Từ ngày 12/09 tới nay các cuộc tuần hành liên tiếp diễn ra trên đường phố Hungary. Ngày 01/10 theo tin từ giới công đoàn đã có 50 000 người tham gia biểu tình phản đối các biện pháp cắt giảm chi tiêu công cộng và chính sách khắc khổ vừa được nhà nước ban hành. Thủ tướng Orban Viktor đang trải qua một « mùa thu nóng bỏng » về phương diện xã hội.
Hàng nghìn người Hungary biểu tình trước trụ sở Quốc hội hôm 1/10/2011 phản đối chính phủ cắt giảm chi tiêu. REUTERS/Bernadett Szabo
Thông tín viên Hoàng Nguyễn từ Budapest tường trình:
Khủng hoảng kinh tế, cắt giảm an sinh, thắt lưng buộc bụng, lương lậu kém cỏi… là lý do của những cuộc biểu tình đã diễn ra trong 3 ngày qua tại thủ đô Budapest và sẽ còn diễn ra đồng loạt, vô thời hạn tại Cộng hòa Hungary trong mùa thu mùa thu năm nay.
Các nghiệp đoàn tại Hungary bắt đầu tổ chức biểu tình từ ngày 12-9, đúng vào lúc Quốc hội họp phiên đầu tiên sau hè, nhưng đỉnh điểm của các hoạt động phản đối Chính phủ được ấn định là từ ngày 29/9, được gọi bằng cái tên D-Day, ám chỉ cuộc đổ bộ xuống Normandy của quân đội Ðồng mình hồi năm 1944.
Theo BTC, đây không đơn thuần chỉ là một cuộc biểu tình, mà còn là phần đầu của một chuỗi các cuộc đình công và biểu tình để tranh đấu cho nền dân chủ, an toàn xã hội, cho các quyền con người và quyền của người lao động, mang thành quả đích thực đến cho người lao động (cũng như D-Day mang tự do đến cho Châu Âu và chấm dứt thể chế phát-xít độc đoán).
Ban tổ chức cũng nhấn mạnh rằng, các cuộc đình công và biểu tình sẽ kéo dài vô thời hạn chừng nào yêu sách 8 điểm đưa ra vào thượng tuần tháng 9-2011 của họ chưa được đáp ứng! Những yêu sách được đưa ra đề nghị chính phủ ngừng thực thi các biện pháp kinh tế khắc khổ và chấm dứt sự cắt giảm một số quyền lợi của người lao động, bảo đảm chế độ lương hưu cho những người nghỉ hưu sớm, đặc biệt là giới nhân viên công lực.
Các biện pháp siết chặt này được nội các của thủ tướng Orbán Viktor thông qua đầu năm 2011, được xem là một phần trong những nỗ lực nhằm cắt giảm thâm hụt ngân sách năm 2012 xuống dưới mức 3% theo quy định của Liên hiệp Châu Âu, đồng thời giảm mức vay nợ.
Ðã có hàng trăm nghiệp đoàn, tổ chức dân sự và xã hội tuyên bố tham gia chuỗi biểu tình D-Day với những hình thức khác nhau như tuần hành, biểu dương lực lượng, mít-tinh, bãi công ngồi, thảo luận bàn tròn và chặn đường, làm chậm giao thông đường bộ tại nhiều điểm trên toàn quốc.
Ban tổ chức cho rằng chuỗi biểu tình này là phi chính trị và đề nghị mọi người tham gia không biến nó thành những hành động chính trị. Khởi đầu bằng bãi công ngồi tại Quảng trường Clark Ádám chiều 29/9, loạt những hành động phản kháng tiếp tục với thảo luận bàn tròn xã hội bên tượng cố Thủ tướng Nagy Imre ngày 30-9 và biểu dương lực lượng ngày 1-10 ở Quảng trường Kossuth, trong khi bãi công ngồi vẫn được duy trì.
Các cuộc biểu tình đã nhận được sự hưởng ứng của rất nhiều tổ chức xã hội và nghiệp đoàn, trước nay vẫn có quan điểm xa nhau và thậm chí còn đối nghịch. Nhiều hội, đoàn và các cá nhân từ nhiều tỉnh, thành xa xôi cũng về thủ đô Budapest tham dự biểu tình.
Ða phần người biểu tình ở độ tuổi trung niên thuộc nhiều tổ chức, nhiều giai tầng xã hội - nhiều người là nhân viên công lực đã hồi hưu trước thời hạn - nhưng cũng có một số thanh niên tham gia, chẳng hạn các thành viên của nhóm Giám sát Dân sự “Một triệu người vì quyền tự do báo chí”, một phong trào đã được biết đến rộng rãi sau những cuộc biểu tình được kêu gọi và tổ chức thông qua mạng xã hội Facebook vào mùa xuân 2011.
Ðặc biệt, sau cuộc bãi công ngồi với sự tham dự của hàng ngàn người trong hôm đầu, hôm qua, thứ Bảy 1-10, đã có hơn 10 ngàn người tụ tập trước Nhà Quốc hội Hungary trong cuộc biểu dương lực lượng của các nghiệp đoàn và các tổ chức dân sự, và họ đã khai sinh Phong trào Ðoàn kết Hungary, theo mô hình phong trào của Nghiệp đoàn Ðoàn kết Ba Lan thập niên 80 thế kỷ trước.
Dự kiến trong những ngày tới
Từ thứ Hai 3-10 trở đi, sẽ bắt đầu những cuộc chặn đường diễn ra liên tục và vô thời hạn tại nhiều tỉnh thành trên toàn quốc. Vì chuỗi biểu tình được ấn định là vô thời hạn, không loại trừ khả năng nó sẽ kéo dài tới ngày 15-10, và sẽ nhận được động lực mới từ làn sóng phản kháng trên toàn Châu Âu.
