Điểm báo Quốc tế

Trong bài viết mang tựa đề "Các mối liên hệ ràng buộc nhau", The Economist đánh giá là « lực lượng vũ trang của Mỹ đôi khi có thể thành công vào lúc mà giới ngoại giao thất bại ».

Mở đầu bài phân tích, tuần báo Anh Quốc công nhận là vào lúc này, không ai biết được là liệu quân đội Ai Cập có đưa quốc gia này tiến đến một cuộc bầu cử tự do và công bằng hay không? Thế nhưng ít ai còn nghi ngờ về vai trò của quân đội Ai Cập trong việc giúp hạn chế xung đột trong các cuộc biểu tình vừa qua đã lật đổ tổng thống Hosni Mubarak.

Quân đội khi ấy đã cho biết là sẽ không sử dụng vũ lực chống lại các đám đông ở quảng trường Tahrir. Hơn nữa, họ còn góp phần bảo vệ những người biểu tình chống lại các nhóm côn đồ của chế độ.

Giới chỉ trích tại Mỹ và ở trong vùng Cận Đông đã từng chê trách thái độ có vẻ như là bất lực của chính quyền Obama trong việc đối phó với tình trạng bất ổn ở Cairo. Tuy nhiên, vẫn có một số người cho rằng mối quan hệ chặt chẽ giữa hai quân đội Mỹ và Ai Cập đã đóng một vai trò quan trọng trong việc biến Hội đồng Quân sự mới tại Ai Cập trở thành một lực lượng gắn kết xã hội hơn là một thế lực đàn áp.

Câu hỏi mà The Economist đặt ra là ngoài trường hợp Ai Cập, các mối quan hệ tương tự giữa quân đội Mỹ với lực lượng võ trang các nước khác liệu có sẽ phát sinh hiệu quả tích cực, khi mà nền ngoại giao truyền thống không đủ sức xoay chuyển tình thế hay không?

1,3 tỷ viện trợ quân sự Mỹ là nền tảng quan hệ với Ai Cập

Về trường hợp Ai Cập, tuần báo Anh Quốc cho rằng nền tảng của mối quan hệ giữa giới nhà binh Mỹ và Ai Cập là con số 1,3 tỷ đô la viện trợ quân sự thường niên mà Hoa Kỳ cung cấp cho Ai Cập từ năm 1979 đến nay để ‘’đền bù’’ cho nước này về việc đã duy trì hòa bình với Israel. Trong hơn 30 năm qua, các lực lượng vũ trang Ai Cập đã thay thế vũ khí thời Liên Xô bằng trang thiết bị hiện đại của Mỹ, như chiến đấu cơ F-16 và xe tăng M1.

Tuy vậy, theo The Economist, tranh cãi vẫn tồn tại về ảnh hưởng mà Hoa Kỳ có được trên Ai Cập nhờ khoản viện trợ to lớn đó vì người Mỹ vẫn đi dây giữa hai xu hướng: cố vấn và ra lệnh. Dẫu sao thì theo tuần báo Anh Quốc, giới quân đội tại Cairo cũng dư biết ví dụ của Iran. Tại nước này, vũ khí tiên tiến của Mỹ đã nhanh chóng bị hư hỏng sau khi chế độ của Quốc Vương Shah bị sụp đổ. Đó là một cảnh báo về những gì có thể xảy ra với Ai Cập, nếu quan hệ của họ với Mỹ đi chệch hướng.

Các mối quan hệ giữa hai quân đội Mỹ-Ai Cập không chỉ ở cấp định chế, mà còn thể hiện qua các liên hệ cá nhân. Vào lúc các cuộc biểu tình ở Ai Cập leo thang, bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates đã thường xuyên liên lạc với đồng nhiệm Ai Cập là thống chế Muhammad Tantawi. Tổng tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, đô đốc Mike Mullen, cũng nói chuyện với tư lệnh quân đội Ai Cập, trung tướng Sami Enan, người đã từng đến Lầu Năm Góc vào cuối tháng Giêng để thảo luận về kết hợp đào tạo.

Ông Gates và Đô đốc Mullen đã thúc giục đồng nhiệm Ai Cập của họ làm đúng những gì mà họ đã làm được cho đến lúc này, tức là nhẹ nhàng đẩy ông Mubarak về phia lối ra, ổn định tình hình, và chủ trì một tiến trình chuyển đổi trong trật tự, cùng với việc nhắc lại hậu thuẫn cho quan hệ hòa bình với Israel.

Theo thiếu tướng Robert Scales, nguyên lãnh đạo Học viện Chiến tranh của Quân đội Mỹ, nay đã về hưu, thì việc một số lượng lớn sĩ quan ưu tú nhất của Ai Cập đã kinh qua đào tạo trong các học viên quân sự Hoa Kỳ, đã giúp cho các giá trị Mỹ thấm vào quân đội Ai Cập: « Họ học cách chúng ta chiến đấu... nhưng cũng học hỏi triết lý của chúng ta về quan hệ dân sự-quân sự ».

