Xung đột Thái-Cam Bốt: Liên Hiệp Quốc chuyển ASEAN giải quyết

Đền cổ Preah Vihear. Reuters

Phản ứng của Cam Bốt về quyết định của Hội Đồng Bảo An

Đối với quan điểm của Hội Đồng Bảo An sau phiên họp kín, Cam Bốt ủng hộ ý kiến về việc ngừng bắn vĩnh viễn nhưng lại thất bại trong việc yêu cầu thành lập vùng trái độn với sự hiện diện của đạo quân mũ xanh Liên Hiệp Quốc.

Tất nhiên chính quyền ông Hun Sen tỏ thái độ không hài lòng trước quyết định của Hội Đồng Bảo An chuyển giao hồ sơ vụ tranh chấp cho khối ASEAN giải quyết. Trước khi phái đoàn do Ngoại trưởng Hor Namhong đến Liên Hiệp Quốc trình bày sự kiện, người phát ngôn chính quyền là ông Phay Siphan đã bày tỏ quan điểm Cam Bốt như sau: "Chúng tôi mong muốn nói ra sự thật để thế giới hiểu được, chúng tôi mong muốn ngăn chận mọi hành động xâm lược".

Trong khi ông Hun Sen lên tiếng kêu gọi sự giúp đỡ ngay của Liên Hiệp Quốc vào tối Chủ Nhật 6/2 khi hai bên đụng độ lớn tại biên giới thì phía Thái không đồng ý sự can dự của Liên Hiệp Quốc, hay nói cho đúng là không cần vai trò trung gian của một lực lượng thứ ba trong cuộc xung đột này. Quan điểm Thái thể hiện rõ ràng qua phát biểu của thủ tướng Abhisit là muốn cuộc xung đột này phải được giải quyết song phương.

Biện pháp của Liên Hiệp Quốc cho thấy là họ muốn tranh chấp được giải quyết ổn thỏa qua cơ chế vùng là khối ASEAN trước khi Liên Hiệp Quốc quyết định nhúng tay vào.

Thứ nữa, cũng có thể hiểu thêm rằng, Liên Hiệp Quốc không bằng lòng với cách hành xử của cá nhân thủ tướng Hun Sen. Nói đến điều này xin được nhắc lại vài sự kiện quá khứ. Năm 1993, Liên Hiệp Quốc tiêu tốn ngân sách gần 2 tỷ Mỹ Kim để đưa lực lượng gìn gìn giữ hòa bình đến Cam Bốt phục hồi trật tự sau nội chiến và tổ chức tổng tuyển cử theo thể chế đa đảng.

Tuy nhiên sau bầu cử, phe Bảo Hoàng thắng lớn, đảng ông Hun Sen tức Đảng Cộng Sản thất cử, lúc đó ông Hun Sen dọa đảo chính nếu không được chia quyền. Để thành quả không bị trôi sông, Liên Hiệp Quốc phải miễn cưỡng lập ra cơ chế nội các có một không hai trên thế giới: Một đất nước nhỏ yếu như Cam Bốt lại có hai vị đồng thủ tướng ngồi ngang nhau.

Điều nữa, khi tổng thư Ký Liên Hiệp Quốc Ban Ki-moon đến thăm Phnom Penh hồi năm ngoái, ông Hun Sen lên tiếng thẳng thừng dọa đuổi một đại diện Liên Hiệp Quốc tại Phnom Penh. Khi ông Hun Sen cần thì mời gọi khẩn thiết, khi không cần thì đuổi xô, khiến cho Liên Hiệp Quốc không hài lòng với thái độ bất nhất này.

Hiện nay Cam Bốt cần vai trò trung gian của Liên Hiệp Quốc bởi vì đối đầu với nước Thái mạnh và giàu hơn, Cam Bốt không thể đánh bại họ. Ngân sách quốc phòng của Thái năm 2008 là 4 tỷ 2 Mỹ Kim, trong khi Cam Bốt chỉ chi có khoảng 140 triệu Mỹ Kim. Do đó, nếu chọn giải pháp đối thoại song phương, Thái ở thế mạnh hơn. Vào sáng sớm hôm 15/02/2011, sau phiên họp của Hội Đồng Bảo An, lực lượng hai bên lại chạm súng lần nữa.

Cam Bốt và Thái Lan tố cáo lẫn nhau trước Hội Đồng Bảo An

Lời lẽ của hai vị Ngoại trưởng Cam Bốt – Thái tại Hội Đồng Bảo An vào hôm 14/2 không khác gì lập luận của họ trước đó một thời gian ngắn tại đất nước mình, đó là công kích và đổ lỗi cho nhau.

