Cuộc cải cách kinh tế mà chính phủ của ông Mario Monti tiến hành, trong hơn bốn tháng cầm quyền vừa qua, được một số chuyên gia đánh giá là "đi đúng hướng". Trong những ngày cuối tháng Ba, ông Mario Monti vừa có một chuyến công du các nước Châu Á để tìm kiếm những cơ hội hợp tác mới. Vấn đề nan giải hiện nay đối với tân thủ tướng Ý là dự án cải cách bộ luật lao động của chính phủ ông vấp phải sự phản đối quyết liệt từ phía các nghiệp đoàn. Thông tín viên Huê Đăng tường trình từ Roma.
1 - Xin anh cho biết các nhận định của anh về chính phủ Ý của thủ tướng Mario Monti sau hơn bốn tháng cầm quyền, đặc biệt là về những khó khăn chủ yếu của chính phủ của ông Mario Monti trong thời điểm hiện tại?
Như ta đã biết là chính phủ kỹ trị Mario Monti ra đời trong bối cảnh dầu sôi lửa bỏng của Ý với nguy cơ vỡ nợ nhà nước kề bên. Chính phủ trước đây của Silvio Berlusconi, trước những khó khăn của đất nước đã tỏ ra không đủ khả năng đối phó, và nhất là những bê bối về đạo đức lẫn những nợ nần về công lý trong những vụ tham nhũng hối lộ của chính ông Berlusconi lại càng gấy thêm khó khăn cho nước Ý, nhất là trên sân khấu chính trị quốc tế, và do đó ông Berlusconi đã phải bắt buộc từ chức, và các đảng phải chính trị đã đồng ý đi lùi một bước để chuyên gia kỹ trị Mario Monti đứng ra lập một chính phủ kỹ trị với mục tiêu là tìm cách cứu nước Ý ra khỏi cơn nguy khốn kinh tế tài chánh. Về mặt chính trị mà nói, sự ra đời của chính phủ Mario Monti, với toàn thể Hội đồng chính phủ hoàn toàn là những chuyên gia kỹ trị, cũng cho thấy là giai cấp lãnh đạo chính trị của các đảng phái, trước những vụ tham nhũng hối lộ, trước những phanh phui về tệ nạn đặc quyền đặc lợi của đảng cấp chính trị, đã rơi vào một cuộc khủng hoảng khiến không còn đủ uy tín và khả năng để đưa ra một chính phủ có giá trị.
Sau hơn 4 tháng nắm quyền, chính phủ Mario Monti đã đưa ra chính sách thắt lưng buộc bụng vừa cắt xén chi tiêu nhà nước, vừa tăng thuế để tìm cách chấn chỉnh lại cán cân nhà nước, và cũng đưa ra một số cải tổ về hưu trí và thuế má. Dù rằng có những tiếng nói phản đối đến từ xã hội trước những thắt lưng buộc bụng, nhưng phải công nhận là cho đến nay, đa số phần lớn công luận trong xã hội vẫn “cắn răng chịu đựng” và tín nhiệm vào chính phủ Mario Monti.
Mới đây, ngày 26/03, theo kết quả điều tra dư luận của IPSO cho tờ Corriera della Serra, số người ủng hộ ông Mario Monti chỉ còn là 44%, so với hơn 60% khi ông mới lên nắm quyền. Tuy nhiên, tỷ lệ ủng hộ này vẫn còn cao hơn rất nhiều so với chính phủ của ông Berlusconi, có lúc xuống đến chưa đầy 30%.
Có thể giải thích sự tín nhiệm này đối với đương kim thủ tướng Ý, là nước Ý có thể so với một con bệnh biết mình đang ở vào giai đoạn cuối của cơn bệnh, và vị thầy thuốc Mario Monti được xem như là y sĩ cuối cùng, nên cho dù thuốc đắng đến đâu công luận Ý vẫn phải cắn răng mà nuốt, vì ai cũng biết là sau Mario Monti chỉ là vực thẳm mà chẳng ai muốn lao vào đó.
Nhưng có lẽ đề luật khó nuốt nhất hiện nay của chính phủ là đề luật về cải tổ thị trường lao động ở Ý.
2 – Xin anh cho biết cụ thể về dự luật cải tổ thị trường lao động và phản ứng của các nghiệp đoàn đối với dự luật này?
