Lính Cam Bốt tuần tra trong khu vực đền cổ Preah Vihear đang có tranh chấp. REUTERS/Damir Sagolj
| |
1/ Quyết định của khối ASEAN tại Bali – Indonesia
Sau khi kết thúc hội nghị Diễn Đàn Khu Vực ASEAN (ARF) vào ngày thứ Bảy tuần trước 23/7/2011, các Ngoại Trưởng khối ASEAN đã đưa ra một thông báo ủng hộ cả Cam Bốt và Thái Lan giải quyết vấn đề biên giới bằng phương tiện hòa bình.
Thông báo này là hệ quả từ quyết định của Tòa Án Quốc Tế ngày 18/7/2011 ra lịnh cho cả hai quốc gia Thái Lan và Cam Bốt phải “rút ngay” lực lượng quân sự đang đồn trú tại khu vực đền cổ Preah Vihear để biến khu vực đang tranh chấp chủ quyền từ 3 năm nay thành “vùng phi quân sự tạm thời”.
Thông báo của ASEAN nói hai bên phải bày tỏ sự tôn trọng của họ đối với lịnh của Tòa Án Quốc Tế và ý định của họ thi hành lịnh này cho phù hợp với luật quốc tế và luật của mỗi quốc gia. Đồng thời ASEAN cũng nói, khối công nhận tầm quan trọng của phán quyết Tòa Án Quốc Tế đưa ra ngày 18/7/2011 và kêu gọi hai bên tiếp tục hợp tác trong khuôn khổ hiệp hội ASEAN.
Đặc biệt thông báo của các Ngoại Trưởng ASEAN nhấn mạnh đến điểm Thái Lan và Cam Bốt phải cho phép các quan sát viên do ASEAN bổ nhiệm được đi đến vùng phi quân sự. Cuối cùng thông báo ủng hộ vai trò Chủ Tịch luân phiên trong năm nay của Indonesia để tham khảo với hai bên đang tranh chấp nhằm tìm ra giải pháp hòa bình.
Nhân đây xin được nhắc lại, năm 1962 Tòa Án Quốc Tế đã ra phán quyết ngôi đền cổ Preah Vihear thuộc về Cam Bốt, và ngày 7/7/2008, UNESCO đưa đền cổ Preah Vieah vào danh sách các di sản văn hóa của nhân loại. Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến cho Thái Lan động binh gây hấn với Cam Bốt.
2/ Án binh bất động, quan điểm của Thái Lan
Được biết, thông báo của khối ASEAN đưa ra trong bối cảnh hai quốc gia vẫn án binh bất động với những lập luận dường như mâu thuẫn khó giải quyết, mặc dù lịnh của Tòa Án Quốc Tế là phải “rút quân ngay”.
Cũng cần nhớ rằng lịnh của Tòa Án Quốc Tế đưa ra trùng vào thời điểm Thái Lan đang có cuộc bầu cử Quốc Hội để chọn Thủ Tướng mới. Và Thái từ trước tới nay vẫn theo đuổi một quan điểm về ngôi đền Preah Vihear, đó là chỉ muốn đàm phán song phương với Cam Bốt để giải quyết tranh chấp. Do vậy, khi Tòa Án Quốc Tế ra lịnh hai bên rút quân, bề ngoài, Thái công nhận và hoan nghênh lịnh này, thế nhưng sau đó Thái vẫn nói cần thương thảo tay đôi với Cam Bốt trước khi rút quân.
Hiện nay chính quyền của Thủ Tướng Abhisit Vejjajiva gần mãn nhiệm nên họ chưa vội đáp ứng lịnh của Tòa Án Quốc Tế và thông báo của khối ASEAN. Trong khi đó thì nhân vật có thể sắp lên làm Thủ Tướng Thái là bà Yingluck, trước đây thời gian ngắn có nói bà chưa có quyết định cụ thể về mối quan hệ với láng giềng Cam Bốt và vấn đề tranh chấp biên giới. Tuy nhiên, bà nói bà là người Thái nên sẽ bảo vệ chủ quyền của quốc gia. Tất nhiên đây là tuyên bố vừa phù hợp với tư cách một công dân lại vừa mang tính chất chính trị, nếu bà không muốn Phe Áo Vàng tập họp lực lượng biểu tình chống bà như họ từng làm đối với các vị Thủ Tướng tiền nhiệm khi giải quyết vấn đề tranh chấp đền Preah Vihear một cách “mềm yếu”.
