Với hàng tựa "Các bộ não rời khỏi Nhà trắng", báo Libération hôm 23/9 chú ý đến sự ra đi của một số nhân vật chủ chốt trong bộ phận tham mưu kinh tế của tổng thống Mỹ. 6 tháng trước cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ, " đây thật sự là một tình trạng hỗn loạn", Libération nhận xét.
Larry Summer, nhân vật sáng chói, người đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế chính sách kinh tế của Barack Obama, tuyên bố sẽ rời khỏi Nhà Trắng cuối năm nay để trở lại trường đại học Havard. Ông Larry Summer là người kế nhiệm ông Peter Orszag, giám đốc cơ quan quản lý ngân sách của tổng thống và tiếp theo đó là chức vụ phụ trách nhóm các nhà tư vấn kinh tế của tống thống do bà Christina Romer đảm nhiệm.
Cùng với ông Larry Summer, chánh văn phòng của tổng thống Mỹ, Rahm Emanuel, cũng chuẩn bị ra đi, có thế ngay vào đầu tháng 10, để ứng cử vào chức thị trưởng Chicago. Một người phụ trách khác của ngành ngân hàng Herbert Allison, cũng mới đưa đơn từ nhiệm ngày hôm qua.
Vào thời điểm mà tổng thống Barack Obama hứa hẹn tập trung nỗ lực vào việc chấn hưng kinh tế, tờ New York Times đánh giá việc ra đi này như là một « cuộc tháo chạy » khỏi Nhà Trắng, còn các phương tiện truyền thông khác thì nói đến không gian quyền lực tại Washington bị bỏ trống.
Một trong các sai lầm chiến thuật mà dư luận Mỹ rất trách cứ êkíp của Obama là đã đưa ra các dự đoán quá lạc quan về việc đẩy lùi nạn thất nghiệp và mức độ phục hồi của nền kinh tế Mỹ. Vào tháng giêng năm 2009, khi mà dự án chấn hưng kinh tế đang còn đang trong giai đoạn tranh luận, êkíp của tổng thống đã đưa ra mục tiêu giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức 8%.
Các chuyên gia của tổng thống khẳng định, nếu không có chương trình này, thất nghiệp sẽ còn có thể lên đến 9%, trong khi đó, với chương trình 787 tỷ đô la, thất nghiệp đã leo đến tận 9,6%. Mặc dù, Nhà Trắng giải thích rằng nếu không có chương trình chấn hưng này, thì không thể cứu được hay tạo ra được 2 triệu việc làm cho người Mỹ, nhưng giải thích đó không thật thỏa đáng.
Trước bước ngoặt quan trọng này, quyết định nhân sự của tổng thống Obama là hết sức quan trọng. Hiện nay, có nhiều trông đợi khác nhau về vấn đề này. Một nhà hoạt động công đoàn và đồng sáng lập Progressive Change Campaign thì cho rằng người kế nhiệm ông Larry Summer phải là "nhà đấu tranh vì quyền lợi của những người lao động bình thường, chứ không phải của các ông trùm tư bản phố Wall Street".
Ngược lại, cựu cố vấn của tổng thống Bill Clinton, hiện nay là một chuyên gia của Brookings (một trong các think-tank lâu đời nhất của nước Mỹ), cho rằng Obama phải lợi dụng cơ hội này để xiết lại chi phí. Và như vậy, tổng thống cần phải chọn được một ứng cử viên là "người bênh vực" chính sách thuế ôn hòa, có khả năng đối thoại được với đảng Cộng hòa, nhất là khi họ nắm được quyền kiểm soát Hạ viện sau cuộc bầu cử giữa kỳ.
Dù sao chăng nữa, Libération nhận định, Obama không có quyền phạm sai lầm. Người kế nhiệm ông Summer phải tạo ra được một thực tế kinh tế thuận lợi cho việc ứng cử lần nữa của tổng thống Mỹ năm 2012.
