Từ Phnom Penh, thông tín viên Phạm Phan cho biết thêm chi tiết:
" Theo Ngoại Trưởng Cam Bốt ông Hor Namhong, Tòa Án Quốc Tế nên nhanh chóng đưa ra các biện pháp bảo vệ hòa bình và tránh cho cuộc xung đột vũ trang leo thang. Tòa cũng phải có biện pháp ngăn chận các hành động bắn phá nhằm mục đích phá hủy ngôi đền cổ 900 tuổi.
Ngoại Trưởng Cam Bốt yêu cầu Thái rút quân ngay ra khỏi khu vực đền, vì đây là nguyên nhân làm cho hai quốc gia rơi vào tình trạng xung đột quân sự mà hiện nay vẫn còn căng thẳng chưa biết bùng nổ lúc nào.
Cam Bốt cho là đã đến lúc Tòa Án phải lên tiếng để luật pháp quốc tế được thực thi. Đó cũng là lý do chính mà phái đoàn Cam Bốt hiện diện tại La Haye – Hòa Lan trong hai ngày qua.
Sau các cuộc đụng độ hồi tháng 4 khiến cho 18 người chết và hơn 85 ngàn dân cư rơi vào cảnh di tản vì chiến cuộc trong các trận đánh tại nhóm đền cổ Ta Krabey và Ta Moan, đó là chưa kể đến 10 người chết tại khu vực đền cổ Preah Vihear trước đó, các diễn biến tệ hại này thúc đẩy Cam Bốt cần đi tìm một định chế trung gian để hòa giải. Hồi tháng rồi chính quyền Cam Bốt đưa ra lời thỉnh cầu Tòa Án Quốc Tế nên đưa ra lời xác nhận về phán quyết năm 1962 theo đó ngôi đền cổ Preah Vihear thuộc trên lãnh thổ Cam Bốt.
Ngoại Trưởng Cam Bốt cũng đề nghị Tòa cho phép Cam Bốt thi hành công tác quản trị ngôi đền cổ trong đó có việc trùng tu di tích với sự giúp đỡ của nhà chuyên môn về cổ học và kiến trúc.
Thái Lan bác bỏ đòi hỏi của Cambốt
Ngoại Trưởng Thái ông Kasit Piromya đứng đầu phái đoàn Thái tại phiên điều trần cho rằng Cam Bốt yêu cầu Tòa giải thích phán quyết năm 1962 và đòi hỏi Thái phải rút quân đội là nằm ngoài pháp quyền của Tòa Án Quốc Tế khi chiếu theo Điều 60 trong Hiến Chương Tòa Án , vì thế lời yêu cầu sẽ không được cứu xét.
Ngoại Trưởng Thái nói nước Thái luôn tuân thủ bổn phận cho phù hợp với phán quyết năm 1962 tức là công nhận ngôi đền cổ Preah Vihear nằm trên lãnh thổ Cam Bốt. Tuy nhiên theo Ngoại Trưởng Thái, Tòa đã không đưa ra phán quyết về đường biên giới và tấm bản đồ với tỷ lệ 1/200.000 lại là tài liệu duy nhất để xác nhận đường ranh hai nước vào lúc đó. Ý của người đứng đầu ngành ngoại giao Thái muốn nói bản đồ có tỷ lệ nhỏ nên không thể xác định được nhiều địa hình địa vật trên đường biên giới.
Trong ngày cuối của phiên điều trần, phía Cam Bốt cố gắng cung cấp thêm chi tiết trong tài liệu họ đệ trình lên Tòa và luôn lập lại Thái phải rút quân ra khỏi vùng đất rộng 4,9 km vuông chung quanh đền cổ Preah Vihear và dựa trên tấm bản đồ có tỷ lệ 1/200.000. Điều này theo Ngoại Trưởng Thái, Cam Bốt muốn thảo luận về tấm bản đồ do Pháp để lại cách đây 100 năm, do vậy đã là một vấn đề khác nên phải lập hồ sơ khác để trình lên Tòa.
Trước đó vào ngày thứ Hai, ngày đầu tiên của phiên điều trần, một sự kiện hơn 4 thập niên mới xảy ra sau khi có phán quyết năm 1962, Thái Lan đã trình cho Tòa Án Quốc Tế những tấm hình của họ trong đó chứng tỏ cái hàng rào bao quanh đền Preah Vihear được Thái xây theo quyết định của nội các Thái ngày 10/7/1962.
