Le Courrier International giới thiệu bài viết « Tại Miến Điện, sự thay đổi được âm thầm chuẩn bị », lược lại quá trình dân chủ hóa tại Miến Điện những năm gần đây. Việc thành lập một chế độ dân sự, nhưng dưới sự kiểm soát của tập đoàn quân sự, bị nhiều người ở Phương Tây coi như là trò lừa bịp, tuy nhiên, tác giả bài viết nhận xét, quá trình quá độ dân chủ đang diễn ra tại Miến Điện, với những thay đổi nhỏ, nhưng hoàn toàn không vô nghĩa.
Buổi khai trương hiệu sách Jar-mon, tại thị trấn Thanatpin, phía bắc Rangoon, với sự có mặt của nhà lãnh đạo đối lập Aung San Suu Kyi, 14/8/2011. Reuters/Soe Zeya Tun
Bài viết được trích từ tạp chí trên mạng Inside Story, có trụ sở tại Melbourne (tên bài gốc là « Burma’s quiet reformers »), do một thông tín viên của tạp chí gửi về từ Miến Điện.
Mở đầu bài viết là khung cảnh lễ trao bằng tại Viện Bayda (Bayda Institut) cho các học viên của nhiều tổ chức thuộc xã hội dân sự. Mang tên học viện, nhưng Bayda Institut chỉ nằm trong một ngôi nhà bình thường, như rất nhiều căn nhà của thành phố Rangoon. Khẩu hiệu của Viện Bayda là « Vì một xã hội thức tỉnh ». Biểu tượng của học viện là bức ảnh nhà dân chủ Aung San Suu Kyi. Bài hát được cử lên trong lễ trao giải là bài tôn vinh các quyền công dân « We Shall Overcome » ("Chúng ta sẽ chiến thắng", bài hát do nhạc sĩ Charles Albert Tindley sáng tác, trở thành biểu tượng của phong trào đấu tranh vì quyền công dân ở Hoa Kỳ 1955- 1968).
Lễ trao bằng diễn ra vào một thời khắc đặc biệt. Trước đó vài giờ, Miến Điện có tổng thống dân sự đầu tiên, sau một cuộc bầu cử được tập đoàn quân sự gọi là dân chủ, nhưng bị nhiều người đối lập cực lực chỉ trích. Việc dân sự hóa chế độ, luôn luôn nằm dưới sự kiểm soát của tập đoàn quân sự Miến Điện, bị nhiều người ở Phương Tây coi như là trò lừa bịp, tuy nhiên, tác giả bài viết nhận xét, quá trình quá độ sang dân chủ vẫn tiếp tục diễn ra tại Miến Điện, với những thay đổi nhỏ, nhưng không phải là vô nghĩa.
Thời gian gần đây chế độ dân sự, do tập đoàn quân sự chi phối, đã để cho các tổ chức nhân đạo nhỏ bé được phát triển. Đứng đầu các tổ chức này thường là những người tình nguyện, nhiều người trong số họ nhận được sự hỗ trợ tài chính từ các tổ chức nước ngoài.
Hiện tại, trong lĩnh vực này đã nhiều thay đổi so với thời kỳ trước năm 2007. Trước đây, một ý tưởng chung của những người đấu tranh dân chủ là thay đổi chỉ có thể thực hiện được thông qua xung đột trực tiếp với chính quyền, như kiểu cuộc nổi dậy tháng 9/2007. Cuộc phản kháng đã bị chính quyền đàn áp tàn khốc, với khoảng 100 người thiệt mạng. Trong hiện tại, một cách suy nghĩ khác đang hình thành.