Trong đề luật này, điểm mấu chốt là luật lao động số 18, theo đó thì các hãng xưởng không có quyền sa thải nhân công mà không có lý do chánh đáng. Luật 18 này trước đây được đưa ra vào đầu thập niên 70 vốn để ngăn cản việc các cơ sở sản xuất có thể tùy tiện sa thải nhân công mỗi khi gặp khó khăn về kinh tế thương mãi tài chánh, coi như là một cách để bảo vệ công ăn việc làm cho người lao động. Đề luật cải tổ của chính phủ Mario Monti là muốn thay đổi điều lệ 18, cho phép cơ xưởng sản xuất, trước những khó khăn trì thoái kinh tế, cũng có thể giảm nhân công với những đền bù về tài chánh. Và chính đây là điểm mấu chốt của vấn đề đã nổ ra một kiểu thánh chiến giữa chính phủ và công đoàn: chính phủ nhất định đòi thay đổi luật 18 vì coi đó như là “điều kiện tiên quyết về cải tổ mà thị trường đang trong đợi vào nước Ý”, trong khi đối với công đoàn thì thay đổi điều luật 18 là một sự “vi phạm trắng trợn vào quyền lao động”.
Thực ra trên thực tế, điều luật 18 hầu như chẳng có mấy ảnh hưởng đến môi trường lao động. Con số những vụ thưa kiện dựa trên luật 18 để giữ công ăn việc làm cho người lao động, theo thống kê của khoảng 10 năm trở lại đây, trên dưới khoảng một vài ngàn. Và nhất là điều luật 18 này hoàn toàn không có một ảnh hưởng gì trong quá trình tăng trưởng của nền kinh tế và cũng chẳng có tác hại gì đến các cấu trúc cơ bản của nền kinh tế. Mặc dù có sự hiện diện của điều luật 18 nhưng những chỉ số kinh tế như lợi tức kinh doanh, mức lương, doanh số xuất khẩu, khả năng mua sắm ... trồi sụt hoàn toàn do tác động của những nguyên nhân khác.
Thêm vào đó, nếu cho rằng điều luật 18 hiện nay là để bảo vệ công ăn việc làm cho công nhân thì cũng không hẳn hoàn toàn đúng, bởi lẽ rất đơn giản là đa số lao động, nhất là giới trẻ hiện nay, phần lớn đều hoặc lao động chui, hoặc lao động theo công trình hoặc theo hợp đồng hàng tháng hay vài năm, và đối với những lao động loại này, mà đang lực lượng chiếm phần lớn trên thị trường lao động Ý, điều luật 18 hoàn toàn không có hiệu lực.
Người ta có cảm giác rằng đối với chính phủ lẫn công đoàn, điều luật 18 mang tính chất “có tiếng nhiều hơn có miếng”. Cả đôi bên đều xem vấn đề “18” này như là một biểu tượng ý thức hệ mà ở đó chẳng bên nào muốn “mất mặt”. Cho nên hiện nay đang xẩy ra một cuộc thánh chiến kiểu một mất một còn.
Ngày 28/3, nghiệp đoàn CGIL - nghiệp đoàn lớn nhất nước Ý, đã tuyên bố kêu gọi tổng bãi công vào ngày 13/04.
3 – Vậy phản ứng của thủ tướng Mario Monti và thái độ của các đảng phái chính trị đối với dự luật cải tổ then chốt này?
Từ Hàn Quốc, Thủ tướng Mario Monti đã “nhỏ nhẹ” tuyên bố rằng: nếu đất nước chưa sẵn lòng (để thực hiện cải tổ thị trường lao động), chính phủ kỹ trị hiện nay vẫn có thể giải tán, bởi vì nhiệm vụ, và tham vọng, của chính phủ hiện nay là muốn thực thi những đề án xã hội có giá trị ... chứ không muốn .... tiếp tục ... “sống mòn” ... (ông Monti đã sử dụng cụm từ này để nhại lại câu nói bất hủ của một thủ tướng Ý trong thập niên 70-80, ông Giulio Andreotti, khi bị phê phán là chính phủ của ông ta chỉ “sống mòn” để ôm lấy quyền lực, thì ông này bảo rằng “thà sống mòn còn hơn phải chết”).
Sau tuyên bố nói trên của Mario Monti từ Hàn Quốc, thì các lực lượng chính trị cũng đã phải lập tức có phản ứng và tuyên bố là sẽ nhanh chóng tìm cách thông qua đề luật cải tổ thị trường lao động với những thay đổi cần thiết để bảo vệ người lao động.