Quan hệ với đối thủ chiến lược là Trung Quốc khó khăn hơn

Theo The Economist, quân đội Mỹ có quan hệ chặt chẽ với quân đội Pakistan, nhưng liên hệ giữa hai bên khó khăn hơn… Trong trường hợp của Thổ Nhĩ Kỳ cũng vậy, sau một thời gian khắn khít khi quân đội cầm quyền tại Ankara, gần đây, vấn đề phức tạp hơn từ lúc đảng Hồi giáo ôn hòa Tư pháp và Phát triển (AK) lên nắm quyền lãnh đạo.

Về các mối quan hệ giữa các lực lượng vũ trang, phức tạp nhất là giao lưu giữa các đối thủ chiến lược, chẳng hạn như quan hệ giữa Mỹ với Trung Quốc. Theo The Economist, bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates đang lo ngại về xu hướng của Trung Quốc, thường hay cắt đứt quan hệ của họ với quân đội Mỹ mỗi khi Washington làm một cái gì đó mà Bắc Kinh không thích.

Trong tháng Giêng năm ngoái, Trung Quốc đình chỉ trao đổi quân sự sau khi Mỹ cho biết sẽ bán vũ khí cho Đài Loan. Ông Gates công nhận là quan hệ đáng tin cậy với Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc sẽ giúp « giảm hiểu lầm và những rủi ro của các tính toán sai lầm ». Nhân chuyến ghé thăm Bắc Kinh vào tháng Giêng vừa qua, ông đã thực hiện được một số bước tiến trong việc nối lại quan hệ trong lãnh vực này.

Có điều, theo The Economist, Trung Quốc không hoàn toàn tin tưởng rằng quan hệ quân sự chặt chẽ với Mỹ có lợi cho họ. Bắc Kinh sợ rằng khi đến Mỹ trong khuôn khổ các chuyến thăm trao đổi, các sĩ quan Trung Quốc có thể bị kinh khiếp trước uy lực của quân đội Mỹ, còn các sĩ quan Mỹ khi đến Trung Quốc thì sẽ biết rõ những nhược điểm của Trung Quốc.

Đối với The Economist, Hoa Kỳ và Trung Quốc có hai quan điểm đối nghịch nhau về hợp tác quân sự. Đối với Bắc Kinh, đó hoạt động quân sự hợp tác là kết quả của sự tin tưởng lẫn nhau, trong lúc ông Gates lại cho rằng đó là một cách để thiết lập sự tin tưởng khi hai bên còn nghi kỵ nhau.

Thật khó mà dung hòa hai lập trường kể trên. Tuy nhiên, ông Gates chắc chắn là có lý khi tin rằng không một hình thức ngoại giao có thể thành công nếu không nhất quán, kiên nhẫn và chịu đầu tư trong dài hạn.

Libya: Khi lãnh đạo dìm dân mình trong biển máu

Về tình hình nóng bỏng tại vùng Trung Cận Đông, Libya thu hút mọi con mắt: trên trang bià, bên cạnh bức ảnh lãnh đạo Libya, tạp chí Le Figaro Magazine, nhìn thấy ‘’Kadhafi, điên cuồng cho tới cùng’’.

Le Point và Le Nouvel Observateur thì nêu bật cuộc đàn áp trong biển máu: « Libya chọn con đường máu », tựa của Le Nouvel Obs ở trang trong, còn Le Point không nói đến biển máu nhưng chọn hình ảnh « Các dòng sông máu » của Mouannmar Kadhafi. Các tạp chí đều điểm lại quá trình của người đã cùng với một số sĩ quan, lật đổ chế độ quân chủ của quốc vương Idris vào năm 1969. Lúc ấy, ông mới 27 tuổi.

Tạp chí Le Figaro Magazine phác hoạ chân dung Kadhafi, nêu ra chi tiết là trong tất cả các lãnh đạo độc tài của thế giới Ả Rập, ông Kadhafi là người có quân hàm thấp nhất, chỉ mới là thiếu úy, nhưng ngay sau khi đảo chánh, ông tự phong là đại tá. Nói đến lãnh đạo Libya trong thời gian qua ở phương Tây người ta thường gọi "đại tá Kadhafi".

Tạp chí cũng phác hoạ vài nét về tính tình của nhân vật lãnh đạo có thể xem là ngông cuồng nhất trong thế giới Ả Rập: không ai như ông, luôn mang theo chiếc lều khi đến viếng các quốc gia khác. Ông không chiụ nổi tình cảnh phải ở trong một tầng lầu, và luôn đi theo ông là một đội cận vệ nữ. Ông cũng không đi đâu mà không có bà y tá người Ukraina đi theo.