Viện Bayda vừa được nói đến ở trên đã mở cửa từ cuối năm ngoái 2010, nhằm mang lại các hiểu biết chính trị và lịch sử cho giới trẻ. Người sáng lập viện, ông Myo Yan Naung Thein, 37 tuổi, đã từng hai lần bị kết án tù, 7 năm vì tham gia vào các phong trào phản kháng của sinh viên những năm 1990 và 2 năm, sau cuộc nổi dậy 2007. Ông Myo Yan Naung Thein kể, ngay sau khi được trả tự do vào tháng 9/2009, ông đã rất ngạc nhiên trước sự nở rộ của các tổ chức thuộc xã hội dân sự, trong đó, người ta có thể nói chuyện cởi mở về chính trị, về việc huy động cộng đồng, về giáo dục công dân, … là những điều không thể tưởng tượng nổi cách đó hai năm.
Trận bão Nagis : bước ngoặt của chuyển hóa dân chủ tại Miến Điện
Những thay đổi đã diễn ra như thế nào trong thời gian gần đây tại Miến Điện? Cũng theo bài viết « Tại Miến Điện, sự thay đổi được âm thầm chuẩn bị », chính trận bão khủng khiếp Nargis tàn phá Miến Điện vào tháng 5/2008 khiến hơn 138.000 người thiệt mạng được nhiều người coi như là một cái mốc trong quá trình chuyển hóa dân chủ. Nhà nước chậm trễ trong việc khắc phục thảm họa. Rất nhiều tổ chức thuộc xã hội dân sự, từ các tổ chức có hậu thuẫn quốc tế đến các tổ chức nhỏ quy mô địa phương, đã tham gia hết sức tích cực vào việc cứu trợ.
Cơn bão Nargis ập vào cũng đúng vào lúc chính quyền Miến Điện đang chuẩn bị một cuộc trưng cầu dân ý để thay đổi Hiến pháp. Cuộc trưng cầu, mặc dù bị phản đối kịch liệt vào thời điểm đó, đã mở ra một không gian chính trị mới, cụ thể với việc tập đoàn quân sự chấp nhận dân sự hóa chế độ. Cuộc bỏ phiếu 2010, mặc dù không được các nhà đối lập cho là dân chủ, nhưng cũng là dịp các thảo luận chính trị trở lại xã hội, sau hai thập niên bị cấm đoán. Quốc hội mới của Miến Điện, mặc dù chủ yếu bao gồm các thành viên của đảng chính trị do giới quân sự chống lưng, nhưng cũng tiếp nhận cả một số đại biểu thuộc đối lập.
Giới dân chủ Miến Điện tiếp tục bị truy đuổi
Dù cho chế độ Miến Điện hiện tại tỏ ra cởi mở hơn, cuộc chiến cho một nền dân chủ thực sự hứa hẹn sẽ còn dài. Ít lâu sau buổi lễ trao bằng tại Viện Bayda, dưới áp lực của chính quyền, chủ cho thuê phòng ốc buộc phải chấm dứt hợp đồng với học viện. Trên thực tế, Viện Bayda đã phải chuyển địa điểm ba lần trong vòng ba tháng.
Bất chấp các trắc trở với chính quyền, ông Myo Yan Naung Thein, người sáng lập Viện Bayda, vẫn kiên quyết chọn hướng đi này. Ông khẳng định, việc chính quyền theo dõi các hoạt động của viện là chuyện bình thường, điều quan trọng là tổ chức của ông không làm gì để những người nắm quyền cảm thấy bị đe dọa. Và ông nói thêm: « Tôi không còn tin vào việc thắng lợi sẽ đến qua xung đột trực tiếp. Chúng tôi phải ngừng việc tập trung toàn bộ sự chú ý vào nhóm lãnh đạo cao nhất (của tập đoàn quân sự), và dồn sức nhiều hơn để thay đổi và cải thiện xã hội ».
