài giờ sau khi Cam Bốt lên tiếng xác nhận ông Thaksin từ bỏ chức vụ cố vấn kinh tế, chính quyền Thái nhanh chóng nói họ sẽ gởi Đại sứ đến Phnom Penh vào ngày hôm sau. Quan hệ ngoại giao hai quốc gia suy thoái đáng lo ngại từ ngày 5/11/2009 ngay sau khi cựu Thủ Tướng Thái Thaksin được Vua Sihamoni ký sắc lịnh bổ nhiệm ông vào vị trí cố vấn kinh tế theo đề nghị của Thủ Tướng Hun Sen.
Ông Koy Kuong nói việc phục hồi lại quan hệ ngoại giao hiện nay sẽ giúp hai bên giải quyết nhiều vấn đề tồn đọng như hợp tác giải quyết khai thác dầu trong Vịnh Thái Lan mà Cam Bốt có một phần lãnh hải nơi đây với trữ lượng dầu khí không nhỏ.
Cũng trong ngày thứ ba, đích thân Thủ Tướng Hun Sen ra lịnh thả 3 nông dân Thái bị giam tại tỉnh Siêm Riệp vì đi vào đất Cam Bốt bất hợp pháp, hành động này được giới chức Thái tại tỉnh Surin và Bộ Ngoại Giao hoan nghênh cho đó là dấu hiệu tích cực sau khi nối lại bang giao hai nước.
RFI : Nguyên nhân dẫn tới việc hòa giải này là gì ? Phải chăng vì Cam Bốt đã nhượng bộ Thái Lan trên vấn đề cựu thủ tướng Thaksin?
Có thể nói rằng thông báo từ phía ông Thaksin hôm thứ Hai cũng như sắc lịnh của Vua Sihamoni đồng ý cho ông Thaksin chấm dứt nhiệm vụ cố vấn kinh tế là một sự kiện gây nhiều ngạc nhiên cũng như là nguyên nhân chính làm cho bang giao hai nước bình thường trở lại.
Trên bề nổi, công luận chỉ biết luật sư của ông Thaksin nói thân chủ ông có quá nhiều việc kinh doanh nên không thể đảm đương trách vụ cố vấn kinh tế cho nhà nước Cam Bốt và ông Thaksin không muốn cá nhân mình gây trở ngại trong mối quan hệ Thái - Cam Bốt.
Bên phía Cam Bốt trưng dẫn các ý kiến đóng góp quan trọng của cố vấn Thaksin trong lĩnh vực kinh tế như đầu tư, du lịch, nông nghiệp, thương mại nhưng do vì khó khăn của cá nhân nên không thể tiếp tục chu toàn nhiệm vụ. Tuy nhiên Cam Bốt đã không đưa ra chi tiết về cái gọi là khó khăn của ông Thaksin.
Ông Khieu Kanharith, phát ngôn nhân chính quyền Cam Bối cho rằng sự từ chức của ông Thaksin hoàn toàn vì lý do cá nhân chứ Cam Bốt không bị bất kỳ quốc gia nào gây sức ép, và ông cũng nói vấn đề Thaksin không ảnh hưởng đến việc tranh chấp biên giới Thái – Cam Bốt.
Thật ra khi ông Thaksin nhận làm cố vấn kinh tế không đơn thuần giới hạn trong phạm vi này, lúc đó phe Áo Đỏ đang chuẩn bị cuộc biểu tình qui mô mang tính quyết định cho việc trở lại Thái và tạo điều kiện tiếp tục nắm chính quyền của ông Thaksin thông qua cuộc bầu cử do phe Áo Đỏ gây áp lực với chính quyền Abhisit Vejjajiva. Tuy nhiên cuộc biểu tình rầm rộ bị đàn áp mạnh và tan rã. Đây cũng là một trong các nguyên nhân khiến cho ông Thaksin thấy đất Cam Bốt không còn là nơi để phe Áo Đỏ cũng như cá nhân ông có thể sử dụng làm bàn đạp hỗ trợ cho hoạt động của họ theo dự tính.
