Từ ngày 03/04/11 tại Bangkok, Thái Lan, vòng đàm phán về biến đổi khí hậu dưới sự chủ trì của Liên Hiệp Quốc đã khai mạc.
Vòng thương lượng lần này diễn ra trong bối cảnh Nhật Bản đang phải đối phó với nguy cơ thảm họa hạt nhân. Vào lúc các cuộc thương lượng về mục tiêu giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính đang gặp nhiều khó khăn, thậm chí bế tắc, thì điều mà giới chuyên gia lo ngại là sự cố ở nhà máy điện Fukushima có nguy cơ khuyến khích các nước quay lại dùng các nhiên liệu gây ô nhiễm nặng nề như than đá, dầu lửa, khí đốt. Tuy nhiên, đối với các tổ chức bảo vệ môi trường, thì « trong cái rủi có cái may »: Cuộc khủng hoảng hạt nhân tại Nhật Bản sẽ tạo cơ hội cho việc phát triển các năng lượng tái tạo và năng lượng sạch.
Từ Bangkok, thông tín viên RFI Arnaud Dubus tường trình:
« Diễn văn của thứ trưởng bộ Môi trường Nhật Bản, người tham dự vòng đàm phán tại Bangkok, rất được mọi người chờ đợi. Ông Hideki Minamikawa tỏ ra thận trọng, nhưng cũng cho biết là cuộc khủng hoảng hạt nhân mà Nhật Bản đang phải đối mặt có thể tác động đến chính sách năng lượng của nước này.
Hầu như tất cả những người tham dự vòng đàm phán tại Bangkok đều nghĩ đến vấn đề vai trò của Nhật Bản và năng lượng nguyên tử. Việc một số quốc gia như Đức, Thụy Sĩ xem xét lại các chương trình nguyên tử gây lo ngại xuất hiện xu hướng quay lại sử dụng các nhà máy nhiệt điện và do vậy làm tăng đáng kể lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Điều này lại diễn ra trong lúc các nước phát triển đang vất vả để thực hiện các mục tiêu giảm lượng khí thải.
Có một hậu quả khác nữa: khó khăn của Nhật Bản, nước có nhiều đóng góp tài chính, sẽ hạn chế khả năng Tokyo tiếp tục tài trợ ở mức như cũ cho công cuộc đấu tranh chống hiện tượng hâm nóng trái đất.
Đối với một số tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường như Greenpeace, thì ngược lại, cuộc khủng hoảng hạt nhân tạo ra một cơ hội chuyển hẳn sang việc phát triển các năng lượng tái tạo. Theo Greenpeace, giải pháp không phải là sự lựa chọn giữa rủi ro hạt nhân hay những mối nguy của hiện tượng tăng nhiệt độ trên trái đất ».
Theo ông Fatih Birol, kinh tế gia thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế - AIE, thì thảm họa hạt nhân Fukushima sẽ làm tăng giá điện, làm thay đổi cân bằng năng lượng hiện nay và đè nặng lên cuộc đấu tranh chống hiện tuợng biến đổi khí hậu.
Trước khi xẩy ra động đất, sóng thần và sự cố hạt nhân tại Fukushima, Nhật Bản, AIE dự báo từ nay đến 2035, điện hạt nhân trên toàn thế giới có thể tăng thêm 360 gigawatts (GW). Giờ đây, nhiều quốc gia đã thông báo tạm ngưng chương trình phát triển điện hạt nhân hoặc đóng cửa các cơ sở cũ kỹ. Do vậy, sản lượng điện hạt nhân có thể chỉ tăng thêm khoảng 180 GW. Điều này có nghĩa là đến 2035, tiêu thụ khí đốt, cũng như than và các năng lượng tái tạo trên toàn thế giới sẽ tăng tối thiểu là 5%.
Vẫn theo chuyên gia Birol, việc quay lại dùng bổ xung năng lượng hóa thạch như khí đốt, than đá sẽ thải ra khí quyển thêm khoảng 0,5 gigatone khí CO2 vào năm 2035, tương đương với mức tăng lượng khí thải trong vòng 5 năm.
Như vậy, rất khó thực hiện được mục tiêu là kìm giữ không cho nhiệt độ trên trái đất tăng lên quá 2°C từ nay đến cuối thế kỷ XXI.
Trong khi đó, giới bảo vệ môi trường và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo lại tỏ hy vọng là sự cố Fukushima sẽ thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng phát triển năng lượng sạch. Từ sau trận động đất đến nay, chỉ số Standard & Poor’s Global Clean Energy, bao gồm 30 tập đoàn chính về năng lượng tái tạo trên thế giới, đã tăng 16%.
Cũng cần nói rõ là một bộ phận không nhỏ trong giới bảo vệ môi trường chống lại việc phát triển điện hạt nhân. Tuy không thải ra CO2 nhưng điện hạt nhân để lại chất thải phóng xạ nguy hiểm và tồn tại hàng trăm năm trong môi trường. Thảm họa Fukushima làm tăng sức mạnh cho phe chống điện hạt nhân. Trong khi đó, các loại năng lượng tái tạo khác như gió, mặt trời, nhiên liệu sinh học chưa được phát triển để đủ đáp về cơ bản nhu cầu tiêu thụ.
Một trong những trở ngại chính của năng lượng tái tạo là giá thành cao và không thể phát triển loại năng lượng này nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ, đặc biệt là đối với các nghiên cứu và phát triển công nghệ năng lượng tái tạo.
Theo nghị định thư Kyoto, các nước phát triển, ngoại trừ Mỹ do không phê chuẩn văn bản này, cam kết giảm khoảng 5% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính so với mức của năm 1990.
Nghị định thư Kyoto sẽ hết hiệu lực vào năm 2012. Từ hai năm nay, qua nhiều vòng thương lượng, đặc biệt là qua các hội nghị thượng đỉnh Copenhagen 2009 và Cancun 2010, các nước trên thế giới không đạt được đồng thuận về một văn bản cho thời kỳ hậu Kyoto.
Sự cố Fukushima làm cho triển vọng của cuộc đàm phán về biến đổi khí hậu càng mờ mịt. Hôm 04/04/11, bà Christiana Figueres, phụ trách hồ sơ khí hậu của Liên Hiệp Quốc cảnh báo là các nước phát triển phải nhanh chóng hành động bằng mọi cách để tránh một khoảng trống sau năm 2012.
Đức Tâm (RFI)