Điều trớ trêu là chính đảng Dân Chủ, đảng lớn nhất trong phía trung tả hiện nay ở Ý, đảng đối lập lớn nhất đối với chính phủ Berlusconi trước đây, là đảng đã có công lớn nhất trong quá trình thành lập chính phủ Mario Monti, thì chính đề luật cải tổ thị trường lao động hiện nay của Mario Monti đang đưa đảng Dân Chủ đến những quyết định khó khăn đến nổi người ta lo ngại có những chia rẽ ngay trong nội bộ đảng Dân Chủ. Trong khi đó chính đảng Tự Do của Berlusconi, vốn đã không mấy thích thú gì với sự ra đời của chính phủ Mario Monti, thì hôm nay lại đang hò hét cổ võ, ủng hộ dự án cải tổ thị trường lao động của Mario Monti.
Có tin đồn nói rằng, sự ủng hộ nhiệt tình của Berlusconi đối với chính phủ Mario Motni hôm nay trong vấn đề cải tổ thị trường lao động ... chẳng qua chỉ là “tiền trao cháo múc” giữa đôi bên, bởi vì ngay sau cải tổ thị trường lao động thì chính phủ Mario Monti phải lo đến cải tổ lại ngành tư pháp, mà ở đó thì bản thân Berlusconi vẫn còn đang có nhiều nợ nần vướng mắc ... và những đề luật cải tổ lại ngành tư pháp ... có thể sẽ có những hệ lụy nào đó lên chính bản thân Berlusconi?
Đây chỉ là những tin đồ, và chẳng ai công nhận hay bác bỏ những tin đồn đó. Chỉ biết những điều nói trên như là một trớ trêu của lịch sử.
4 - Xin hỏi anh thêm một câu cuối cùng, là về ý nghĩa của chuyến công du của thủ tướng Ý sang Hàn Quốc, dự hội nghị thượng đỉnh về hạt nhân, trên phương diện ngoại giao kinh tế đối với nước Ý?
Trong trường hợp của chính phủ Ý hôm nay, trước những khó khăn nội bộ trong nước, nhất là trước những chính sách thắt lưng buộc bụng và những dự luật cải tổ sâu rộng về kinh tế tài chánh, và nhất là cải tổ về thị trường lao động, thủ tướng Ý Mario Monti, đã phải ra sức trau chuốt những quan hệ đối ngoại vói các nước khác, tận dụng tối đa những ngợi khen của các lãnh tụ các quốc gia khác trong chuyến công du sang Á Châu trong mấy hôm nay để phần nào bù đắp lại những khó khăn đến từ nội bộ trong nước Ý.
Như trong những buổi tiếp xúc với Barack Obama, thủ tướng Mario Monti đã nhận được những khen ngợi về chính sách chiến lược kinh tế tài chánh, mà chính phủ Ý đã đang đeo đuổi, để tìm cách đưa Ý vượt cạn. Và nhất là chính phủ Mỹ rất hồ hởi về việc Thủ tướng Mario Monti đã ít nhiều thuyết phục được chính phủ Đức, vốn là quốc gia đầu tàu hiện nay của Châu Âu, đưa trọng tâm của các chính sách về hướng tăng trưởng kinh tế, thay vì cứ nhắm mắt chạy theo mục tiêu cắt xén ngân sách để chấn chỉnh lại mức độ nợ nhà nước.
Nhưng có lẽ “thành công” lớn nhất mà Thủ tướng Mario Monti đã gặt hái được hôm kia ở Hàn Quốc, là đã ít nhiều “thuyết phục” được chính phủ Trung Quốc tăng cường khả năng đầu tư vào nền kinh tế tài chánh của Ý với hy vọng là một phần của nguồn thặng dư ngoại tệ của Trung Quốc sẽ được chính phủ Bắc Kinh dùng để mua công trái phiếu nhà nước Ý, như là một nguồn oxy lớn cho con bệnh Ý trong cơn thập tử nhất sinh.
Hy vọng rằng, những thành công về ngoại giao của Mario Monti trong chuyến công du vừa qua sẽ gây một tác động lớn để cho các lực lượng chính trị, cũng như là các công đoàn, có thể ít nhiều hiểu được hiện thực khó khăn của nước Ý hôm nay, chấp nhận các cải tổ mà chính phủ kỹ trị đang tìm cách thông qua. Bởi vì nếu không, thì e rằng tình hình nước Ý càng thêm khó khăn.
Xin cảm ơn anh Huê Đăng.
Huê Đăng - Trọng Thành (RFI)