Nước Đức còn nhiều chia rẽ trong đánh giá về quá trình hai mươi năm tái thống nhất
Về thời sự nước Đức, ngày 03/10 tới, sẽ là dịp kỷ niệm 20 năm tái thống nhất, báo Le Figaro hôm 23/9, chú ý đến tổng kết ngày 22/9 của bộ trưởng Bộ Nội vụ Đức Thomas de Maizière, đánh giá về quá trình 20 năm này. Theo bộ trưởng Nội vụ Đức, việc tái thống nhất nước Đức đã mang lại các kết quả tốt đẹp. Tổng sản phẩm quốc nội của các bang mới thuộc Đông Đức cũ hiện nay đã đạt mức 73% so với miền tây nước Đức, so với mức 40% năm 1991. Tỷ lệ thất nghiệp cũng đi xuống một cách khả quan. Điều đặc biệt là sự lưu chuyển dân cư cũng có quy mô rất lớn. Nếu như miền đông nước Đức mất 2,7 triệu dân, đi nơi khác sống, thì lại có thêm 1,6 triệu người mới nhập cư đến các bang miền đông.
Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người ai cũng đồng ý với sự lạc quan của bộ trưởng Nội vụ Đức, vốn là một « wessi », người miền tây nay đến sống tại miền đông nước Đức. Trong khi đó, nhiều người « ossis », tức là người sống ở miền đông Đức, lại phàn nàn vì bị đối xử như các "công dân hạng hai". Nguyên chủ tịch của đảng Xã hội Dân chủ Đức, Matthias Platzeck, trong một bài trả lời phỏng vấn Spiegel cuối tháng tám, đã có thái độ rất gay gắt. Theo ông, không có lý do gì để ăn mừng dịp kỷ niệm 20 năm này, bởi vì, theo ông thực chất đây là việc "sát nhập Đông Đức vào Tây Đức".
Còn Bộ trưởng Nội vụ Đức Thomas de Maizière cũng thừa nhận trong quá trình thống nhất có những khoảng tối. Và miền đông nước Đức đã đem lại cho miền tây nhiều điều, như việc tổ chức các vườn trẻ, chế độ học tập cả ngày ở trường, tạo điều kiện cho người mẹ đi làm, hay các trung tâm y tế, nơi có các chuyên gia thuộc những ngành khác nhau làm việc. Một điều đáng nói là thủ tướng Đức hiện nay vốn là người miền đông. Thế hệ trẻ hiện nay ở cả hai miền đều có khả năng thành công như nhau.
Bộ trưởng Nội vụ Đức cũng không tán thưởng việc tính toán tổng số chi phí cho việc thống nhất mà nhiều người đưa ra con số là 1.600 tỷ euro, vì có nhiều điều không chính xác trong cách tính. Thái độ của ông bộ trưởng cũng là một cách để làm dịu xu hướng của một bộ phận người ở miền tây muốn nhấn mạnh vào gánh nặng của quá trình tái thống nhất.
Dù sao, cuộc tranh luận về việc tái thiết Đông Đức năm nay không sôi nổi bằng năm ngoái, nhân dịp 20 năm bức tường Berlin sụp đổ. Chủ đề ưu tiên của các tranh luận năm nay là nhập cư và hội nhập người nước ngoài. Ngày 03/10 tới, nhân dịp Quốc khánh, tân chủ tịch Đức Christian Wuff sẽ có một bài diễn văn được trông đợi về chủ đề này, tại Brême.
