Mặc cả ngoại giao bằng nã pháo

Rất nhiều câu hỏi được đặt ra cho giới phân tích tình hình trong những ngày này liên quan đến hành động quân sự của CHDCND Triều Tiên, dù vẫn biết rằng khó có câu trả lời chắc chắn. Ngay cả đặc sứ Mỹ Stephan Bosworth cũng vừa nói với báo chí ở Bắc Kinh là giải quyết câu chuyện Bình Nhưỡng chẳng bao giờ dễ dàng cả.

Theo dòng sự kiện

Ngay từ đầu tuần này (22.11), CHDCND Triều Tiên đã công khai xác nhận nước này có 2000 máy ly tâm để làm giàu uranium, tức là trên thực tế Bình Nhưỡng đã tiến thêm một bước trong tiến trình chế tạo vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, chính Đặc sứ Mỹ Stephen Bosworth, mặc dù có lên án tuyên bố nói trên của CHDCND Triều Tiên nhưng vẫn cho rằng tình hình chưa đến mức nguy kịch, và tiếp tục tìm cách "giữ cầu" với Bình Nhưỡng.

Một ngày sau khi xác nhận các lò làm giàu uranium sẵn sàng đi vào hoạt động (23.11), CHDCND Triều Tiên nã pháo vào đảo có dân cư sinh sống của Hàn Quốc, làm 2 thuỷ quân lục chiến Hàn Quốc thiệt mạng, 17 binh sĩ và 3 thường dân bị thương, một căn cứ quân sự bị hư hỏng và nhiều nhà cửa sụp đổ.  Hàn Quốc phản pháo, những không rõ tổn hại của phía Triều Tiên.

Tổng Thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã chỉ thị phải áp dụng ngay các biện pháp cứng rắn hơn với Bình Nhưỡng, đồng thời tìm cách răn đe không để cho Bắc Triều tiếp tục có những hành động gây hấn như thế nữa.

Tuy nhiên, ông Lee Myung-bak cũng ra lệnh cho quân đội là tránh đừng để tình hình leo thang quá căng thẳng, bất lợi cho cả đôi bên.

Chưa đầy 24 tiếng đồng hồ sau vụ đấu pháo nói trên, Mỹ và Hàn Quốc đã loan báo, chủ nhật tới đây (28.11), quân đội Mỹ và Hàn Quốc sẽ mở một cuộc tập trận mới, theo đúng kế hoạch ban đầu, với sự tham dự của tàu sân bay hạt nhân USS George Washington.

Cũng sau cuộc đấu pháo, Thượng viện Mỹ có đưa ra nghị quyết lên án hành động gây hấn của Triều Tiên. Thượng Nghị sĩ John Kerry, Chủ Tịch Ủy Ban Ngoại giao, phát biểu phải thúc đẩy Bắc Kinh mạnh hơn nữa, để Bắc Kinh gây áp lực đối với Bình Nhưỡng.

Một số dư luận cho rằng chính sách mềm mỏng của Tổng thống Barack Obama đối với CHDCND Triều Tiên trong năm nay đã không đem lại kết quả. Thực ra chính sách của ông Obama không khác gì mấy so với chính sách của các vị Tổng thống tiền nhiệm, và có lẽ đây cũng là chính sách mà các vị Tổng thống Mỹ sau này sẽ áp dụng.

Dù có phần mềm mỏng hơn, nhưng chính sách của Obama và Bush đều có mục tiêu chung vẫn là sẵn sàng thảo luận, sẵn sàng đàm phán, và vận động quốc tế để cùng thúc đẩy chính phủ Bình Nhưỡng từ bỏ chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân.

Suốt cả tuần này, ngày càng có nhiều tiếng nói của cộng đồng quốc tế lên án việc quân đội Triều Tiên bắn hàng loạt đại bác vào đảo Yeonpyeong của Hàn Quốc, xem đấy là một hành động khiêu khích.

Bề nổi trong các ý đồ của mỗi bên

Cuộc đấu pháo lần này không hoàn toàn bất ngờ đối với tình báo Mỹ mặc dù vụ pháo kích ở khu vực ranh giới trên biển giữa biên giới liên Triều được coi là một trong những vụ đụng độ quân sự nghiêm trọng nhất giữa hai miền từ khi chiến tranh Triều Tiên kết thúc.

Hồi đầu tháng 11 này, báo cáo của Hội đồng quan hệ đối ngoại Mỹ đã phân tích tình trạng leo thang quân sự dọc theo biên giới hai miền Triều Tiên là do hàng loạt nguyên nhân cộng hưởng.

CHDCND Triều Tiên có cơ sở để tin rằng những hành động mạnh bạo từ đầu năm lại đây của họ có thể dẫn tới một số thắng lợi về ngoại giao trên thực tế. Theo giáo sư Kim Yong-hyun, Đại học Dongguk (Seoul): Bình Nhưỡng sử dụng chính sách bên miệng hố chiến tranh để buộc Seoul và Washington phải đồng ý ngồi vào bàn thương lượng.

CHDCND Triều Tiên hiện đang bị căng kéo xung quanh vấn đề chuyển giao quyền lãnh đạo cho Kim Jong-un (con trai của nhà lãnh đạo Kim Jong-Il). Cuộc đấu pháo có thể là một dấu hiệu ra bên ngoài của cuộc chuyển giao quyền lực loại này.

