Lò nướng bánh mì dẹp ở Tadjikistan. Giá 50kg bột bằng một nửa lương tháng trung bình (RFI / Max Sivaslian)
Vào đầu tuần này, chủ tịch Ngân hàng Thế giới Robert Zoellick đã báo động rằng: « Trung Á là khu vực mà giá lương thực tăng đáng kể. Với mức độ nghèo khó như hiện nay, người dân phải dành phần lớn ngân sách gia đình, từ 50% trở lên, để mua lương thực ».
Lãnh đạo Ngân hàng Thế giới cũng nhấn mạnh rằng, do khủng hoảng toàn cầu, các nước như Uzbekistan, Tadjikistan và Kirghizstan đang gặp tình trạng là lượng kiều hối do hàng trăm ngàn người lao động xuất khẩu, đặc biệt là ở Nga và Kazakhstan, gởi về đã giảm đi rất nhiều. Ông Zoellick cho rằng tình hình này có thể dẫn đến những xáo trộn xã hội và chính trị ở khắp Trung Á.
Cho tới nay, Trung Á vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn lương thực nhập khẩu, cho nên bị tác động nặng nề bởi việc tăng giá trên thị trường thế giới. Theo Cơ quan Lương Nông Liên hiệp quốc, giá lương thực thế giới trong tháng Giêng vừa qua đã tăng lên đến mức kỷ lục và xu hướng này có thể còn tiếp diễn.
Riêng tại Tadjikistan, quốc gia nghèo nhất trong số các nước Cộng hoà của Liên Xô cũ, tình hình nghiêm trọng hơn cả. Ví dụ một bao bột 50 kg vào cuối tháng 12 giá chỉ khoảng từ 20 đến 22 đôla, nay đã tăng vọt lên từ 27 đến 32 đôla, trong khi lương trung bình ở nước này chỉ vào khoảng 70 đôla / tháng và bánh mì là lương thực chủ yếu của người dân Tadjikistan. Đến mức mà tổng thống Emomali Rakhmon, cầm quyền từ năm 1992 đến nay, trong tuần này đã kêu gọi mỗi gia đình phải tích trữ lương thực cho hai năm.
Để chặn đứng đà leo thang của giá lương thực, chính quyền Tadjikistan vào cuối tuần trước đã tổ chức bán các nhu yếu phẩm với giá bù lỗ cho người dân tại thủ đô Duchanbe và các thành phố chính. Chính phủ các nước khác ở Trung Á cũng can thiệp để kềm chế lạm phát, chẳng hạn như tại Uzbekistan, chính quyền thường xuyên thanh tra các chợ, ấn định mức giá tối đa và tăng lương cho công nhân viên.
Tại Kirghizstan, quốc gia Trung Á duy nhất là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới, chính phủ có thể can thiệp vào thị trường nếu giá tăng đột ngột hơn 10%. Chính phủ nước này càng cần phải cẩn trọng, vì họ vẫn còn bị ám ảnh bởi các vụ xung đột sắc tộc đẫm máu vào năm ngoái. Phó thủ tướng Kirghizstan Omurbek Babanov gần đây đã tuyên bố rằng: « Bình ổn giá các mặt hàng lương thực chính là một trong những nhiệm vụ ưu tiên của chính phủ ».
Hãng tin AFP hôm 19/2 trích lời chuyên gia Askar Bechino dự báo rằng, giá cả leo thang có thể dẫn đến rối loạn ngay từ mùa xuân năm nay tại Kirghizstan. Chính quyền vẫn giải thích rằng giá cả leo thang là do thị trường thế giới, nhưng theo ông Bechino, vấn đề là ở Kirghizstan, mức tăng lại nhanh gấp năm lần so với các nước khác. Ông cho rằng mầm mống của bất mãn xã hội đã có và phe đối lập có thể khai thác nỗi bất mãn này để lật đổ chính quyền.
Nỗi bất mãn còn xuất phát từ việc trong những chế độ chuyên chế như Uzbekistan, gia đình các lãnh đạo kiểm soát toàn bộ nền kinh tế. Theo các bức điện mật của Mỹ do Wikileaks phổ biến và được nhật báo Thụy Sĩ Le Temps đăng tải hôm thứ năm vừa qua, con gái của tổng thống Ismail Kamirov là Gulnara Karimova từ Thụy Sĩ trong những năm gần đây đã kiểm soát toàn bộ khu vực dầu khí của Uzbekistan, nước sản xuất khí đốt đứng hàng thứ ba tại Liên Xô cũ, trong khi tại quốc gia này, hai phần ba dân số sống dưới ngưỡng nghèo khó.
Thanh Phương (RFI)