Theo tác giả bài báo, ông Kadhafi mỗi sáng đều uống sữa lạc đà, và luôn thay đổi nơi ngủ mỗi tối. Đây là một nhân vật có thể là lý thú, khôi hài, nếu như ông ta không có các quyết định như cho máy bay bắn vào người dân, sử dụng vũ khí chiến tranh để đàn áp biểu tình. Điều này chứng tỏ ông chỉ là một kẻ độc tài tàn bạo.

Pháp: Uy tín tổng thống Sarkozy sụt giảm

Trở lại tình hình Pháp, Le Nouvel Observateur quan tâm đến uy tín sụt giảm của tổng thống Sarkozy, đến mức báo động cho năm 2012. Theo kết quả thăm dò của Sofres-Logica, ông Sarkozy không ngừng thụt lùi ở vòng 1 và sẽ bị đánh bại ở vòng hai cho dù đối thủ của ông là ai đi chăng nữa.

Tạp chí cho là kết quả cuộc thăm dò mới nhất đánh giá một khúc quanh: trong cuộc thăm dò trước đây vào tháng 8 năm ngoái về ý định bầu, ông Sarkozy chiếm được từ 26 đến 29% tùy theo đối thủ cánh tả là ai. Cách đây 3 tháng, thì ông Sarkozy chỉ giành được từ 24 đến 26%, và giờ đây thì ông chỉ còn từ 21 đến 25% dự định bầu vòng 1, trong lúc mà điểm đối thủ cánh tả không ngừng tăng lên, cũng như lãnh đạo đảng cực hữu Mặt trận quốc gia, bà Marine Le Pen.

Trong vòng hai, khi chỉ còn hai ứng viên đối mặt nhau, thì ông Sarkozy sẽ thua to, nhất là khi đối thủ của ông là ông Strauss Kahn. Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế giành được đến 63% dự định bầu.

Các ngân hàng « bất hảo »

Trên bình diện xã hội, Le Nouvel Observateur tỏ nỗi bất bình trong bài báo tựa đề "Các ngân hàng xúi giục phạm tội". Bài phóng sự vang lên như một lời cảnh báo là ngân hàng phải chịu trách nhiệm trong các món nợ chồng chất của 800.000 người Pháp.

Bài báo kể lại cảnh cách đây hơn một năm của bà Claudine Schnegg, 48 tuổi, mẹ của 4 đứa con. Bà đã vay tổng cộng đến 207.000 euro, tại 14 nơi. Bà đã giấu việc này với người chồng luôn vắng nhà vì công việc. Đến lúc không còn thể trả tiền vay nợ đáo hạn, bà đã đi đến hành động tuyệt vọng.

Ngày 27/08/2009, bà đã tự treo cổ tự tử trong ngôi nhà ở Dieulouard, cách thành phố Nancy khoảng 25 cây số. Bà tự vẫn trong lúc nguời chồng đang ngủ. Câu hỏi mà tác giả bài viết nêu lên làm sao mà bà Claudine có thể vay mượn một khoản tiền lớn như thế, trong lúc mà lương của bà chỉ là 600 euro và chồng thì lãnh được 2.200 euro.

Câu trả lời của ngân hàng rất đơn giản: họ không biết là bà đã vay mượn ở nhiều nơi như thế. Vả lại, có lúc bà Claudine còn giả mạo chữ ký của chồng để mượn tiền. Le Nouvel Obs cho là đổ trách nhiệm như thế là quá dễ, trong khi chính một ngân hàng đã cho bà vay không chỉ một, mà nhiều khoản tín dụng. Tạp chí nhìn thấy logíc của giới nhà băng là thúc đẩy vay mượn tiền tiêu xài, bất kể hậu quả như trường hợp của bà Claudine.

Trang bìa một số tuần báo: DSK và Stéphane Hessel

Như thường lệ, trang bìa đa số các báo vẫn dành cho nước Pháp. Trên trang nhất, tờ l’Express đăng ảnh ông Dominique Strauss Kahn, đương kim tổng giám đốc nguời Pháp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế với dòng tựa: « DSK, mục tiêu là điện Elysée », và phân tích những cạm bẫy đang chờ đợi người có thể là đối thủ của ông Sarkozy trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2012.

Le Nouvel Obsservateur thì trân trọng giới thiệu Stéphane Hessel, năm nay 93 tuổi, nhưng vẫn dấn thân trước các vấn đề xã hội và là tác giả lời kêu gọi « Hãy phẫn nộ ». Quyển sách của ông được ấn hành hơn cả triệu bản, và dịch ra nhiều thứ tiếng. Ngay dưới bức ảnh trang bìa, Le Nouvel Obs thán phục: « Hessel, điều không thể tưởng tượng được ». Ông Stéphane Hessel là một người tham gia kháng chiến trước đây, từng là một nhà ngoại giao và đã tham gia công việc soạn thảo Bản Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền năm 1948.

Mai Vân (RFI)