Ngoại Trưởng Cam Bốt Hor Namhong nói Thái đã phát động một cuộc chiến tranh xâm lược chống lại láng giềng trong khi hai bên đã ký hai thỏa thuận ngừng bắn, và tình trạng hiện nay rất mong manh, cuộc đọ súng giữa hai bên có thể bùng ra bất cứ lúc nào, khi phía Thái tiếp tục tăng cường lực lượng quân sự tại vùng ranh giới như xe tăng, trọng pháo, các đơn vị nhảy dù, tạo nên một sức ép cho Cam Bốt.

Ông Hor Namhong cũng tố cáo lính Thái đã sử dụng bom chùm bắn vào lính Cam Bốt và còn nằm rơi rớt nhiều nơi trên đất biên giới, gây lo sợ rất nhiều cho cư dân địa phương. Dù có đề nghị Liên Hiệp Quốc can thiệp, Ngoại trưởng Hor Namhong cũng hoan nghênh sự điều phối hòa giải của khối ASEAN, bởi vì cuộc nói chuyện tay đôi của hai nước từ trước đến nay không thành công. Trước ngày lên đường đi New York, ông Hor Namhong đã bác bỏ đề nghị đối thoại của Ngoại trưởng Thái vì ông cho rằng không có thiện chí thương thảo.

Ngoại trưởng Thái Kasit Piromya đã lớn tiếng phủ nhận chuyện quân đội Thái bắn bom chùm, một loại vũ khí độc hại bị thế giới ngăn cấm sử dụng. Ông Kasit cũng nói lính Cam Bốt tấn công trước, vài giờ sau khi ông và ông Hor Namhong có cuộc đối thoại thân mật và thành công tại Siêm Riệp ngày 4/2.

Ngoại trưởng Kasit Piromya nói, hành động nổ súng trước của phía Cam Bốt có thể làm hư đi cuộc họp dự trù tại Bahrain vào giữa năm nay để thảo luận về cách thức quản trị ngôi đền do Ủy Ban Di Sản Thế Giới của UNESCO tổ chức. Ông cũng khẩn gọi cơ quan UNESCO ngưng ngay mọi hoạt động liên hệ đến ngôi đền Preah Vihear, cho đến khi nào tranh chấp được giải quyết.

Ngoại trưởng Thái nhấn mạnh quan điểm Thái không có ý định hay mong muốn chiếm giữ lãnh thổ nước láng giềng. Thái đề nghị có cuộc cuộc họp vào cuối tháng này và mong rằng cuộc tranh chấp sẽ được giải quyết tốt đẹp qua đối thoại song phương.

Nguyên nhân căng thẳng: Tinh thần quốc gia cực đoan

Báo chí khu vực và ngay cả ở Hoa Kỳ đều cho rằng tinh thần quốc gia cực đoan ở hai phía đã làm bùng nổ xung đột hiện nay. Trong khi tại Thái có phong trào Áo Vàng được tổ chức qui mô, có đường lối, có người cầm đầu, có ngân sách thì tại Cam Bốt không có lực lượng quốc gia quá khích như thế, tinh thần dân tộc thể hiện tiềm tàng trong lòng dân chúng. Ở một số mặt cụ thể, giới quan sát có thể thấy được tinh thần quốc gia quá khích trong Đảng Sam Rainsy đối lập.

Cuộc đối đầu quân sự giữa Thái – Cam Bốt bùng ra vào chiều ngày 4/2 mùng Hai Tết Việt Nam. Tình hình quan hệ hai bên xấu dần đi khi chính quyền Cam Bốt bắt giữ 7 người Thái vào cuối tháng 12/2010, trong đó có một vị dân biểu thuộc đảng cầm quyền tại Thái và một người cầm đầu phe Áo Vàng là ông Veera Somkwamkid.

Thứ Ba ngày 01/02/2011, tòa án Phnom Penh đưa ra phán quyết xử ông Somkwamkid bản án 8 năm tù, và một phụ nữ làm thư ký cho ông trong tổ chức bị kết án 6 năm tù. Tại Bangkok, phe Áo Vàng đã nổi cơn thịnh nộ với bản án dành cho người cầm đầu của họ. Lập tức phe Áo Vàng lớn tiếng phê phán thái độ mềm yếu của thủ tướng Abhisit về vấn đề biên giới với Cam Bốt và đòi tấn công dinh thủ tướng.

Bốn ngày sau, vào khoảng 3 giờ chiều ngày 4/2 tiếng súng nổ lên tại khu vực gần đền cổ Preah Vihear. Thái cho là lính Cam Bốt bắn trước. Cam Bốt cho là lính Thái xâm nhập đất nước mình. Xét trong bối cảnh chính trị lúc đó, ông Abhisit đã ra lịnh cho quân đội hành động để mong thỏa mãn đòi hỏi phe Áo Vàng. Đây không phải là lần đầu tiên một thủ tướng Thái dùng quân đội đóng ở biên giới làm công cụ để đạt mục tiêu chiến thuật về chính trị tại thủ đô, trước đó vị thủ tướng Thái tiền nhiệm cũng đã hành động như vậy khi tại Bangkok có biểu tình phản đối vấn đề biên giới.

