Kiểm tra khí thải xe máy: Cần thận trọng

Việc kiểm soát khí thải đối với mô tô, xe máy được đề ra từ năm 2006, sau khi Chính phủ có quy định về lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ. Qua nhiều lần dự thảo, đề án kiểm soát khí thải đang được Bộ GTVT lấy ý kiến, hoàn thiện để trình Chính phủ phê duyệt. Nếu được sự chấp thuận của Chính phủ, thời điểm bắt đầu áp dụng quy định bắt buộc kiểm tra khí thải đối với xe máy có thể trong khoảng năm 2010-2012.

Kiểm soát khí thải xe máy sẽ gây không ít khó khăn cho người lao động nghèo. Ảnh: H.THÚY

Cấp chứng nhận khí thải

Theo đề xuất của Bộ GTVT, giai đoạn 1, việc kiểm tra khí thải xe máy được áp dụng đầu tiên tại Hà Nội và TPHCM. Loại xe thuộc diện bị kiểm soát khí thải là xe máy trên 10 tuổi, trên 7 tuổi và trên 3 tuổi, tương ứng với thời điểm quy định trên có hiệu lực sau 1 năm, 2 năm và 3 năm, kể từ ngày Chính phủ phê duyệt. Giai đoạn 2, sẽ mở rộng thực hiện đề án ra các TP loại 1 và loại 2. Sau khi kiểm tra, xe đạt tiêu chuẩn sẽ được cấp tem và giấy chứng nhận kiểm tra khí thải định kỳ có thời hạn 1 năm/lần. Chi phí kiểm định là 50.000 đồng/xe/lần.

Trong quá trình tham gia giao thông, lực lượng CSGT sẽ xử phạt chủ xe không có tem và giấy chứng nhận khí thải hoặc có nhưng đã hết hiệu lực với mức phạt 300.000 đồng/lần. Ngoài ra, chủ xe cũng bị phạt nếu qua kiểm tra lưu động (phối hợp giữa cảnh sát môi trường, CSGT và các lực lượng khác có thiết bị đo khí thải) phát hiện phương tiện có mức phát thải vượt tiêu chuẩn cho phép. Trường hợp không đạt tiêu chuẩn, chủ xe phải bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế phụ tùng, nâng cấp các bộ phận liên quan để đạt tiêu chuẩn về khí thải. Xe nào không đạt tiêu chuẩn khí thải chỉ được lưu hành ở những khu vực chưa thực hiện kiểm soát khí thải.

Cục trưởng Cục Đăng kiểm VN, ông Trịnh Ngọc Giao, cho rằng cần thiết phải ban hành quy định kiểm tra khí thải xe máy để bảo vệ môi trường sống. Tại các đô thị lớn, 70%-90% ô nhiễm không khí là từ các hoạt động GTVT, chỉ 10%-30% là do công nghiệp và sinh hoạt (báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia năm 2005). Tỉ lệ sở hữu mô tô, xe máy tại Hà Nội và TPHCM đang ở mức cao nhất thế giới, khoảng 2 người/xe. Trong khi đó, xe máy đang sử dụng tham gia giao thông đa phần có kết cấu, công nghệ lạc hậu, thiếu các hệ thống, thiết bị kiểm soát, xử lý khí thải trên xe và không được bảo dưỡng định kỳ.

Thêm gánh nặng chi phí

Không phản đối mục đích của đề án nhưng nhiều chuyên gia đều tỏ ra băn khoăn về tính khả thi của việc kiểm tra khí thải xe máy. Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ô tô VN, cho rằng với một nền kinh tế đang phát triển, người dân có thói quen sử dụng xe máy là phương tiện đi lại chủ yếu như VN, việc yêu cầu xe bảo đảm tiêu chuẩn khí thải mới được lưu hành là tăng thêm gánh nặng cho người dân. Tính đến năm 2008, cả nước có hơn 25,5 triệu xe máy đăng ký, chiếm phần lớn trong số đó là phương tiện kiếm sống của người nghèo.

Số phương tiện này chủ yếu là xe cũ, nếu kiểm tra không đạt, người sử dụng sẽ tốn kém nhiều về thời gian, tiền của. Liên hệ với việc kiểm tra khí thải ô tô, ông Hùng cho rằng tuy quy định đã có được vài năm nhưng trên đường vẫn còn rất nhiều ô tô xả khói đen. Như vậy, chủ xe vẫn phải mất chi phí kiểm định nhưng hiệu quả đối với môi trường không đáng bao nhiêu. Do đó, Bộ GTVT cần thảo luận kỹ, tổ chức lấy ý kiến của người dân trước khi trình Chính phủ phê duyệt. Hiện nay, cần tập trung làm tốt việc kiểm tra khí thải đối với ô tô, nếu cần thiết phải kiểm tra khí thải xe máy, chỉ nên áp dụng đối với xe trên 10 tuổi.

Ông Đàm Ngọc Hồng, Giám đốc Công ty Vietnet (chuyên cung ứng thiết bị kiểm tra khí thải và an toàn giao thông), nêu 3 điểm bất khả thi của đề án. Thứ nhất, tại VN đang lưu hành nhiều loại xe máy sản xuất trước năm 1980, được áp dụng theo tiêu chuẩn khí thải tại thời điểm sản xuất, nay bức tử nó bằng cách ép theo tiêu chuẩn cao hơn là không hợp lý.

Hơn nữa, loại xe này phù hợp với túi tiền của người nghèo, họ sử dụng làm phương tiện kiếm sống, quy định ngặt nghèo về khí thải sẽ gây xáo trộn đến đời sống một bộ phận người dân. Thứ hai, quy định chỉ được bảo dưỡng, sửa chữa, thay thế phụ tùng tại các cơ sở lớn được Cục Đăng kiểm VN công nhận là không hợp lý. Vì mục đích lợi nhuận, các cơ sở này có thể móc ngoặc với nhà cung cấp để nâng giá thiết bị, bắt chẹt chủ xe. Ông Hồng cho biết hiện tượng này đã xảy ra trong đăng kiểm ô tô. Thứ ba, quy trình kiểm tra khí thải xe máy phức tạp và kéo dài gấp 3 lần so với ô tô. Với số lượng hàng chục triệu xe có thể gây tắc nghẽn tại các cơ sở kiểm định.

Tô Hà (NLD)