Dùng vách đá của khu Boulbon - cách trung tâm thành phố 15 km làm nền, mượn vầng trăng ngà làm ánh sáng và tiếng ve sầu dạo nhạc, đạo diễn Patrick Pineau thành công trong buổi khai mạc Liên hoan kịch nghệ sân khấu Avignon 2011. Khán giả đêm qua 6/7 đã nồng nhiệt đón nhận vở hài kịch Le suicidé (Kẻ tự vẫn) của nhà văn Nga Nicolai Erdman và do đạo diễn Patrick Pineau dàn dựng.
Sáng tác vào năm 1928, nhưng cho đến khi nhắm mắt vào năm 1970, tác giả chưa một lần được thưởng thức vở kịch thứ nhì –và cũng là vở kịch cuối cùng của ông. Mười hai năm sau ngày ông qua đời, Le suicidé mới được đưa lên sân khấu lần đầu tiên và phải đợi thêm năm năm nữa, Kẻ tự vẫn mới được in thành sách. Bộ máy kiểm duyệt của đất nước Liên Xô dưới thời đại Staline cấm phổ biến tác phẩm dưới mọi hình thức.
Sémione Podsekalnikov, nửa đêm thức giấc. Hắn đói bụng và đòi ăn xúc-xích. Chẳng ngờ chỉ vài giờ sau đó, hắn bị đẩy đến cận kề cái chết. Vợ hắn là Maria càu nhàu vì bị quấy rầy sau một ngày làm việc mệt mỏi. Vợ chồng hắn cãi nhau. Hắn bỏ đi và thế là Maria hoảng sợ: chồng chị đi đâu? Mặc cảm tội lỗi của một anh chàng thất nghiệp phải sống nhờ đồng lương của vợ phải chăng đang đẩy Sémione vào thế được cùng và cái chết là lối thoát duy nhất? Maria cầu cứu láng giềng, chị huy động cả khu nhà tập thể để ngăn Sémione kết liễu cuộc đời.
Các ông bà hàng xóm tốt bụng chẳng những không ngăn Sémione Podsekalnikov tự sát mà còn muốn dùng cái chết của hắn để nhờ « một kẻ đã chết nói lên điều mà người sống chỉ dám suy nghĩ ». Nhưng có thực là Sémione muốn tìm lấy cái chết để giải thoát cho mình hay không? Hắn tự nhủ: có những người sẵn sàng hy sinh tính mạng vì một ý tưởng. Còn hắn, Sémione Podsekalnikov, một công dân của đất nước Liên Xô, hắn chết để bảo vệ cái gì?
Trên quê hương của Staline mà như chính một trong những nhân vật trong vở kịch do Erdman sáng tác đã định nghĩa như vậy đủ hiểu tác giả muốn nói lên điều gì ở vào cuối thập niên 20 đầu thập niên 30 thế kỷ trước. Đến đây khán giả hiểu rõ vì sao Le suicidé đã kết liễu sự nghiệp sáng tác của nhà soạn kịch Nicolai Erdman. Kẻ tự vẫn là vở kịch cuối cùng của Nicolai Erdman.
Bằng một ngôn ngữ hài hước, và qua nhân vật của Sémione, Erdman đã đối chiếu « cá nhân » với « tập thể » để nói lên tất cả những gì phi lý trong một guồng máy mà ở đó người ta tin rằng chỉ cần một vị lãnh tụ tối cao để « làm nên » cho tất cả; kể cả việc suy nghĩ hộ cho tập thể.
Gần hai mươi diễn viên trong đoàn kịch của Patrick Pineau đã thể hiện vở kịch một cách tài tình, tinh tế để tặng cho khán giả những chuỗi cười sảng khoái trong buổi diễn đầu tiên của chương trình chính thức Liên hoan Avignon năm nay.
Thanh Hà (RFI)