Truyền thông hậu thuẫn cho phong trào chống tham nhũng tại Ấn Độ
Khác với Miến Điện, nơi các thay đổi dân chủ được chuẩn bị một cách âm thầm để tránh các va chạm với tập đoàn lãnh đạo, trong cuộc đấu tranh dân chủ trong một xã hội, mà thiết chế dân chủ đã được khẳng định như Ấn Độ, truyền thông đại chúng có vai trò hàng đầu. Le Courrier International với bài « Anne Hazare, vua truyền thông », trích từ tạp chí Open (Ấn Độ) chú ý đến cuộc chiến chống tham nhũng dưới sự lãnh đạo của ông Anna Hazare, hiện tượng được toàn thế giới đặc biệt quan tâm trong thời gian gần đây. Theo bài báo, hình tượng nhà lãnh đạo Anna Hazare, sở dĩ lôi cuốn, một phần nhiều là nhờ ở ê kíp các cựu binh trong ngành truyền thông.
Trên thực tế, nhằm thu hút đông đảo người Ấn Độ xuống đường ủng hộ ông Anna Hazare, 78 tuổi, trong các tuần lễ ông tuyệt thực để gây áp lực lên Quốc hội – đang họp để bàn về dự luật chống tham nhũng -, nhóm truyền thông đã dựng lên các cảnh tượng khiến người xem nhìn thấy ở nhà lãnh đạo cuộc chiến chống tham nhũng, hình tượng của một « Gandhi mới ».
Một số chi tiết đáng chú ý là, ê kíp truyền thông đã rút ngay lại hình ảnh Bharat Mata (tức « Người mẹ Ấn Độ »), được đưa ra để làm phông cảnh nền cho nhà lãnh đạo phong trào chống tham nhũng trong ngày đầu tiên của đợt tuyệt thực đầu tiên vào tháng 4, sau khi một đại biểu Hồi giáo trong phong trào phản đối, cho rằng, hình tượng này gắn với chủ nghĩa dân tộc cực đoan Ấn. Thay vào đó, nhóm truyền thông đã đưa vào hình ảnh Mahatman Gandhi, cha đẻ của nền độc lập Ấn Độ. Ngày được lựa chọn cho cuộc tuyệt thực lần thứ hai của Anna Hazare 16/8 cũng chính là ngày mà Gandhi bắt đầu cuộc tuyệt thực trong tù năm 1933, để phản đối việc chính quyền cấm ông không tiến hành chiến dịch đoàn kết với những người thuộc tầng lớp bần cùng và bị khinh bỉ nhất trong xã hội thời đó.
Tripoli năm số 0
Libya vẫn chiếm sự quan tâm của các tuần báo Pháp. Tờ Le Nouvel Observateur chạy tựa « Tripoli: năm thứ nhất của tự do », còn L’Express đưa tít « Tripoli, năm zero », với nhận định, chính quyền mới ở Libya phải xây dựng một nhà nước mới với các thành phần hết sức khác biệt. Giai đoạn quá độ hết sức chông chênh. Thời kỳ hậu Kadhafi gợi nên cùng một lúc hy vọng và lo ngại.
Theo L’Express, sứ mạng của Hội đồng Quốc gia Chuyển tiếp Libya là xây dựng một chế độ mới trên một cái nền gần như không có gì. Dưới chế độ Kadhafi, cựu độc tài Libya điều hành đất nước với một hệ thống phân phối các đặc ân riêng, các tổ chức đại diện chính trị không tồn tại. Nền hành chính hoàn toàn phụ thuộc vào cuộc « cách mạng không ngừng » của « Người cầm lái ».
Về phía phe nổi dậy vừa giành thắng lợi, trên chiến trường, các hoạt động quân sự chủ yếu dựa vào các katibas, lực lượng vũ trang địa phương tập hợp dưới ngọn cờ của một thủ lĩnh bộ tộc hay một hào trưởng. Nguy cơ lớn đe dọa ban lãnh đạo tương lai là các thành phần cực đoan trong nội bộ, những người bị nghi là đã sát hại tổng tham mưu trưởng quân nổi dậy.
Hiện tại, mặc dù thế mạnh chủ yếu của chính quyền mới tại Libya là có được sự ủng hộ của Châu Âu và Hoa Kỳ, thế nhưng ban lãnh đạo mới sẽ phải thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ an ninh đất nước gần như hoàn toàn độc lập, với sự hiện diện tối thiểu của các lực lượng vũ trang quốc tế.
