Giữa lúc Tổng thống Syria Bashar al-Assad chật vật trấn áp các cuộc biểu tình rộng khắp, phóng viên BBC Kim Ghattas mối liên hệ gia đình vốn ảnh hưởng tới cách hành xử của ông trong bài sau:
Khi lên mạng tìm các thông tin về Syria, người ta có thể thấy những tin đồn đủ loại.
Nào là Maher al-Assad, em trai tổng thống và người đứng đầu đội gác của tổng thống, đã bị những người lính đào ngũ bắt giam. Hoặc là ông này đang chuẩn bị đảo chính anh trai.
Rồi đến Phó Tổng thống Farouk al-Sharaa đã chết và Thứ trưởng Faysal Mekdad đã biến mất.
Những đồn đại hoang dại này một phần có thể giải thích được vì Syria gần như không có phóng viên nước ngoài đưa tin ở nước này kể từ khi nổ ra các cuộc biểu tình.
Các quan chức Syria, những người vốn trước đây thường nói chuyện với truyền thông quốc tế, giờ không nhấc điện thoại nữa.
Gia đình trị
Trong nhiều năm, thế giới bên ngoài đã cố tìm hiểu xem ai là người chiến thắng trong cuộc tranh giành quyền lực ở Syria.
Các diễn biến bạo lực mới đây làm người ta đặt câu hỏi không những chỉ về những gì sẽ xảy đến tiếp theo mà còn cả về cách họ đánh giá Tổng thống Assad trong quá khứ.
Phương Tây từng đặt nhiều hy vọng vào ông Assad, một bác sỹ chữa mắt, người từng được đào tạo ở London trong 18 tháng.
Hoa Kỳ, Anh và Pháp hy vọng nhà lãnh đạo trông rất Tây hóa này sẽ mở cửa Syria cho phương Tây.
Nhưng 11 năm sau khi ông Assad lên cầm quyền, những thay đổi có được vừa khiêm tốn và hầu hết chỉ có tính trang trí.
Người ta hay giải thích rằng ông Assad là người có xu hướng cải cách và hiểu là Syria sẽ có lợi khi mở cửa cho phương Tây nhưng ông bị trói buộc bởi những người bảo thủ từ thời bố ông ngăn cản.
Cho dù điều này có thể đúng trong những năm cầm quyền đầu tiên của ông Assad, cho đến khoảng năm 2005, không còn những người bảo thủ như thế bên cạnh ông nữa, theo ông Ayman Abdelnour, một người bạn thời đại học của ông Assad và từng là cố vấn cho ông này trong vài năm.
Ông Abdelnour đã tự đi sống lưu vong ở Tiểu Vương quốc Arab Thống nhất kể từ năm 2007.
Theo ông, bất cứ nhân vật bảo thù nào còn lại, từ cố vấn Buthaina Shaaban, Phó Tổng thống Farouk al-Sharaa hay ngay cả Ngoại trưởng Walid Muallem đều không có quyền lực gì nhưng họ ở lại vì có thể hưởng lợi từ hệ thống.
Đảng Baath cầm quyền cũng yếu thế và những phi vụ làm ăn cùng tham nhũng đã trở thành cách để củng cố quyền lực.
"Quyền lực hoàn toàn tập trung vào trong tay gia đình," ông Abdelnour nói.
Một nguồn tin thân cận với gia đình Assad cũng nói với BBC rằng có sự phối hợp toàn diện giữa ông Assad và em trai Maher, người đứng đầu lực lượng Vệ binh Cộng hòa.
Đường tới Damascus
Thượng Nghị sỹ John Kerry là một trong những người tin vào mong muốn thay đổi của ông Assad và luôn khuyến khích chính quyền Obama có tiếp xúc với Syria.
Ông Kerry đã tới Syria một số lần, ăn tối cùng ông Assad và vợ ông, bà Asma.
Vị Thượng Nghị sỹ cũng mong muốn có đàm phán giữa Syria và Israel.
Cho tới tận giữa tháng Tư, khi các cuộc biểu tình tăng tốc, ông Kerry vẫn nói phương Tây cần rộng tay hơn với Syria để nước này quay lưng lại với đồng minh hiện nay, Iran.