Dù hàng rào này bị hư hại lúc Khmer Đỏ chiếm đóng nhưng ngày nay Thái vẫn xác nhận được. Theo sự giải thích của Ngoại Trưởng Thái, phía sau hàng rào là đền Preah Vihear và vùng đất mà Cam Bốt đã chấp nhận là của họ. Vì thế ngày nay, nếu Cam Bốt yêu cầu Thái rút quân thì Tòa cũng phải ra phán quyết buộc Cam Bốt rút quân thì mới công bình.
Ngoại Trưởng Kasit Piromya phát biểu là ông không nghĩ các cường quốc trên thế giới sẽ ủng hộ Phnom Penh như họ từng ủng hộ khi xứ Chùa Tháp mới giành lại được độc lập năm 1953. Ông cũng tin rằng Tòa sẽ đưa ra quyết định đúng về cuộc tranh chấp hiện nay. Tuy nói thế, ở bên ngoài phiên điều trần, Ngoại Trưởng Thái buông ra lời than thở là tại sao hai nước lại dắt nhau đến La Haye trong khi đã có một cơ chế giải quyết vấn đề tranh chấp biên giới là ủy ban biên giới hai nước.
Theo báo Bangkok Post, ông Suwit Khunkitti, Bộ Trưởng Môi Trường và Tài Nguyên Thiên Nhiên đã xác định lập trường vững chắc của Thái là nếu Cam Bốt tiến hành kế hoạch quản trị ngôi đền chắc chắn sẽ sinh ra vấn đề giữa hai nước. Ông đề nghị Thái - Cam Bốt gặp nhau lại lần nữa trước khi Ủy Ban Di Sản Thế Giới thuộc tổ chức UNESCO nhóm phiên họp thứ 35 bắt đầu vào ngày 19 tháng 6 này.
Tòa Án không thể đảo ngược phán quyết năm 1962
Theo dự tính, trong khoảng 4 tuần nữa, Tòa Án Công Lý Quốc Tế sẽ cho biết kết quả phiên điều trần. Và phải cần 1 đến 2 năm khảo sát sau khi nhận các thông báo chính thức của hai bên dự trù gởi vào tháng 9 hay tháng 10 này theo yêu cầu của Tòa. Thật ra thì Tòa chỉ đưa ra lời minh xác lại phán quyết theo yêu cầu của Cam Bốt chứ phán quyết năm 1962 không thể đảo ngược đó vì đó là bản văn công pháp quốc tế.
Tuy nhiên có những điều cần phải trình bày qua phiên điều trần này. Thứ nhất đây là vấn đề lịch sử giữa Thái và Cam Bốt, và đường biên giới hiện nay giữa hai nước dù chưa rõ ràng khi dựa trên bản đồ của Pháp do Hiệp Ước Pháp - Xiêm ký kết ngày 23 tháng 3 năm 1907 tại Bangkok công nhận, theo đó Thái phải hoàn trả cho Cam Bốt hai tỉnh Battambang và Siêm Riệp. Và lịch sử không đi lùi lại chỉ có 100 năm về trước, theo sách lịch sử xứ Chùa Tháp, lãnh thổ quốc gia này mở rộng xa về hướng Tây, nhưng đã bị Thái lấn chiếm trước khi người Pháp đặt chân đến.
Vấn đề thứ hai, viên Ngoại Trưởng Thái nói Thái tuân thủ phán quyết của Tòa đưa ra năm 1962 nhưng cuộc chiến Thái - Cam Bốt bùng ra sau khi UNESCO vào tháng 7/2008 công nhận đền cổ Preah Vihear là một di sản văn hóa nhân loại. Và cuộc xung đột diễn ra để giành quyền làm chủ ngôi đền chứ mảnh đất nhỏ chung quanh đền chỉ là điều phụ thuộc. Khi cho các đơn vị quân sự đi vào đất Cam Bốt, Thái vẫn khẳng định ngôi đền Preah Vihear nằm trên đất của họ.
Vấn đề thứ ba, khi Tòa Án Quốc Tế cho mở phiên điều trần này thì tự nó đã cho thấy vai trò trung gian của Indonesia thay mặt khối ASEAN trở nên lu mờ.
Sau cùng chưa ai rõ được nguyên nhân vì đâu sau một thời gian dài gần 40 năm im lặng, vài năm trước đây chính quyền Cam Bốt lại ráo riết mở cuộc vận động để được UNESCO công nhận ngôi đền này là di sản văn hóa nhân loại khiến cho xung đột quân sự bùng lên dữ dội. Một cách lý giải là, nhằm giảm bớt sự chỉ trích của phe đối lập về việc chính quyền cứ để mất đất dần dần ở biên giới phía Đông."
Thanh Phương (RFI)