Đại học “làng” chứ “quốc tế” gì!

. Phóng viên: Giáo sư nhận xét như thế nào về tình trạng nở rộ các trường ĐH hiện nay, nhất là các trường mang danh xưng ĐH quốc tế?

 

- Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết: Theo số liệu của Bộ GD-ĐT, năm 1987, nước ta có 63 trường ĐH, năm 2009 có 150 trường. Số lượng sinh viên từ 1987 đến nay tăng 13 lần; số giảng viên chỉ tăng 3 lần. Tỉ lệ giáo viên/sinh viên năm 1987 là 1/7 thì nay là 1/28.

Tình hình này giống như một nồi cháo đã loãng lại pha thêm 5, 10 gáo nước lã nữa. Như vậy, cháo ngon làm sao được? Cũng may là hiện mới chỉ có khoảng dăm trường ĐH mang danh ĐH quốc tế nhưng điểm tuyển sinh của các trường này thường không cao. 

 
. Vậy theo giáo sư, có sự lập lờ đánh lận giữa tên gọi “quốc tế” với mục tiêu VN đang hướng tới “xây dựng trường ĐH mang đẳng cấp quốc tế”?

 
- Theo tôi, mục tiêu mà ĐH VN cần hướng tới lúc này là nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, chứ không phải cố để có một vài trường lọt vào tốp 100 hay 200 trong các bảng xếp hạng ĐH vốn rất đa dạng trên thế giới.

Gồng mình để xây dựng trường ĐH đẳng cấp quốc tế là một sai lầm, vừa tốn công tốn của vừa rất mơ hồ. Có lẽ mục tiêu mơ hồ ấy và tâm lý sính ngoại của nhiều người là gợi ý rất tốt để một số trường ĐH gắn thêm hai chữ “quốc tế” vào tên trường mình nhằm thu hút sinh viên. Cứ như những gì được mô tả trên Báo Người Lao Động mấy ngày qua thì đó là ĐH “làng”, chứ đâu phải ĐH “quốc tế”! 

 
. Có người giải thích rằng ĐH quốc tế là thương hiệu, những người lập trường có quyền đặt tên cho trường của mình. Là người hoạt động lâu năm trong ngành giáo dục, các trường ĐH mang đẳng cấp quốc tế trên thế giới có trường nào đưa tên “quốc tế” vào tên gọi?

 
- Tôi không nghĩ rằng lập luận này đúng. Là cơ quan quản lý Nhà nước, Bộ GD-ĐT cần chấn chỉnh ngay những cách đặt tên như vậy để người dân không bị lầm. Ngay tên dịch tiếng Anh của một số trường ĐH bây giờ cũng loạn. Trường nào cũng là “university” (ĐH đa ngành, đa lĩnh vực), là “national university” (ĐH quốc gia). Bộ cần ban hành quy chuẩn về vấn đề này và cần chú ý khi duyệt tên trường, duyệt mở trường.

 

Thí sinh trúng tuyển làm thủ tục nhập học tại Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng. Ảnh: N.HỮU

 

 Trong số các trường ĐH danh tiếng của Mỹ, Anh, không có trường nào được đặt tên là ĐH quốc tế cả. Trước đây, tôi học ở Nga, những trường lớn nhất như MGU (ĐH Quốc gia Moscow), LGU (ĐH Quốc gia Léningrad) cũng chỉ là ĐH quốc gia thôi. Tôi cũng đã từng làm việc ở Pháp. Trường ĐH tầm cỡ như ĐH Sorbone cũng chẳng gắn thêm danh hiệu “quốc tế”, “quốc gia” nào. Ở Trung Quốc, ĐH Bắc Kinh, ĐH Thanh Hoa lớn như thế cũng chỉ được gọi đơn giản là “ĐH” thôi.  

 
. Vậy, một trường ĐH cần đáp ứng những tiêu chí nào để có thể gọi là ĐH quốc tế?

 
- Tất cả các trường ĐH tầm cỡ quốc tế như tôi vừa nêu đều không có thêm định ngữ “quốc tế” bên cạnh tên trường. Cũng như không có nhà khoa học tầm cỡ quốc tế nào tự gọi mình là “nhà khoa học quốc tế”. Vậy thì chỉ có thể hiểu ĐH quốc tế là trường có giảng viên và sinh viên thuộc nhiều quốc tịch khác nhau, trong đó số lượng giảng viên và sinh viên nước ngoài chiếm một tỉ lệ rất đáng kể...

 
. Đến nay, ngoại trừ Trường ĐH Quốc tế thuộc ĐH Quốc gia  TPHCM (có hướng tới tiêu chí quốc tế trong việc thu hút đội ngũ giảng viên quốc tế, sử dụng tiếng Anh...) là trường công, các trường “quốc tế” còn lại đều là trường tư. Và không ít  trường bị dư luận, phụ huynh, sinh viên  phản ứng vì mục tiêu thu lợi nhuận...

 
- Tôi phải nói rằng ở một số nước như Anh và Mỹ thì hầu hết những trường ĐH danh tiếng là trường tư. Nhưng đó cũng là những trường hoạt động theo nguyên tắc bất vụ lợi, nghĩa là tiền làm ra không phải để lãnh đạo trường chia nhau mà chủ yếu là để tái đầu tư phát triển nhà trường.

 
Theo tôi hiểu thì ở nước ta chưa ai dám công khai cổ xúy cho “thương mại hóa giáo dục”. Chỉ có một vài ý kiến đề cập “thị trường giáo dục” đã bị “đập” tơi bời. Nhưng chính vì không chịu thừa nhận một thực tế là thị trường giáo dục đang tồn tại mà chúng ta không phân biệt được những hoạt động vụ lợi và bất vụ lợi trong GD-ĐT để có biện pháp điều chỉnh cho đúng (ví dụ, điều chỉnh bằng chính sách thuế, chính sách đất đai).

Vì thiếu những biện pháp điều chỉnh như vậy và vì thị trường lao động của ta chưa phát triển đúng quy luật để tạo nên sức ép đối với công tác đào tạo của các trường nên các trường yếu kém vẫn có thể đủng đỉnh, còn người dân thì vẫn chạy theo bằng cấp đơn thuần, bất kể chất lượng bằng cấp ấy như thế nào.

 

Đây là những điều khó khắc phục được ngay. Nhưng dù thế nào cũng phải có một bước đi đầu tiên. Bước đi ấy, theo tôi, là bổ sung văn bản quy phạm pháp luật và tăng cường thanh tra, kiểm tra để chấn chỉnh tình trạng loạn trường ĐH, loạn trường quốc tế, chương trình quốc tế như hiện nay.