| |
| Thủy điện A vương xả lũ trong bão - lũ số 9 (ngày 29.9). |
Từ sự "mổ xẻ" này lại lộ diện quá nhiều lỗ hổng trong quản lý nhà nước, trong cơ chế giám sát, quy trình vận hành các hồ, đập thuỷ lợi, thuỷ điện ở Quảng Nam. Nếu không "vá" ngay những khiếm khuyết này, thì thiệt hại về người, tài sản của nhân dân, Nhà nước sẽ chất chồng trong những mùa mưa bão sắp tới...
Quy trình khiếm khuyết
Nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam - kỹ sư thuỷ lợi Lê Trí Tập - buồn hơn là bất ngờ trước hiện tượng dâng lũ dị thường trong bão - lũ số 9 vừa qua. Ông Tập nói: "Năm 1999, Quảng Nam cũng điêu đứng trước quyết định xả hay không hồ thuỷ lợi Phú Ninh. Với dung tích hơn 400 triệu mét khối, hồ Phú Ninh như túi nước khổng lồ, đe doạ trên 600.000 dân Tam Kỳ ngay dưới thân đập.
Lúc ấy, nước cũng đã đến mực gia cường. Chính phủ, các bộ, ngành đã có ý kiến nên xả lũ. Tuy nhiên, với tư cách chủ tịch, với kinh nghiệm hơn 30 nghề về thuỷ lợi, tôi quyết định xin nán thêm cho mực nước dâng 30cm, nếu đến sáng hôm sau mưa vẫn to thì mới phá đập tràn. Và quyết định ấy đã đúng, hồ đã góp phần cắt lũ hạ du.
Quyết định xả hay không hồ đập thuỷ điện có ý nghĩa đặc biệt với sinh mạng và tài sản của hàng trăm ngàn dân, hạ tầng cơ sở của Nhà nước. Với thuỷ điện A Vương, tôi cho rằng nhà máy đã vận hành đúng quy trình do Bộ Công Thương ban hành. Nhưng vấn đề là quy trình ấy có khiếm khuyết. Quản lý nhà nước địa phương cũng có vấn đề".
Theo ông Tập, hiện việc xây dựng quy trình vận hành hồ thuỷ điện của A Vương và các thuỷ điện trên toàn quốc nói chung là đơn hồ. Dòng A Vương chỉ chiếm 1/6 lưu lượng của Vu Gia, 2/10 của Vu Gia-Thu Bồn.
Việc xả lũ vừa rồi rõ ràng có ảnh hưởng đến hạ du. Song việc ảnh hưởng ấy cũng chỉ bằng 2/10 so với lũ tự nhiên. Nhưng, tại Quảng Nam, sẽ có đến 8 thuỷ điện - với dung tích hồ chứa trên 300 triệu mét khối nước, trên 50 dự án thuỷ điện bậc thang khác. Nếu vận hành theo quy trình đơn hồ, trong bão lũ cả 8 thuỷ điện xả đồng loạt, thì sự ảnh hưởng ấy sẽ là 200%. Hạ du sẽ không còn gì để nói.
Như vậy, nhất thiết phải có một trung tâm điều phối, vận hành liên hồ thuỷ lợi, thuỷ điện trên hệ thống lưu vực sông của cả khu vực. Hoặc, chủ tịch UBND tỉnh phải là người quyết định.
Tuy nhiên, để có quyết định chính xác, thì phải xây dựng bản đồ với đầy đủ các thông số thuỷ văn của các lưu vực, thông tin phải cập nhật. Mà không phải chủ tịch tỉnh nào cũng là kỹ sư thuỷ lợi; vì vậy, mỗi nhà máy thuỷ điện phải là thành viên của ban chỉ huy phòng, chống lụt bão địa phương.
Họ vừa có trách nhiệm cập nhật kịp thời về tình hình lũ, mực nước hồ, lưu lượng..., đồng thời tham mưu cho chính quyền quyết định điều tiết xả lũ trên cả hệ thống. Quyết định xả lũ vừa rồi là có sự ích kỷ của nhà máy, sự điều hành (mù thông tin về thuỷ văn) của chính quyền.
Lập bản đồ ngập lụt 
Thuỷ điện A Vương xả lũ trong bão - lũ số 9 (ngày 29.9).
Sau trận lũ lịch sử năm 1999, cả tỉnh Quảng Nam đã phát động toàn dân đi đo, vẽ bản đồ ngập lụt. Tại các nơi công cộng, ngã ba đường, người dân đóng đinh, sơn màu mực nước đỉnh lũ. Trên cơ sở đó, trong các bản tin dự báo lũ năm sau của địa phương sẽ có căn cứ, so sánh với mức lũ của năm 1999. Như vậy, người dân sẽ biết mức ngập lũ để chủ động di dời mà không cần quan tâm là lụt cấp mấy. Tuy nhiên, bản đồ ngập lụt thiết thực, dễ hiểu này đã không được duy trì cho đến nay.
Theo ông Lê Trí Tập, cần khôi phục lại bản đồ ngập lụt dân gian đó. Đồng thời, phải xây dựng bản đồ điều tiết xả lũ các hồ thuỷ điện ở thượng lưu với những thông số chi tiết, chính xác. Có vậy thì không chỉ cắt lũ, điều tiết được lũ để giảm thiệt hại, mà thông tin đến dân kịp thời, giúp chủ động phòng tránh thiên tai hiệu quả.
Chủ tịch HĐQT Cty CP thuỷ điện A Vương - ông Nguyễn Văn Lê -cũng thừa nhận quy trình vận hành hồ thuỷ điện hiện hành chỉ áp dụng đơn hồ là bất hợp lý, nhất là với địa phương nhiều thuỷ điện như Quảng Nam. Ngoài ra, việc hợp tác chặt chẽ, thông tin kịp thời về vận hành hồ chứa nước với cơ quan dự báo khí tượng thuỷ văn là hết sức cần thiết, nhưng hiện chưa có quy định ấy.
Chắc chắn, với thực tiễn bão lũ của địa phương, các đơn vị sở hữu, vận hành hồ chứa sẽ có kiến nghị với các cơ quan cấp trên để sớm hoàn thiện quy trình vận hành sát thực tế, hiệu quả hơn, hài hoà được lợi ích kinh tế doanh nghiệp và cộng đồng.