3/ Quan điểm của Cam Bốt
Lịnh của Tòa Án Quốc Tế đưa ra ngày 18/7 có thể được coi như một thắng lợi nhỏ của Cam Bốt vì vấn đề tranh chấp ngôi đền cổ đã có một bên thứ ba hiện diện, đồng thời khi khu vực đền Preah Vihear trở thành vùng phi quân sự thì Thái không thể tiến hành chiến tranh xâm lược khiến Cam Bốt phải động binh chống trả gây hao tốn ngân sách vốn eo hẹp và phải xin viện trợ hàng năm.
Ngày 22/7, bốn ngày sau khi có lịnh của Tòa Án Quốc Tế, Thủ Tướng Hun Sen lên tiếng về việc rút quân khỏi đền Preah Viheah. Theo ông, cần có cuộc đàm phán tay ba giữa Cam Bốt, Thái Lan, và Indonesia để gia tốc việc thi hành lịnh của Tòa Án Quốc Tế. Ông Hun Sen đề nghị cuộc đàm phán ba bên có thể bắt đầu bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu, ở cả mọi cấp kể cả cho Ủy Ban Biên Giới hai bên thương lượng.
Có một điểm đáng chú ý, Cam Bốt đã gởi một dự thảo Thỏa Ước đến Thái Lan, Indonesia, Tòa Án Quốc Tế, và Hội Đồng Bảo An LHQ để xác định vùng phi quân sự chung quanh đền Preah Vihear. Dự thảo này bao gồm 7 điểm do Thủ Tướng Hun sen trình bày hôm thứ Sáu tuần trước, trong đó có điểm nói đến phúc trình cho Tòa Án biết về các tiến triển sau khi nhận được lịnh Tòa, và điểm đề cập đến vai trò của các quan sát viên Indonesia, sau cùng là điểm nói tới việc cả Thái lẫn Cam Bốt cùng rút quân. Theo nguyên văn lời ông Hun Sen: “Chúng tôi sẽ rút quân cùng giờ, cùng lúc với quân Thái và toán quan sát viên Indonesia sẽ có mặt tại chỗ để quan sát cuộc lui quân song phương này.”
Có một số người nói rằng Tòa Án Quốc Tế đưa ra lịnh rút quân cho hai bên nhưng lại không có biện pháp cưỡng buộc kèm theo. Không biết có phải đây là ngoài phạm vi thẩm quyền của Tòa hay không? Tuy nhiên điều này tất nhiên có thể gây nên hệ lụy mà phán quyết năm 1962 từng tạo nên, đó là cuộc đối đầu quân sự tại vùng biên giới giữa Thái và Cam Bốt kéo dài 3 năm nay vẫn chưa kết thúc.
4/ Ý kiến người dân Cam Bốt và lời phê bình từ đảng Samrainsy, sau khi có lịnh của Tòa Án Quốc Tế
Trong cuộc phỏng vấn nhiều thành phần xã hội như nhà sư, sinh viên, nhân viên ngân hàng, người bán hàng, thợ xây dựng … do báo mạng Phnom Post đăng tải sau quyết định ngày 18/7 của Tòa Án Quốc Tế cho thấy nhiều người dân Cam Bốt vui mừng, vì hòa bình sắp đến nhưng họ cũng lo ngại không biết Thái có tuân thủ lịnh hay không.
Trong khi đó với vị thế lãnh tụ đối lập luôn bị chính quyền đương nhiệm đàn áp, ông Sam Raisny thông qua website của đảng ông cho rằng: lịnh rút quân của Tòa Án Quốc Tế thì không công bằng đối với Cam Bốt và cũng là một thất bại xấu hổ cho chính quyền ông Hun Sen, do vì, lịnh đã không phân biệt được “bọn xâm lược và nạn nhân” và chính quyền hiện nay đã thiếu khả năng bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Ngày 20/7 trả lời phỏng vấn trong chương trình phát thanh của đài “Con Ong” tại Phnom Penh, ông Samrainsy từ thủ đô Paris kêu gọi các nước láng giềng cũng nên gởi quan sát viên đến vùng biên gới phía Đông Cam Bốt để quan sát lãnh thổ xứ Chùa Tháp tiếp giáp với Việt Nam đang bị mất dần.
Phạm Phan - Thanh Hà (RFI)