RFI: Asean có vai trò gì trong việc giảm nhiệt giữa hai nước hay không?
Hôm thứ Ba tuần rồi ông Surin Pitsuwan người Thái hiện giữ chức Tổng Thư Ký ASEAN đã đến Phnom Penh có cuộc họp với ông Hun Sen, sau khi vào đầu tháng ông Hun Sen tỏ thái độ cương quyết kêu gọi ASEAN và LHQ can thiệp vào cuộc tranh chấp đền Preah Vihear, vì phía Thái tỏ ý muốn dùng vũ lực giải quyết chuyện ngôi đền cổ.
Trong cuộc gặp, ông Surin Pitsuwan mong muốn hai bên chọn giải pháp hòa bình để làm dịu cuộc tranh chấp, và khối ASEAN cũng mong muốn bất cứ vấn đề gì nổi lên trong khối nên được giải quyết thông qua đối thoại hơn là sức mạnh. Trong thời gian Ngoại Trưởng Hor Namhong tham dự hội nghị ASEAN tại Hà nội, ông có viết một lá thư đề nghị khối nên can thiệp để tránh cuộc xung đột vũ trang nổ ra trên bình diện rộng.
Và hôm thứ Sáu, đáp lại lời kêu gọi của Thủ Tướng Hun Sen, Tổng Thư Ký LHQ Ban Ki-moon cũng phát biểu ông sẳn sàng giúp đỡ hai bên giải quyết tranh chấp nhưng biện pháp hàng đầu là đối thoại chứ không đối đầu.
RFI: Giới quan sát cho rằng quan hệ Thái Lan - Cam Bốt nói chung đã bớt căng thẳng, nhưng trên vấn đề Preah Vihear thì hai bên vẫn có nhiều bất đồng. Nhận xét của anh là như thế nào?
Đúng ra trước đây hai bên đều muốn giải quyết song phương, nhưng các cuộc đàm phán cấp ngoại trưởng và giới chức quân sự cấp cao được tổ chức lần lượt ở hai bên lãnh thổ đều không đi đến kết quả. Ông Hun Sen chỉ đưa ra lời kêu gọi vào đầu tháng này muốn quốc tế hóa cuộc tranh chấp do thái độ lấn lướt của Thái như cho phản lực cơ, mua của Hoa Kỳ, bay áp đảo sát biên giới Cam Bốt. Trong lĩnh vực không quân, Cam Bốt chỉ có vài chiếc chiến đấu cơ cũ của Liên Xô cũ chế tạo vào thập niên 1980.
Điều quan trọng nhất trong tranh chấp đền Prear Vihear là Thái muốn được trên thế mạnh, tức là ít nhất được cùng Cam Bốt đứng tên làm chủ nhân sở hữu di sản văn hóa thế giới này, hai là đền Preah Vihear phải là của người Thái.
Về mặt luật pháp quốc tế, ngôi đền là của Cam Bốt và Cam Bốt chỉ giải quyết tranh chấp liên quan đến vùng đất nhỏ nằm gần đền.
Tình hình thực tế hiện nay tại đền Preah Vihear trong phần lãnh thổ Cam Bốt được đặt trong tình trạng sẵn sàng giao chiến. Và cũng chưa có dấu hiệu gì lạc quan chứng tỏ sự giằng co giành chủ quyền ngôi đền giữa hai quốc gia sẽ thoát ra được bế tắc.
Người dân Phnom Penh không quên cách đây gần 8 năm, một cô gái trẻ làm diễn viên đóng phim truyền hình tại Băng Cốc tên “Sao Mai” đã bốc đồng tuyên bố đền Angkor là của người Thái, công luận Thái im lặng đồng tình. Ngay sau đó, tại Phnom Penh người dân Khmer nộ khí xung thiên ào đến đốt tòa Đại sứ Thái.
Mai Vân (RFI)