Như đã biết, phong trào này được tổ chức trên mạng và lan ra nhiều quốc gia, nhằm phản đối một cách toàn diện sự khủng hoảng kinh tế và hệ thống chính trị tham nhũng. Khởi đầu từ mùa xuân năm nay tại Tây Ban Nha và Hy Lạp, làn sóng phản kháng “toàn Âu” này hứa hẹn những biến cố ngoạn mục và khó ngờ.
Ngày 23-10 (kỷ niệm cuộc cách mạng dân chủ mùa thu năm 1956, một trong ba Quốc lễ của Hungary) có thể là một điểm nhấn quan trọng với một cuộc đại biểu tình do nhóm “Một triệu người vì quyền tự do báo chí” chủ trương, theo dự tính của Ban tổ chức (BTC) sẽ là cuộc biểu tình lớn nhất tại Hungary kể từ khi nước này thay đổi thể chế.
Mang tên “Chúng tôi không thích chính thể”, đây là hành động phản kháng toàn diện nhằm vào nội các của Thủ tướng Orbán Viktor và trái với các dịp trước, trong lần này, BTC chờ đợi sự ủng hộ đến từ mọi đảng phái và phong trào đối lập.
Trong thực tế, trong ba ngày đầu của D-Day, đã có nhiều chính khách thuộc Ðảng đối lập Xã hội, trong đó có cựu thủ tướng Gyurcsány Ferenc, tới dự biểu tình trên tư cách cá nhân, vì họ đồng tình với những yêu sách của người biểu tình.
Chưa thể biết chuỗi biểu tình lần này của các nghiệp đoàn và xã hội dân sự Hungary sẽ đi tới đâu, nhưng có thể thấy là một lực lượng đối lập mới ngoài Nghị viện nước này đã được phôi thai.
Giới nghiệp đoàn tuyên bố, thủ tướng Orbán Viktor "sẽ có một mùa thu khó nhọc và nóng bỏng", nhưng những người biểu tình "sẽ có kỷ luật, không lật đổ thùng rác và đốt phá xe cộ ngoài đường” (ám chỉ những cuộc biểu tình kéo dài theo hướng bạo loạn tại Hungary nhằm vào chính phủ xã hội mùa thu năm 1956).
Phản ứng của chính quyền
Ðể mang tính biểu tượng, BTC biểu tình đã cố tình chọn các địa điểm rất “danh giá” của thủ đô Budapest, như Cầu Xích (Lánchíd), Quảng trường Kossuth (nơi tọa lạc Nhà Quốc hội Hungary) hay Hoàng thành Buda (Budai Vár) cho các hành động chống chính phủ của mình.
Thoạt tiên, cảnh sát đã ra lệnh cấm với lý do những cuộc biểu tình gây ùn tắc nặng nề đến giao thông Budapest và vì biểu tình liên miên nên không thể tổ chức được giao thông theo cách khác. Ngoài ra, biểu tình tại quảng trường Kossuth thì bị cho là có thể ảnh hưởng tới hoạt động của Quốc hội Hungary.
Tuy nhiên, những lý do này đã làm dấy lên một làn sóng bất bình lớn trong giới nghiệp đoàn và các tổ chức bảo vệ nhân quyền Hungary, như Hiệp hội vì các quyền tự do và Ủy ban Helsinki Hungary.
Các tổ chức này cho rằng cảnh sát Hungary đã coi thường quyền tự do tụ tập ôn hòa của người dân được Hiến pháp ấn định và theo tinh thần một phán quyết do Ủy ban Châu Âu đưa ra năm 2000, quyền tự do thể hiện ý kiến, quan điểm của người dân cần phải đặt lên trên quyền tự do đi lại của người khác
Hai tổ chức bảo vệ nhân quyền kể trên đã tạo thành một “chiến tuyến chung” để tư pháp pháp lý cho các nghiệp đoàn và tổ chức xã hội, dân sự muốn biểu tình. Theo họ, biểu tình trước Nhà Quốc hội cũng đã trở thành một truyền thống của nền dân chủ Hungary nên không thể cấm đoán.
Lãnh đạo các nghiệp đoàn cũng cho rằng quyết định cấm biểu tình do cảnh sát đưa ra đã vi phạm nghiêm trọng các quyền hiến định của công dân, và cho biết họ sẽ vẫn biểu tình, “thậm chí, trò khoe sức mạnh kiểu ấy của chính quyền còn đem lại động lực mới cho việc tổ chức biểu tình”.
Rốt cục, giới nghiệp đoàn đã đạt được những kết quả khả quan trong “cuộc chiến” với cảnh sát khi Tòa án Thủ đô đã bác nhiều lệnh cấm của cảnh sát và về căn bản, đã thỏa mãn đa phần nhu cầu biểu tình của giới nghiệp đoàn. Những tuyến đường trọng điểm ngay tại “trái tim” của thủ đô Budapest đã được trao cho đoàn tuần hành.
Trước mặt, truyền thông nhà nước Hungary nằm dưới sự quản lý của chính phủ khá chừng mực khi đưa những tin tức về D-Day và đây cũng là điều khiến lãnh đạo nghiệp đoàn không vừa ý: họ sẽ khiếu nại lên Cơ quan Quản lý Truyền thông Hungary về việc truyền thông công ích phải đưa tin không thiên lệch.
Hoàng Nguyễn - Thanh Hà (RFI)