Ngân Hàng Thế Giới từng cung cấp tài chính và giúp ý kiến cho chính quyền về công tác quản trị đất tuy nhiên chính quyền không làm theo. Một điều nữa quyền sở hữu về đất tại Cam Bốt không rõ ràng, do mọi giấy tờ đã bị đốt bỏ dưới thời Khmer Đỏ. Và Ngân Hàng Thế Giới cũng đã tài trợ một chương trình giúp cho người dân có được quyền sở hữu về miếng đất mà họ đang sống trên đó. Tuy nhiên chương trình này thất bại hồi tháng 9/2009.
Việc tranh chấp đất căng thẳng tại hồ Boeung Kak, một hồ nước thiên nhiên lớn nhất tại trung tâm Phnom Penh đã đẩy Ngân Hàng Thế Giới vào tình thế khó xử. Vào tháng 3 năm nay, định chế tài chính quốc tế này đưa ra yêu cầu sau cùng đòi chính quyền phải chấm dứt ngay hành động trục đuổi cư dân hồ bằng biện pháp mạnh và phải bồi thường tiền đầy đủ cho họ. Ngày 8 tháng 5 là thời hạn chót do Ngân Hàng Thế Giới đề ra và hôm thứ Hai tuần này là đỉnh điểm của sự bất đồng.
Được biết rằng mấy năm nay, chính quyền Cam Bốt lao đầu vào công tác phát triển đô thị hay bán đất, rất nhiều khu vực sang trọng như casino, biệt thự đẹp, cao ốc, các trung tâm mua sắm, các khu phố mới mọc lên. Đánh đổi lại là hàng chục ngàn dân nghèo bị xô đuổi khỏi các khu xóm ổ chuột tồi tàn. Có vùng đất lúc đầu chỉ là một cù lao nhỏ cách bờ sông bởi một cái rạch nước nhưng chính quyền cho trục đuổi dân rồi đổ hàng tấn khối đất lấp bằng rạch nước, làm bờ sông và giòng chảy thay hình đổi dạng và biến nó thành đảo Kim Cương. Trong nhiều vụ trục đuổi, nổi bật nhất, kéo dài nhất là tại hồ Boeung Kak.
Phản ứng của chính quyền
Ông Phay Siphan, người phát ngôn của chính quyền nói từ năm rồi, Cam Bốt đã không còn ưa thích những khoản cho vay của Ngân Hàng Thế Giới, bởi vì định chế này không thực lòng giúp cho Cam Bốt phát triển.
Cũng theo ông Phay Siphan, nhiều giới chức chính quyền không quan tâm đến quan điểm của Ngân Hàng Thế Giới, và trách nhiệm duy nhất của chính quyền là trả nợ cho Ngân Hàng Thế Giới chứ định chế này không thể đưa ra hay áp đặt điều kiện này nọ cho chính quyền.
Nhiều cuộc tiến hành trục đuổi thô bạo đã đánh động lương tâm của nhiều tổ chức nhân quyền và các nước cấp viện, một số tổ chức nhân quyền lên tiếng kêu gọi và vài quốc gia đe dọa ngưng cấp viện trợ cho Cam Bốt.
Tuy nhiên, các đe dọa này không làm cho những nhà kinh doanh giàu có người Khmer và bạn bè họ đang làm việc trong chính quyền địa phương hay trung ương lo sợ. Do vì những người này chỉ là thành phần thiểu số, nhưng lại có quyền lực gần như bao trùm cả xã hội, hưởng được rất nhiều lợi nhuận từ việc bán đất hay hợp đồng thuê đất dài hạn cho các công ty đầu tư nước ngoài, đặc biệt là của Trung Quốc.
Trung Quốc hiện nay là nước chiếm vị trí số một trong nguồn vốn đầu tư hải ngoại trực tiếp vào xứ chùa Tháp, chỉ trong 7 tháng đầu năm nay, nó đã rót khoảng 8 tỷ Mỹ Kim vào trong 360 dự án. Số tiền này tương đương với khoản tiền Trung Quốc đầu tư vào toàn thể khu vực Đông Nam Á hồi năm 2008.
Bắc Kinh cũng là nguồn viện trợ nước ngoài lớn nhất vào Cam Bốt, năm 2007 Trung Quốc viện trợ cho Cam Bốt 600 triệu Mỹ Kim mà hầu như không đặt điều kiện gì. Cũng cần ghi nhận là hội nghị các nước tài trợ cho Cam Bốt năm 2008 chỉ đồng ý cấp 690 triệu Mỹ kim, nhưng lại đặt ra nhiều yêu cầu như phải cải cách bộ máy hành chính, tôn trọng nhân quyền, chống tham nhũng...
Thực trạng tại hồ Boeung Kak
Cách đây hai năm, hồ Boeung Kak là nơi cư trú của hơn 4.000 gia đình với nhiều thành phần nhưng đa số là người nghèo, họ đã sống tại đây ít nhất trên 10 năm. Hiện nay chỉ còn khoảng 1.000 gia đình và số công nhân của các công ty xây dựng đang bơm cát vào hồ để lấp khu vực này trước khi bắt tay xây dựng cao ốc và các khu thương mãi.
Các tổ chức nhân quyền địa phương nói rằng ngay từ lúc đầu diễn tiến công tác phát triển đô thị của chính quyền tại hồ Boeung Kak đã bất hợp pháp. Do vì người dân bị cưỡng bức trục đuổi mà chính quyền không đền bù tiền thỏa đáng và thỉnh thoảng cơ quan chính quyền thành phố Phnom Penh lại buông lời hăm dọa sẽ sử dụng bạo lực, nếu gia đình nào không chịu rời bỏ khu vực này với món tiền bồi thường tượng trưng.
Có một mâu thuẫn là trong vài năm trở lại đây nhiều người dân tại các địa phương khác khi làm thủ tục xin giấy xác nhận quyền làm chủ miếng đất họ đang sinh sống, sau thời gian dài chờ đợi con rùa hành chính thì họ cũng được cấp giấy. Tuy nhiên, đối với số dân tại hồ Boeung Kak thì dù có chờ lâu, cũng không được cấp cho giấy chứng nhận quyền làm chủ đất.
Sia Phearum, một viên chức của tổ chức địa phương mang tên Quyền Có Nhà Ở, đã từng can dự vào việc binh vực quyền lợi cho cư dân hồ Boueng Kak nói rằng, trong các cuộc thương thảo giữa chính quyền và số dân hồ Boueng Kak, dù có một số tiến bộ, nhưng kết quả đạt được rất chậm. Hiện nay, 1.000 gia đình còn sót lại vẫn còn lo sợ không biết sẽ bị trục đuổi lúc nào, vì hồ đã bị bơm cát gần hết, cả hồ nước rộng lớn được coi như cái phổi của thủ đô thì nay là bãi cát mênh mông, không thua gì một sa mạc nhỏ đầy nắng nóng.
Nhiều phụ nữ đã tập họp rồi kéo nhau đến trước cổng Tòa Đại Sứ Trung Quốc nằm trên đại lộ Mao Trạch Đông biểu tình, nhưng vô vọng.
Công ty Shukaku do một thượng nghị sỹ thuộc Đảng Nhân Dân đương quyền điều hành đã tiến hành cho bơm cát vào khu vực hồ Boeung Kak ngày thứ Hai 11/7/2011 với “quyết tâm không gì lay chuyển được!”.
Liệu rằng Ngân Hàng Thế Giới sẽ thắng trong cuộc giằng co này?
Phạm Phan - Thanh Phương (RFI)