Ngày 13/04/2012 các công đoàn Ý đã tổ chức biểu tình với khoảng 25 ngàn người ngay trung tâm thành phố Roma. Đây là một cuộc biểu tình khá đặc biệt trong bối cảnh rối rắm với những quyết định của chính phủ Mario Monti về cải tổ thị trường lao động và chế độ hưu trí.
Đặc biệt vì 25 ngàn người xuống đường hôm 13/03/2012 không còn là những nhân công lao động theo nghĩa truyền thống của khái niệm đi làm thuê làm mướn, cũng không phải là những người thất nghiệp theo nghĩa truyền thống là không có hay mất công ăn việc làm, cũng không phải là những người lao động tự do như lái taxi hay làm bác sĩ, kỹ sư, cố vấn tài chánh ... mà 25 ngàn người nói trên ít nhiều đều đã không còn là lao động, nhưng không phải thất nghiệp, mà cũng chưa là người hưu trí.
Đó là số người mà trong những năm gần đây người ta mệnh danh là “esodati”, dịch theo nghĩa đen là “dân tháo chạy”. Trong những năm gần đây, trước khó khăn kinh tế và khủng hoảng tài chánh, các cơ sở kinh tế sản xuất đã tìm đủ mọi cách để giảm biên chế lao động một cách hợp pháp.
Ở Ý, theo luật lao động hiện hành, các cơ sở kinh tế không có quyền tự do sa thải nhân công mỗi khi gặp khó khăn kinh tế tài chánh. Do đó, một trong những thể thức giảm biên chế lao động một cách hợp pháp là khuyến khích nhân công ở vào lứa tuổi sắp về hưu, thí dụ như còn thiếu 1 hay 2 năm thì đến tuổi hưu trí, tự nguyện xin thôi việc và hảng xưởng sẽ “đền bù thiệt hại” cho người lao động bằng cách “tặng” một số tiền ít nhiều tương đương với số tiền lương trong thời hạn 1 hay 2 năm đó để “sống qua ngày chờ tiền hưu trí”.
Hình thức khuyến khích nhân công tự nguyện xin thôi việc nói trên, được người Ý gọi là “esodati”, tức là lấy từ động từ “esodare” có nghĩa là “tháo chạy”, tức là ý muốn nói “rời bỏ công ăn việc làm”. Hình thức khuyến khích tự nguyện thôi việc là một cách giảm biên chế hợp pháp, bởi vì có sự tự nguyện của người lao động trước sự đền bù bằng tài chánh mà đôi bên cùng thảo thuận.
Hiện tượng “tháo chạy” nói trên thực ra không phải là một hiện tượng mới mẻ chi trên thị trường lao động ở Ý, người ta đã áp dụng nó trong nhiều năm nay rồi. Nhưng sở dĩ bây giờ vấn đề “tháo chạy” lại trở thành nổi cộm trong mớ bòng bong của các vấn đề xã hội và kinh tế ở Ý là bởi vì khi chính phủ đưa ra những đề luật cải tổ thị trường lao động và quy chế hưu trí thì các điều kiện đóng góp để hưởng hưu trí trở nên khắt khe hơn.
Những người mà cho đến cách đây vài tháng họ đã tự nguyện “tháo chạy” với những đền bù kinh tế tính theo những điều kiện trước đây để được hưởng hưu trí, bây giờ trước những đề luật cải tổ của chính phủ thì những người “tháo chạy” ngộ ra rằng họ sẽ không được hưởng hưu trí theo thời gian dự tính mà có thể trễ hơn, và hưu trí cũng sẽ không “dồi dào” như họ đã tính theo quy chế hưu trí trước đây. Điều này có nghĩa là rất đông người đứng trước tình cảnh “nửa vời”: không còn đồng lương hàng tháng mà hưu trí thì lại thêm xa vời.
Với số tuổi đã cao, thường thì những người tháo chạy có ít nhất là hơn 55 tuổi trở lên, khó mà có hy vọng trở lại thị trường lao động, mà hưu trí thì không biết trong quá trình cải tổ mới khi nào mới có. Đó là lý do mà 25 ngàn người đã xuống đường biểu tình yêu cầu chính phủ phải có phương cách giải quyết tình trạng “nửa vời” của họ.
Quan Vinh (RFI)