Hôm 30-7, tại Hà Tĩnh đã diễn ra hội thảo “Tổ chức và hoạt động của Văn phòng Quốc hội (VPQH): Thực trạng và phương hướng đổi mới”.
“Chưa rõ mô hình Quốc hội”
 |
GS Nguyễn Minh Thuyết nói rằng việc thiếu người giúp việc khiến các đại biểu QH đang phải tự “mò mẫm”. |
Phát biểu tại hội thảo, TS Nguyễn Sĩ Dũng - Phó Chủ nhiệm VPQH cho rằng mô hình bộ máy giúp việc phải tương ứng với mô hình của QH. Trước đây, QH nước ta theo mô hình XHCN với chức năng chủ yếu là đảm bảo việc thể chế hóa các chính sách của Đảng, còn hiện nay QH theo xu hướng đổi mới. Chúng ta đang thu gọn tổ chức của Đảng, một số ban Đảng đã bị bỏ hoặc sát nhập. Như vậy chức năng thẩm định của QH phải lớn hơn trước kia. Vấn đề đặt ra là mô hình QH thế nào: mô hình đại nghị, mô hình lưỡng tính hay mô hình tổng thống? Mô hình cần phải rõ thì mới thiết kế bộ máy được. Về cơ chế hoạt động, khác với QH nhiều nước hoạt động thường xuyên, QH nước ta hoạt động theo cơ chế hội nghị “xuân thu nhị kỳ” thì chỉ có thể giải quyết được một số việc thôi chứ không thể giải quyết được mọi việc.
Chia sẻ với quan điểm trên, GS Nguyễn Minh Thuyết đề xuất nên tham khảo mô hình của Trung Quốc. QH Trung Quốc có 3.000 đại biểu, cũng hoạt động “xuân thu nhị kỳ” nhưng Ủy ban Thường vụ QH của họ có khoảng 150 ủy viên hoạt động thường xuyên và có thẩm quyền rất lớn.
Nguy cơ hành chính hóa nghị viện Vẫn theo ông Sĩ Dũng, khi “nguyên tắc làm việc chưa được xác định rõ ràng, lãnh đạo các ủy ban của QH dễ sa vào quản lý hành chính hoạt động của ủy ban và vụ giúp việc. Các phó chủ nhiệm cũng phụ trách một mảng và ra lệnh cho một nhóm chuyên viên. Chưa phân biệt rõ hoạt động hành chính và chính trị”. Ông Lương Phan Cừ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội, cũng cho rằng hiện nay các đại biểu QH chưa là chính khách thực thụ. “Chúng ta đang biến hoạt động nghị viện thành hoạt động hành chính” - ông nhận xét.
Kinh nghiệm nước ngoài cho thấy bộ máy giúp việc chủ yếu hỗ trợ cho các ủy ban về quy trình, thủ tục, cách thức tổ chức công việc và các vấn đề kỹ thuật. Trong khi ở ta, chức năng của VPQH chưa được xác định rõ, cứ nói là “tổng hợp, tham mưu, phục vụ” thì không khác gì các văn phòng khác. Ở các nước, các chính sách trong nội bộ QH do một ủy ban bao gồm chủ tịch QH, người đứng đầu các đảng, chủ nhiệm VPQH quyết định (quyết chính trị), tổng thư ký QH triển khai thi hành (quyết hành chính). Ở ta chưa có bộ máy hỗ trợ các hoạt động mang tính chính trị cho lãnh đạo QH (chẳng hạn một số hoạt động trong quan hệ với Đảng, với công chúng. Làm việc theo nguyên tắc phục vụ các mục tiêu chính trị)” - ông Dũng phân tích.
Đại biểu tự “mò mẫm” Hiện nay, các vụ chuyên môn chủ yếu giúp việc cho lãnh đạo ủy ban, các đại biểu chuyên trách ở các ủy ban thiếu người giúp việc, các đại biểu không chuyên trách gần như không có người giúp việc. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng về điều kiện làm việc giữa các đại biểu vốn có địa vị pháp lý ngang nhau. Nhân lực có hạn, các vụ của VPQH trong tình trạng quá tải, còn đại biểu thì luôn cảm thấy thiếu “chân tay”. Ông Dũng đề xuất cần tính đến mô hình đại biểu QH thuê các thư ký giúp việc. Ở nhiều nước, việc thuê sinh viên luật làm thư ký giúp việc là khá phổ biến vì chi phí thấp, tạo nguồn cán bộ thạo việc cho VPQH.
GS Thuyết nêu lại vấn đề đội ngũ trợ lý của các nghị sĩ. “Ít nước mà nghị sĩ lại không có trợ lý. Mỗi đại biểu chỉ hiểu một vài lĩnh vực nhưng phải quyết định mọi chuyện nên cứ phải tự mình mò mẫm tìm kiếm thông tin. Indonesia lương đại biểu 4.000 USD, Cambodia lương 2.000 USD là bao gồm các khoản để đại biểu thuê ôtô, thuê người giúp việc” - ông Thuyết cho hay.
Tuy nhiên, ông Cừ lại phân vân: Các nước người ta có văn phòng của nghị sĩ, bộ máy này trợ giúp nghị sĩ thu thập, phân tích thông tin, trợ giúp kỹ năng hoạt động và cả việc PR hình ảnh nghị sĩ hoặc lobby chính sách. Nhưng thử hỏi ở ta, nếu đại biểu có văn phòng riêng thì trong cơ chế hoạt động như hiện nay, chưa chắc đại biểu đã nói hết được suy nghĩ, thực hiện hết được ý tưởng của mình.
Nhiều ý kiến tại hội thảo đề nghị từ những bất cập trong hoạt động bộ máy giúp việc được nêu ra trên đây, QH cần nghiên cứu, xem xét, làm rõ và quy định cụ thể khi sửa đổi Luật Tổ chức QH vào năm 2010.
LÊ KIÊN (phapluattp)