Những chiếc ghế được xếp thành hình chữ Vị (Wei) tên của nghệ sĩ Ngải Vị Vị, tại Quảng trường Tự do, Đài Bắc, 4/6/2011. REUTERS/Pichi Chuang
Tân Hoa Xã đã đợi đến tối 22/6 mới loan đi bản tin về ông Ngải Vị Vị, giải thích rằng ông được trả tự do vì đã « có thái độ tốt », « đã thú nhận tội lỗi », hứa sẽ bồi hoàn cho nhà nước số tiền trốn thuế, và do bị bệnh tiểu đường. Trả lời hãng tin AFP qua điện thoại, ông chỉ cho biết « rất vui sướng được tự do và trở lại với gia đình », và nói rằng ông không được quyền trả lời phỏng vấn.
Theo một nguồn tin thông thạo, thì với việc trả tự do có điều kiện, cơ quan an ninh sẽ tiếp tục điều tra trong vòng một năm, và sau đó chính quyền Trung Quốc có thể kết án tù ông Ngải Vị Vị hoặc bắt ông phải trả một số tiền phạt khổng lồ.
Tổ chức bảo vệ nhân quyền Human Rights Watch đã bày tỏ sự quan ngại về « các điều kiện mà công an đã bắt ông thú tội ». Tổ chức này cũng kêu gọi trả tự do cho các nhà ly khai khác bị bắt vào giữa tháng Hai, lúc Bắc Kinh tăng cường trấn áp vì sợ ảnh hưởng của các cuộc cách mạng Mùa xuân Ả Rập. Còn tổ chức Amnesty International nhấn mạnh, việc giam giữ ông Ngải Vị Vị mà không có tội danh cụ thể là « vi phạm chính luật lệ của Trung Quốc », và cho rằng ông phải được trả tự do hoàn toàn.
Theo nhận định của một chuyên gia thuộc Human Rights Watch, thì các nhà ly khai được ra khỏi tù gần đây, hầu hết đều từ chối nói về điều kiện giam cầm và lý do được trả tự do. Đây có thể là một chính sách mới của Bắc Kinh nhằm dập tắt những tiếng nói phản kháng, bằng cách hăm dọa trực tiếp hoặc thông qua những người trong gia đình. Một chuyên gia khác cho rằng, sự im lặng của họ là một thiệt thòi lớn cho xã hội Trung Quốc.
Người nghệ sĩ danh tiếng thế giới 54 tuổi này là tác giả của sân vận động Tổ chim ở Thế vận hội Bắc Kinh, đã nhiều lần không ngần ngại đả kích chế độ cộng sản Bắc Kinh. Ông bị bắt ngày 3/4/2011 tại sân bay trong lúc chuẩn bị đi Hồng Kông, sự kiện này đã tạo ra một làn sóng phản kháng dữ dội trên toàn thế giới.
Từ Bắc Kinh, thông tín viên RFI Stéphane Lagarde cho biết thêm chi tiết:
"Nếu như trang mạng Twitter của ông vẫn không có một chữ từ ngày 23/06 vừa qua, gần 89 000 người có tài khoản trên trang này đều biết rõ rằng đây là lời cảnh báo Ngải Vị Vị nên im lặng. Thậm chí có thể nói đó là một trong những điều kiện đầu tiên để ông được thả.
Là một trong những người tham gia thiết kế sân vận động hình " tổ chim" cho Thế vận hội Bắc Kinh 2008, ông Ngải Vị Vị chỉ có một từ " cảm ơn" lúc nửa đêm qua gởi đến các nghệ sĩ trẻ quốc tế, những người đã cùng làm việc với ông. Họ đã đến đợi ông với bia lạnh và vài chiếc ghế trước phòng tranh của ông, nằm trong một khu phố nghệ thuật ở phía đông bắc Bắc Kinh.
Hôm 23/6, cũng chỉ có một vài từ gửi cho người bạn kiêm luât sư của ông: "Tình hình của tôi còn rất phúc tạp. Còn phải cản trọng. (...) Tôi rất vui mừng nhưng tôi không thể cho biết bất cứ một thông tin nào." Đúng là một tin nhắn bất thường từ một ngưòi mà trước đây không ngần ngại bày tỏ chính kiến của mình.
Sáng 23/6, tất cả báo chí Trung Quốc đều trích dẫn tin của Tân hoa xã rằng Ngải Vị Vị đã "nhận tội và đồng ý đóng thuế".
"Trả tự do có kiều kiện" là một hình thức để chính quyền bịt miệng ông Ngải Vị Vị. Vụ này dường như đã làm giới cầm quyền Trung Quốc lúng túng. Danh tiếng của nghệ sĩ đã tạo nên một phong trào đấu tranh trả tự do cho ông trên toàn thế giới.
Ngày 24/6, thủ tướng Trung Quốc sẽ bắt đầu chuyến công du 4 ngày ở châu Âu. Chắc chắn ông Ôn Gia Bảo không hề muốn phải đối mặt với cả một rừng biểu ngữ với khuôn mặt của Ngải Vị Vị ở khắp những nơi mà ông sẽ đi qua."
Thu Trang - Thụy My (RFI)