Ngoài ra, các biện pháp cấm vận kinh tế hiện nay đang gây căng thẳng cho Triều Tiên, vụ đấu pháo có thể làm cho Mỹ và Hàn Quốc nản chí, tranh thủ được sự ủng hộ lớn hơn của người ủng hộ Bình Nhưỡng ở ngay trong nước và ở Trung Quốc.

Giải thích về nguyên nhân của sự hậu thuẫn cho Bình Nhưỡng của Trung Quốc, giới quan sát thường nêu bật chủ trương của Bắc Kinh, muốn duy trì tình hình ổn định tại vùng biên giới phía đông bắc Trung Quốc.

Bắc Kinh lo ngại rằng một khi chế độ Bình Nhưỡng gặp sự biến, và hai miền Triều Tiên thống nhất dưới trướng của Hàn Quốc, thì một làn sóng người tị nạn Bắc Triều có thể tràn qua Trung Quốc, đó là lúc quân đội Mỹ lại có thể áp sát biên giới của nước này.

Trong khi đó thì điều quan trọng nhất đối với Mỹ là ngăn chặn xung đột leo thang. Bên cạnh những tác động tiêu cực của sự cố này đối với Hàn Quốc, vụ đụng độ này có thể gây nguy hiểm cho 25.000 binh sĩ Mỹ đang đồn trú ở đây theo Hiệp ước phòng thủ Mỹ-Hàn cũng như khoảng 50.000 công dân Mỹ đang có mặt tại Hàn Quốc.

Tuy cam kết Mỹ sẽ bảo vệ Hàn Quốc, nhưng giới chuyên gia châu Á thuộc Viện nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) cho rằng, Mỹ không nên phản ứng quá mạnh, mà chỉ nên kêu gọi các nước khác tăng sức ép đòi Bình Nhưỡng chấm dứt các hành động khiêu khích mà thôi.

Thế tiến thoái lưỡng nan của Trung Quốc

Điều nổi bật trong phản ứng quốc tế nã pháo này là: từ Washington đến Moskow, từ Paris đến London, các thành viên trong Hội đồng bảo an Liên hiệp quốc P5 (trừ Trung Quốc) đều tố cáo hành vi gây hấn này. Trong khi đó Trung Quốc là thành viên duy nhất trong P5, lại là nước được cho là có ảnh hưởng nhiều nhất hiện nay đối với Bình Nhưỡng thì lại có tuyên bố rất chừng mực. Bộ Ngoại giao Trung Quốc vào hôm xảy ra sự cố chỉ bày tỏ thái độ ''quan ngại'' và kêu gọi một cách chung chung là ''hai bên nên cố gắng xây dựng hòa bình''.

Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc có thái độ ôn hòa với CHDCND Triều Tiên. Bắc Kinh cũng đã nhất mực bênh vực Bình Nhưỡng trong vụ tàu Cheonan của Hàn Quốc bị chìm hồi tháng ba vừa qua, dù ủy ban điều tra quốc tế đã kết luận là chiến hạm này bị trúng ngư lôi của Triều Tiên.

Với mong muốn duy trì nguyên trạng, thời gian qua, Bắc Kinh đã luôn bảo vệ Bình Nhưỡng trên trường quốc tế, đồng thời tiếp tục viện trợ kinh tế cho Triều Tiên đang bị muôn vàn khó khăn, để tránh cho chế độ khỏi bị sụp đổ.

Thế nhưng, hành động của Bình Nhưỡng đẩy Bắc Kinh vào một tình thế khó xử, khi mà cả tổng thống Mỹ Barack Obama lẫn thủ tướng Nhật Bản Naoto Kan đều yêu cầu Trung Quốc gia tăng sức ép để buộc Triều Tiên chấm dứt các hành động gây căng thẳng.

Việc Triều Tiên sử dụng biện pháp quân sự nhắm vào Hàn Quốc đã tạo ra nguy cơ xung đột lớn giữa hai bên, tạo bất ổn cho toàn vùng. Điều này đi ngược lại mong đợi của Bắc Kinh.

Ông Robert Shaw, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu James Martin ở California, đã nhận định: "Tôi không nghĩ là chính quyền Trung Quốc đồng ý với hành động quân sự đó của Triều Tiên. Điều này hoàn toàn trái ngược với mục tiêu của Bắc Kinh".

Câu hỏi mà một số nhà phân tích đặt ra vào hôm nay là liệu Trung Quốc còn khả năng tác động đến Bắc Triều hay không?

Theo nhóm nghiên cứu Âu Á Eurasia Group, trụ sở tại Hoa Kỳ, thì Trung Quốc có thể nói riêng với Bắc Triều Tiên là cần phải xuống thang, tuy nhiên kết quả của các hành động gây sức ép của Bắc Kinh trên Bình Nhưỡng trong thời gian qua rất khiêm tốn.

Trung Quốc đang ở trong tình thế tiến thoái lưỡng nan. Về công khai, họ sẽ tiếp tục không lên án Triều Tiên, nhưng trong hậu trường, chắc chắn là cường quốc này sẽ rốt ráo vận động ngoại giao để thuyết phục Bình Nhưỡng đừng làm gì khác khiến cho tình hình xấu đi thêm.

Nguyễn Xuân Hoàng Tuần Việt Nam