Sông Mêkông chia rẽ Châu Á
Về Châu Á, liên quan đến Việt Nam, tuần báo Le Monde có bài « Sông Mêkông bị ngăn trở ». Bài viết nhắc lại mâu thuẫn rất căng thẳng xung quanh lưu vực sông Mêkông, giữa Trung Quốc, nước xây nhiều con đập ở thượng nguồn và các nước hạ lưu, đặc biệt là Việt Nam và Cam Bốt.
Bài viết ghi nhận, dòng Mêkông, một trong những con sông lớn cuối cùng trên thế giới còn chưa bị quá trình hiện đại hóa ảnh hưởng đến, trong vài năm gần đây đã chứng kiến những tác động nặng nề. Lượng nước và phù sa giảm sút nghiệm trọng. Riêng tại Biển Hồ của Cam Bốt, cá ít đi đến phân nửa.
Nhiều tổ chức quốc tế chỉ ra nguyên nhân trực tiếp của tình trạng này là do Trung Quốc xây nhiều con đập lớn. Trong khi đó, phía Trung Quốc phản bác và khẳng định, Mêkông khô kiệt do nhiều yếu tố và việc phát triển thủy điện có lợi cho việc bảo vệ môi trường.
Thực tế là, trồng trọt và hệ sinh thái tại các nước hạ nguồn Mêkông đang bị đe dọa nghiêm trọng.
Rượu vang Châu Á bắt đầu có uy tín
Tuần báo Le Courrier International dành những trang cuối cho hồ sơ rượu vang tại Châu Á. Vốn là sản phẩm của các nước Phương Tây, trong thời gian ít năm gần đây, nghề trồng nho và làm rượu vang nở rộ tại nhiều quốc gia châu Á, trong đó đặc biệt có Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Thái Lan hay Hàn Quốc, và thậm chí Indonesia. Trích lại một nhân chứng theo Wall Street Journal, tuần báo Courrier International cho biết, nếu như 10 năm trước, phần lớn rượu vang sản xuất tại Trung Quốc không thể xài được, thì tình hình trong mấy năm gần đây đã hoàn toàn đảo ngược. Rượu vang Trung Quốc giờ đây đã bắt đầu cuộc chạy đua để dành vị trí trong số các loại vang hảo hạng. Tuy nhiên, tờ báo cũng lưu ý, nguồn gốc và chất lượng của thứ nước chứa trong các chai rượu vang Trung Quốc rất khả nghi, vì thiếu các thông tin minh bạch.
Về mặt số lượng, Trung Quốc hiện là thị trường rượu vang tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với mức tiêu thụ dự kiến ước tính khoảng hơn 1 tỷ chai năm nay, với hơn 400 nhà sản xuất, trong đó có ba hãng chiếm phần lớn thị trường là Dynasty, Great Wall và Changyu.
Về rượu vang Nhật, Le Courrier International chú ý đến Koshu một nhãn hiệu vang trắng, vốn bị coi rẻ, nay trở nên rất hấp dẫn đối với thực khách Nhật và bắt đầu cuộc chinh phục các hiệu ăn phương Tây.
Sự du nhập của vang nho vào Indonesia khá lạ. Theo New York Times, vốn là đất nước nhiệt đới, là nơi nho rất khó sinh trưởng, và thêm vào đó một rào cản lớn hơn là các hạn chế ngặt nghèo do nhà nước áp đặt, bởi đa số dân cư Indonesia theo đạo Hồi, mới đầu nghề làm rượu vang do những người Úc du nhập vào Indonesia đã thất bại. Cuối cùng, nhóm hai nhà làm vang, một người Pháp và một người Indonesia, đã thành công trong việc chế ra một loại rượu mới, mang tên Hatten Wines, được công nhận trên thị trường thế giới. Nho làm vang này được trồng tại vùng đất phía bắc Bali, gần xích đạo, nơi được các núi lửa che chắn khỏi các trận mưa lớn.
Trọng Thành (RFI)