Khi khai mạc Thượng đỉnh lần thứ 20 tại Phnom Penh, vào thứ Ba, 03/04, ASEAN chưa biết được kết quả chính thức cuộc bầu cử bán phần được tổ chức ngày 1/4. Tuy nhiên, ASEAN vẫn sẽ có nhiều thông tin từ các quan sát viên mà khối này đã gửi tới để theo dõi cuộc bỏ phiếu và trừ phi có những đột biến, bất ngờ lớn, gương mặt tiêu biểu của phe đối lập, lãnh đạo Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ, bà Aung San Suu Kyi sẽ trở thành nghị sĩ, sau nhiều năm bị cầm tù và quản thúc tại gia.
Một nhà ngoại giao châu Á, xin dấu tên, nói với AFP: « Đây là một giai đoạn quan trọng hướng tới sự phục hồi chính trị của Miến Điện ». Theo quan chức này, việc đánh giá thực tâm của giới lãnh đạo khi tiến hành các cải cách chính trị phụ thuộc rất nhiều vào kết quả cuộc bầu cử cũng như diễn tiến cuộc bỏ phiếu có tự do và công bằng hay không.
Trong năm qua, Miến Điện đã có nhiều cải cách « ngoạn mục » và ASEAN là nhóm nước đầu tiên kêu gọi quốc tế bãi bỏ cấm vận Miến Điện. Hôm 31/3, Ủy viên châu Âu, phụ trách Thương mại, Karel de Goucht, cho biết là châu Âu đã nghĩ tới việc bãi bỏ các trừng phạt chính trị đối với Miến Điện vào ngày 23/04 tới đây, nhưng các trừng phạt về kinh tế thì vẫn tiếp tục.
Vẫn theo Ủy viên châu Âu Karel de Goucht, các thỏa thuận về ưu đãi thuế quan giữa Bruxelles và Naypyidaw chỉ có thể được đề cập tới sau khi Tổ chức Lao động Quốc tế - OIT - ra báo cáo, đánh giá về tình trạng lao động cưỡng bức tại Miến Điện.
Các vụ vi phạm nhân quyền và trấn áp mạnh mẽ mọi đối kháng của tập đoàn quân sự cầm quyền tại Miến Điện, cho tới tháng Ba năm 2011, thường là những chủ đề khó xử đối với ASEAN, như những bóng mây đen ám ảnh các Hội nghị Thượng đỉnh của khối này.
Thế nhưng, năm nay, Miến Điện tham gia Thượng đỉnh ASEAN ở Phnom Penh trong một tư thế khác: Chính quyền Naypyidaw thực hiện cải cách với nhịp độ nhanh chưa từng thấy.
Ông Bridget Welsh, chuyên gia chính trị học, thuộc đại học Quản trị Singapore (Singapore Management University) nhấn mạnh là lần đầu tiên, ASEAN cử quan sát viên tới theo dõi cuộc bầu cử và « Miến Điện sẽ là tâm điểm của các cuộc thảo luận (tại Thượng đỉnh ASEAN), nếu cuộc bầu cử diễn ra tốt đẹp, thì đó sẽ là một thành công đối với ASEAN ».
Tại Hội nghị Thượng đỉnh hồi tháng 11 năm ngoái, ASEAN đã đồng thuận để cho Miến Điện làm chủ tịch luân phiên của khối này vào năm 2014. Do vậy, Miến Điện đang mong đợi đầu tư nước ngoài đổ vào nước này, sau khi cộng đồng quốc tế bãi bỏ lệnh cấm vận.
Theo nhận định của giáo sư Carl Thayer, chuyên gia về Đông Nam Á thì ASEAN sẽ chú ý tới việc giúp đỡ Miến Điện thúc đẩy cải cách và được Hoa Kỳ cũng như châu Âu bãi bỏ các trừng phạt.
Mặc dù hôm 1/4, Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ tố cáo các trường hợp bất hợp lệ xẩy ra trong các phòng bỏ phiếu, nhưng tổng thư ký ASEAN, ông Surin Pitsuwan, lại hoan nghênh « tinh thần hồ hởi, sự chú ý và thái độ rất có ý thức của tất cả các bên » tham gia cuộc bầu cử.
ASEAN vốn thường xuyên bị phương Tây tố cáo có thái độ quá mềm yếu đối với chính quyền Miến Điện. Do vậy, giới phân tích lưu ý rằng một trong những thách thức đối với khối này là phải biết giữ khoảng cách. Thậm chí, chuyên gia Bridget Welsh còn nói thẳng, muốn tạo được lòng tin thì ASEAN phải biết thừa nhận là có một số vấn đề cần giải quyết. « Nếu ASEAN quá mềm yếu, họ không còn đáng tin cậy nữa, trong khi đó, sự khả tín và tính vẹn toàn lại là những điều cơ bản đối với các cải cách thực sự tại Miến Điện ».
Đức Tâm (RFI)