Cho đến nay, đã có rất nhiều giả thuyết được đưa ra về nguyên mẫu bức tranh này: Có thể là cô Isabelle d’Este, người đẹp quý tộc của thành phố Mantoue, nơi mà Léonard de Vinci đã có thời ở đó, hoặc không loại trừ khả năng đây là người tình của Léonard de Vinci, thậm chí có giả thuyết cho rằng đó chính là chân dung tự họa của ông v.v.
Theo báo Anh Quốc The Guardian, số ra ngày 09/01/2011, thì bà Carla Glori, nhà nghiên cứu tại đại học Savone của Ý vừa mới đưa ra thêm một giả thuyết nữa.
Để tìm lời giải đáp, nhà nghiên cứu người Ý đã xem xét phong cảnh làm nền phía sau nàng Mona Lisa. Bà Glori cho biết, có thể phong cảnh này không phải do Leonard de Vinci tưởng tượng ra để vẽ, mà đó là hình ảnh một thị trấn nhỏ, có tên là Bobbio, ở phía bắc nước Ý. Tại đây, người ta có thể nhìn thấy con đường ngoằn ngoèo như trong bức tranh, cũng như cây cầu uốn cong mà Vinci có thể ngắm nhìn từ cửa sổ lâu đài Bobbio, nơi ông ở.
Vào thời đó, lâu đài Bobbio có một thư viện khá lớn và dường như danh họa đã ở trong lâu đài để đọc sách. Thế rồi, có thể ông đã vẽ lại phong cảnh dựa theo trí nhớ của mình, khi ông sống tại Pháp. Con số « 72 » mà người ta thấy phía dưới các nhịp cầu dường như để chỉ năm 1.472, năm cây cầu bị phá hủy một phần.
Vậy những chi tiết nói trên liên quan gì đến La Joconde? Theo lập luận của nhà nghiên cứu Glori, thì người phụ nữ trẻ làm mẫu có tên là Bianca Giovanna Sforza. Cô là con gái ngoài giá thú của Ludovico Sforza, công tước Milan, người kiểm soát thị trấn Bobbio và Léonard de Vinci là bạn của ông ta.
Tuy nhiên, những lập luận này không thuyết phục được các chuyên gia về lịch sử nghệ thuật. Họ thiên về giả thuyết cho rằng người mẫu của Léonard de Vinci là Lisa del Giocondo và có thể chính chồng của cô đã đề nghị vẽ chân dung nàng. Con số « 72 » dưới gầm cầu có thể là ký hiệu thần bí nào đó.
Về người đẹp Bianca, có thể cô đã qua đời lúc 15 tuổi. Do vậy, cô không thể làm người mẫu cho Léonard de Vinci, trong khi nhìn theo tranh thì nàng Mona Lisa ít nhất cũng 22 tuổi.
Về điểm này, bà Carla Glori phản bác lại rằng Vinci dường như muốn vẽ Mona Lisa già hơn tuổi để che giấu tông tích của cô. Những người chống lại quan điểm này thì cho rằng đó là cách nhìn « lãng mạn » và nhầm lẫn.
Như vậy là các nhà nghiên cứu lịch sử hội họa vẫn chưa có được một bằng chứng thuyết phục về danh tánh nguyên mẫu. Nhiều người nhấn mạnh đến những khía cạnh phổ quát của bức tranh thay vì đối chiếu với một nhân vật, một phong cảnh cụ thể: phải chăng đó là một chân dung lý tưởng, một sự tưởng tượng về phong cảnh, một sự cân đối về tư thế của mẫu người. Và theo hướng này thì Léonard de Vinci không vẽ tả chân mà ông miêu tả nét đẹp trừu tượng khuôn mặt con người.
Cuộc tranh luận về danh tánh nguyên mẫu còn kéo dài và nàng Mona Lisa thì vẫn mỉm cười chế giễu và thách đố.
Đức Tâm (RFI)