Trận chạm súng ngày 4 đến ngày 7/2 được coi là cuộc đối đầu quân sự lớn nhất từ năm 2008 khi UNESCO công nhận đền Preah Vihear là di sản văn hóa nhân loại nằm trong lãnh thổ xứ Chùa Tháp. Hai bên đã sử dụng cối, pháo 130, 150 ly bắn vào nhau. Thái đã dùng trực thăng thám thính chiến trường, huy động các đơn vị nhảy dù đông đến 2.000 quân áp sát biên giới để chờ lịnh triển khai chiến đấu. Có trận đánh gần đến nửa đêm vào chiều Chủ Nhật 6/2. Nhà cửa dân cư biên giới bị trúng đạn pháo cháy rụi. Hàng ngàn dân cư phải di tản trong tình hình chiến tranh chứ không phải nổ súng lẻ tẻ như trước đây.

Quan điểm của chính quyền ông Hun Sen cho rằng Thái định đánh lấy đền Preah Vihear trong đợt tấn công này. Ngôi đền trở thành mục tiêu của đạn pháo, hỏa tiễn cầm tay, cối, súng tiểu liên trong 4 trận đánh. Dân Phnom Penh nói Thái không giành được thì phá cho hư.

Triển vọng hai bên hòa hoãn

Tình hình hiện nay tại biên giới hai nước đúng với câu nói trứ danh trước đây còn lưu lại, đó là “Muốn có hòa bình phải chuẩn bị chiến tranh.”

Cả hai phía đều tăng cường quân trú phòng, các phương tiện quân sự như xe tăng, pháo, cối, B.40, hầm chiến đấu, hầm trú pháo, lương thực, các phương tiện truyền thông quảng bá cho chính nghĩa mỗi nước.

Khi Liên Hiệp Quốc nhường vai trò trung gian giải quyết xung đột Thái – Cam Bốt cho Hiệp Hội Đông Nam Á, chúng ta cũng cần tìm hiểu khả năng thực hiện của cơ chế này. Hiệp hội được thành lập ngày 8/8/1967 với 5 quốc gia là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Singapore, và Philippines, với mục tiêu nguyên thủy là ngăn chận sự lây lan chủ nghĩa cộng sản trong vùng. Sau khi chủ nghĩa cộng sản bị sụp đổ hoàn toàn, mục tiêu ban đầu không còn được gìn giữ, và sau đó hiệp hội kết nạp Cam Bốt, Lào, Miến Điện, Việt Nam.

Trong 10 năm hoạt động vừa qua, khối này chứng tỏ có khả năng hợp tác về du lịch, kinh tế, ngoại giao nhưng lại qua loa về vấn đề nhân quyền. Hàng năm tổ chức nhiều cuộc họp nặng về hình thức, mỗi khi khai và bế mạc lại tổ chức tiệc tùng chiêu đãi trọng thể, linh đình tốn kém ngân sách, thời gian.

Trong tranh chấp Thái – Cam Bốt thì ASEAN sẽ giải quyết như thế nào:

- Đặt đền Preah Vihear vào vị trí không thuộc vào nước nào, điều này chống lại phán quyết của tòa án quốc tế năm 1962 đã trao Preah Vihear cho Cam Bốt.

- Chia đôi đền Preah Vihear lại cho cả hai nước, điều này không nước nào đồng ý.

- Lên tiếng kêu gọi suông, hai bên nên ngừng bắn, đối thoại, hòa hoãn chứ không đưa ra biện pháp cụ thể nào, điều này không làm giảm căng thẳng.

Tháng 7/2008, khi một cơ quan của Liên Hiệp Quốc là UNESCO quyết định công nhận đền Preah Vihear là di sản văn hóa nhân loại nằm trong lãnh thổ Cam Bốt thì Liên Hiệp Quốc ắt hẳn phải thấy được sự xung đột sẽ bùng ra sau quyết định này và họ phải có trách nhiệm giải quyết.

Nếu đàm phán bế tắc và Liên Hiệp Quốc không đưa lực lượng gìn giữ hòa bình đến thì Cam Bốt có thể tìm sự cầu viện về võ khí, trang thiết bị quân sự của một trong 2 đồng minh cũ ở châu Á là Bắc Kinh để chống lại mối đe dọa quân sự mạnh hơn của Thái Lan. Cơ hội này chắc Bắc Kinh không bỏ qua vì có dịp triển khai thêm ảnh hưởng quân sự của họ trong vùng Đông Nam Á, và họ từng làm với Khmer Đỏ vào thập niên 1980. Điều mà Hoa Kỳ không muốn.

Mai Vân - Phạm Phan (RFI)