Còn ở Syria, người dân mong muốn ông Assad sẽ giúp cải thiện cuộc sống của họ.
Nhưng hình ảnh một nhà lãnh đạo có tâm và chán ngán với những người bảo thủ ngăn cản những bước cải cách của ông là một chiến thuật được nghiên cứu kỹ càng, theo nhà bất đồng chính kiến Ammar Abdulhamid, người đang ở Hoa Kỳ.
"Nó cũng giống như dưới thời Hafez al-Assad. Kế của người ta là luôn đổ lỗi cho những người khác để đẩy họ ra khỏi hệ thống và nói rằng từ nay mọi việc sẽ tốt hơn để người dân tin vào lãnh đạo," ông Abdulhamid nói và cho rằng một số người dân thực sự tin như vậy.
Nhưng trong vài năm qua ông Assad đã chứng tỏ ông cũng không khác gì cha ông và người dân đã bày tỏ sự thất vọng với du khách nước ngoài.
Cố gắng đưa ra hình ảnh của một nhà lãnh đạo Tây hóa của ông Assad cũng được vợ ông, bà Asma trợ giúp.
Bà là một phụ nữ sinh đẹp, từng lớn lên ở London.
Công ty quan hệ đối ngoại Anh, Bell Pottinger, cũng đã giúp biến bà thành bộ mặt quốc tế của Syria.
Nhưng nguồn tin thân cận với gia đình Assad cũng tiết lộ rằng vai trò đệ nhất phu nhân của bà Asma đã gây căng thẳng trong gia đình Assad, nhất là với chị ông Assad, Boushra và mẹ ông, bà Anissseh, người chẳng quan tâm gì tới quan hệ đối ngoại.
Bất chấp tất cả những căng thẳng, gia đình Assad vẫn tiếp tục giữ mối quan hệ theo cách có thể cai trị được Syria.
'Thiếu kính trọng'
Trong khi ông Assad được coi là người cầm lái, cũng lại có người nói rằng ông là điểm yếu nhất trong gia đình và được kiềm giữ bởi người em Maher và có thể là cả bà chị Boushra.
Lúc đầu ông Assad không phải là người sẽ được chọn lên làm tổng thống.
Anh của ông, Basil, một thiếu tá quân đội, người cũng được xem là được ông Hafez cưng nhất, được chọn để nối ngôi nhưng đã chết trong một vụ đâm xe vào năm 1994.
Ông Basil, người thường xuất hiện với bộ quân phục trong các buổi lễ chính thức, là người có tính cách mạnh.
Ông Basil là con lớn nhất trong số năm con của ông Hafez, cưỡi ngựa giỏi, thích xe tốc độ và được các cô gái mê.
Bashar lớn lên trong cái bóng của Basil, "yếu ớt và biệt lập", theo nguồn tin gia đình và "trầm tĩnh với giọng mềm mỏng" theo ông Abdelnour.
Người ta cũng nói ông Bashar không thích bị chú ý và có lúc người em, Maher, đã từng nằm trong các lựa chon lên thay cha.
Sau khi Bashar được quyết định sẽ là người nối ngôi, ông Hafez đã dọn đường bằng cách dẹp hết các đối thủ tiềm năng.
Mặc dù vậy Bashar al-Assad vẫn thấy cần chứng tỏ mình.
"Bashar cảm thấy rằng bất cứ cải cách nào hay việc chất vấn cách điều hành của ông là dấu hiệu cho thấy ông không được kính trọng," nhà bất đồng chính kiến Abdulhamid nói.
"Ông ấy không chấp nhận chuyện người ta thiếu kính trọng ông so với bố của ông."
Hoa Kỳ và Châu Âu đang hy vọng ông Bashar al-Assad sẽ có những thay đổi.
Washington để ngỏ cửa cho vị tổng thống khi đưa ra cấm vận đối với người em và họ hàng của ông al-Assad nhưng không cấm đoán gì chính bản thân ông.
Vị tổng thống không có vẻ gì muốn tận dụng điều này và nếu ông chùn bước thì gia đình ông sẽ lập tức ra tay.
Theo BBC