Bắc Kinh dựa vào các doanh nghiệp nhà nước để chinh phục thị trường thế giới
« Các biện pháp kinh tế xấu chơi của Bắc Kinh », đó là nhan đề bài xã luận trên Le Monde hôm 23/9. Tờ báo đưa hình ảnh ví von, nếu Trung Quốc muốn thể hiện mình là một « người lớn », mới tham gia vào câu lạc bộ của những cao thủ trong nền kinh tế thế giới, các lãnh đạo nước này nên dạo một vòng qua Quốc hội Mỹ để xem cơn giận dữ đang dâng lên trên đỉnh đồi Capitone như thế nào, cơn giận nhằm vào các biện pháp thương mại xấu chơi của Trung Quốc. Theo Le Monde, Châu Âu dù rụt rè, nhưng Bruxelles cũng có thể bắt đầu tức giận vì lối cạnh tranh không quân tử của các doanh nghiệp Trung Quốc. Thế mạnh của Trung Quốc đến từ các doanh nghiệp nhà nước, vốn nhận được rất nhiều hỗ trợ trực tiếp của Bắc Kinh.
Theo Le Monde, chủ nghĩa tư bản của Trung Quốc không phải là chủ nghĩa tư bản tự do như những người phương Tây ít mở rộng tầm mắt thường tưởng tượng. Chủ nghĩa tư bản Trung Quốc chính là hiện thân của chủ nghĩa tư bản nhà nước. Nhiều doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc đã chiến thắng trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008-2009. Trong các ngành như xây dựng, năng lượng, hóa dầu, điện thoại, hàng không, Trung Quốc đã tạo điều kiện cho việc xây dựng các tập đoàn doanh nghiệp công lớn.
Thị trường của Trung Quốc nhìn chung đã được dành trước cho các nhóm quốc doanh, được nhà nước đặc biệt ưu đãi về vốn. Hiện tại, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã có mặt tại các cửa ngõ của châu Âu để sẵn sàng giành lấy thị phần. Đối mặt với sự cạnh tranh xấu chơi này, phương Tây có thể buộc phải dùng lại vũ khí tự bảo vệ, đó là chủ nghĩa bảo hộ để trả đũa Trung Quốc.
Kinh tế thị trường "đội nón" xã hội chủ nghĩa
Cũng trong số báo này, Le Monde có bài đi sâu tìm hiểu thực chất của chủ nghĩa tư bản Nhà nước Trung Quốc. Chủ nghĩa tư bản nhà nước Trung Quốc thịnh vượng dưới cái ô che chở của « nền kinh tế thị trường dưới định hướng xã hội chủ nghĩa».
Bài viết của thông tín viên Le Monde gửi về từ Thượng Hải tổng kết: các doanh nghiệp công của Trung Quốc đã nhận được tài trợ 460 tỷ euro. Theo bộ Tài chính Trung Quốc, 123 doanh nghiệp Trung Quốc được đặt dưới sự chỉ đạo của chính quyền trung ương và hàng ngàn nhóm thuộc cấp địa phương, trong tám tháng đầu năm nay, thu lãi hơn 100 tỷ euro, tăng gần 50 % so với cùng kỳ năm ngoái. Các doanh nghiệp công hút gần trọn các hợp đồng chấn hưng liên quan đến xây dựng cơ sở hạ tầng, được đưa ra cuối năm 2008.
Để so sánh giữa hai khối công và tư, theo Liên đoàn thương mại và công nghiệp Trung Quốc, chỉ riêng lợi nhuận trong năm 2009 của hai doanh nghiệp công lớn nhất của Trung Quốc là Petrochina và China Mobile, đã vượt quá 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất cộng lại. Sức nặng của các doanh nghiệp công hiện nay chính là hóa thân của nền kinh tế kế hoạch hóa trước kia, kể từ khi đảng Cộng sản Trung Quốc chuyển sang giương cao lá cờ "kinh tế thị trường dưới định hướng xã hội chủ nghĩa".
Tính hiệu quả của chủ nghĩa tư bản nhà nước Trung Quốc dưới lá cờ "kinh tế thị trường dưới định hướng xã hội chủ nghĩa" là vấn đề gây tranh cãi trong giới kinh tế học Trung Quốc, thế nhưng điều chắc chắn là, như nhận định của Le Monde, trong khi nắm lấy các doanh nghiệp này, Bắc Kinh có thể bảo vệ được mô hình thống trị của họ.
Trọng Thành (RFI)