Than lậu "tái xuất" ở Quảng Ninh

Sau sự ra quân quyết liệt của cả hệ thống cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh tấn công, triệt phá các ổ nhóm than lậu, thanh lọc cán bộ, tình hình khai thác, vận chuyển, chế biến than trên địa bàn tỉnh bước đầu đã được cải thiện. Song, do lợi nhuận từ hòn than và cơ chế giá bán than cho các đối tượng sử dụng còn chênh lệch, đã tạo kẽ hở để các tổ chức kinh doanh than lợi dụng, không từ thủ đoạn nào để hợp pháp hoá nguồn than kiếm lời.

Vẫn "âm ỉ" than lậu

Mới đây, sơ kết 1 năm thực hiện Chỉ thị số 11/CT-TU của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Quảng Ninh về tăng cường chỉ đạo các hoạt động quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than, Tỉnh uỷ Quảng Ninh nhận định: "Sang đầu năm 2009, việc tái diễn tình trạng khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép, xuất lậu than bằng đường biển qua Trung Quốc vẫn xảy ra".

Nghiêm trọng hơn, theo Tỉnh uỷ Quảng Ninh: "Tình hình tiêu cực, thông đồng, móc ngoặc với cán bộ ngành than để đưa than từ trong khai trường của các đơn vị TKV bán ra ngoài cho tư nhân và hoạt động thu gom, tiêu thụ than trái phép vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến trật tự trị an tại địa bàn tỉnh".

Đây là vấn đề nhức nhối mà cả năm 2008, bằng mọi biện pháp, Đảng uỷ, chính quyền, các ngành chức năng của tỉnh đã tốn bao nhiêu công sức để lập lại trật tự.

Đến nay, mặc dù chính quyền tỉnh đã ra quyết định thu hồi 5 giấy phép của các dự án trồng rừng, san lấp mặt bằng để khai thác than lộ vỉa, nhưng vẫn còn âm ỉ nhiều khu vực tư nhân "dựng lều" khai thác trái phép.

Sau khi các cơ quan chức năng chỉ ra "kẽ hở" từ việc các đơn vị của ngành than thuê tư nhân đem máy móc, phương tiện vào bốc xúc đất đá (kỳ thực là bốc xúc than), hoạt động này đã được siết lại kỷ cương. Song theo đánh giá của tỉnh, các đối tượng vẫn tìm cách móc ngoặc rồi vận chuyển than đi tiêu thụ.

Tình trạng lợi dụng tiêu thụ than nội địa để "bẻ ghi" xuất lậu sang Trung Quốc ở tuyến biển và trên các tuyến quốc lộ vẫn diễn biến phức tạp. Các đối tượng lợi dụng thời điểm ban đêm, trưa hoặc chiều tối vận chuyển trót lọt than tập kết tại các địa bàn giáp ranh như Thuỷ Nguyên (Hải Phòng); Sơn Động (Bắc Giang), Kinh Môn (Hải Dương)... chờ cơ hội thuận lợi đẩy qua biên giới.

Chính quyền tỉnh Quảng Ninh và TKV cũng đang bó tay với các hoạt động khai thác, vận chuyển, xuất lậu than tại các khu vực than thùng (Yên Tử), vùng ranh giới khai thác thuộc Cty than Mạo Khê, vùng than Cao Xanh, Cao Thắng, Hà Khánh, khu vực giáp ranh giữa Cty than Núi Béo và Cty than Hà Tu... - nơi hoạt động khai thác hầm lò diễn ra công khai; khu vực Hòn Gai, Đông Triều, nhiều băng nhóm xã hội đen lộng hành.

Với hệ thống các cảng than hoạt động không phép trên địa bàn, hiện Sở Kế hoạch và Đầu tư Quảng Ninh mới xoá bỏ ngành nghề kinh doanh than của 8 doanh nghiệp (DN) vi phạm, nhưng còn tới 500 DN kinh doanh hoạt động này nhưng không mở cảng thì lại chưa bị "sờ" tới. Đây chính là kẽ hở để các DN lợi dụng mua bán hoá đơn giá trị gia tăng, hợp pháp hoá nguồn than trái phép, chiếm đoạt tiền hoàn thuế.

Đối với số than còn tồn đọng tại các bến, cảng sau khi có quyết định của tỉnh, yêu cầu các DN phải giải toả hết vào 31.12.2008 và đình chỉ hoạt động kinh doanh than tại các cảng không nằm trong quy hoạch thì hầu hết các DN đều không chấp hành, khiến lượng than tồn tại 24 cảng, bến đến nay lên tới trên 150.000 tấn. Các cơ quan chức năng nhận định, các DN đang lợi dụng việc kéo dài tiêu thụ than tồn đọng trên bến và ghi trong sổ sách để đưa than không rõ nguồn gốc vào tiêu thụ, nhằm hợp pháp hoá.

Khởi tố không xuể

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2009, các cơ quan chức năng Quảng Ninh đã xử lý 241 cửa lò, điểm khai thác và thu mua, gom than trái phép; bắt giữ 29 phương tiện đường thuỷ, 448 ôtô vận chuyển than trái phép. Tổng số than khai thác, vận chuyển trái phép bị thu giữ trên 32 ngàn tấn, trị giá 10,5 tỉ đồng. Đã có 647 vụ việc phải xử phạt hành chính với số tiền gần 2 tỉ đồng. Từ đầu năm 2008 đến nay, các lực lượng chức năng đã vào cuộc, khởi tố 57 vụ án với 266 cá nhân liên quan đến hoạt động khai thác, kinh doanh trái phép.

Do có sự buông lỏng quản lý, thậm chí một số nơi còn đồng loã với các cá nhân bên ngoài tuồn than chính ngạch ra ngoài tiêu thụ, ăn chia chênh lệch mà hàng chục cán bộ, nhân viên một số công ty trực thuộc TKV ở Quảng Ninh đã bị cách chức, buộc thôi việc, cảnh cáo... TKV đã phải xử lý kỷ luật 7 cán bộ của Cty than Mạo Khê; 4 cán bộ Cty than Đồng Vông; 30 cán bộ của Cty cổ phần đầu tư, thương mại và dịch vụ; một số cán bộ thuộc Cty cảng, xí nghiệp 790 của TCty Đông Bắc...; trong đó, có cả GĐ, PGĐ, kế toán trưởng đơn vị, các nhân viên phụ trách bán than...

Điều quan trọng là qua đấu tranh, các cơ quan chức năng đã làm rõ nhiều đường dây, tổ chức thu mua gom, đưa than sang Trung Quốc tiêu thụ trái phép, xác định nguồn cung cấp than cho các đối tượng thu gom không chỉ là than "thổ phỉ", mà còn là than chính ngạch "đội lốt" "thổ phỉ".