Bấp bênh đời nữ công nhân

"Trần thân" với việc mới

Thoạt nghe những lời mời gọi của doanh nghiệp (DN) khá hấp dẫn: thu nhập từ hai triệu đồng - ba triệu đồng/tháng, hỗ trợ tiền xăng, tiền cơm... nhưng thực tế, để hưởng được mức thu nhập đó lại không đơn giản chút nào. Thông thường, DN chia nhỏ tiền lương của người lao động thành nhiều loại. Trong đó, lương cơ bản chỉ khoảng 1,2 - 1,3 triệu đồng, tiền chuyên cần, năng suất, cơm giữa ca khoảng 600.000đ, phần còn lại là tiền làm ngoài giờ.

Để nhận được khoản tiền trên, CN phải tăng ca cả trăm giờ mỗi tháng, phải đạt bằng được định mức năng suất DN đưa ra. Và định mức này thường tự do DN quyết định. Chỉ nghỉ một ngày trong tháng, CN cũng sẽ bị cắt các khoản tiền xăng, tiền nhà trọ...

Vừa qua, khi hàng ngàn CN Công ty (CT) Pou Yuen (Q.Bình Tân, TP.HCM) đình công đòi tăng tiền thưởng, hạ định mức, các cơ quan chức năng đã khá bất ngờ.Bởi theo họ nghĩ, nhiều năm qua, thu nhập của CN khá ổn định. Khi mọi chuyện vỡ ra, tiếp xúc CN mới biết: đối với CN nữ, có căng sức ra làm việc vẫn không thể đạt sản lượng được giao, nên bị cắt tiền thưởng sản lượng. Nhiều người nghỉ phép vì gia đình có việc gấp đã bị trừ tiền chuyên cần. Bình quân, họ tăng ca 80 giờ một tháng nhưng thu nhập cũng chỉ đạt 1,6 triệu đồng.

Công nhân mang thai ở huyện Củ Chi, TP.HCM nhận tiền hỗ trợ từ nhà hảo tâm

Có một "luật bất thành văn" đối với DN: CN có thai, nuôi con nhỏ thì khó được tuyển. Nguyên nhân chính được giám đốc một DN lý giải: có thai hoặc nuôi con nhỏ thì năng suất làm việc thấp, ảnh hưởng đến năng suất chung của chuyền. Mặt khác, theo quy định của Luật Lao động, trong ngành may, giày da... phụ nữ có thai từ tháng thứ bảy trở lên hoặc nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi thì một ca làm việc được nghỉ 60 phút hưởng nguyên lương, không được tăng ca.

Để đạt hiệu quả làm việc cao và tránh rắc rối với cơ quan chức năng, DN thẳng thừng từ chối diện lao động trên. Đầu năm 2009, hàng loạt DN tại TP.HCM đóng cửa, chủ bỏ trốn, giảm lao động... khiến hơn 10 ngàn CN mất việc, hầu hết là nữ. Khoảng 80% CN đã tìm được việc làm mới. Nhưng số còn lại, thuộc diện phụ nữ có thai, nuôi con nhỏ, lớn tuổi, vẫn không tìm được việc, dù TP.HCM luôn khan hiếm CN.  

Tránh vỏ dưa, gặp vỏ dừa

Cách đây không lâu, CT Hưng Vượng (Q.Bình Tân, TP.HCM) đóng cửa, chủ bỏ trốn, nợ hàng trăm triệu tiền lương của CN. Buồn thay, trong đó có mấy chục CN của CT Phú Hữu. CT này đã đóng cửa từ tháng 11/2008, làm hơn 400 CN mất việc, nợ lương gần cả tỷ đồng. Số CN trên đi tứ tán khắp nơi tìm việc, và một số đã được CT Hưng Vượng tuyển.

Chưa đầy ba tháng làm việc, chủ CT bỏ trốn, tiền lương của họ tiếp tục bị quỵt. Nạn nhân của CT Hưng Vượng còn có cả CN CT Anjin (Q.Bình Tân) đã đóng cửa trước đó khiến gần 500 CN mất tất cả các quyền lợi. Nay, chưa kịp ổn định cuộc sống lại tiếp tục bị giám đốc quỵt lương.

Chị Ngô Hồng Tâm, CN CT S.M. (Q.12, TP.HCM) kể: tháng 4/2009, giám đốc CT S.M. cho 200 CN nghỉ việc. Tất cả các chế độ trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội của CN không được giải quyết. Một số CN đến CT Hàng Tâm làm việc. Nhưng giữa tháng 10/2009, CT này cũng đóng cửa, chủ bỏ trốn, còn nợ CN hơn một tháng tiền lương.

Không có thông tin về DN tuyển lao động, lại trong lúc mất việc, cuộc sống bức bách, CN dễ tin vào lời hứa hão của các DN vốn không mấy thực lực. Ông Trần Văn Triều, Phó chủ tịch LĐLĐ Q.12, TP.HCM, cho biết: Khi bị mất việc, người lao động muốn tìm được việc càng nhanh càng tốt nên không có nhiều lựa chọn. Ngay cả việc ủy quyền cho LĐLĐ quận khởi kiện mà họ cũng không thu xếp được thời gian. Cụ thể, trong 200 CN CT S.M., chỉ mới tìm được 25 người ký đơn khởi kiện CT.

Chẳng xử lý được ai

Tại các cuộc họp của Sở LĐ-TB-XH, Sở Kế hoạch - Đầu tư, Công an... về việc xử lý tình trạng các DN bỏ trốn, nợ lương CN, đều không đưa ra phương án khả thi nào. Trong hơn 10 DN thuộc diện trên tại TP.HCM, đến nay, cũng chưa xử lý được DN nào. Tại tỉnh Bình Dương, việc xử lý tám DN bỏ trốn, nợ lương cũng lâm vào tình trạng tương tự.

Luật sư Trần Văn Phước, Đoàn Luật sư TP.HCM, phân tích: Đối với DN có vốn nước ngoài, khi họ bỏ trốn thì kiện ai bây giờ và kiện thì đòi được gì khi tài sản họ chẳng có bao nhiêu? Còn các DN có vốn trong nước, chủ là người Việt Nam, thì biện pháp "đi kiện" khả thi hơn. Tuy nhiên, vấn đề là các cơ quan chức năng quyết tâm đến đâu.

Thật khó lý giải khi mà chủ DN còn ở VN nhưng các cơ quan không thể tìm ra để giải quyết vụ việc. Ông Phước nêu ý kiến: Không trả lương cho CN, thực chất là hành vi chiếm đoạt tài sản. Người lao động phải khởi kiện, yêu cầu xử lý hình sự chủ DN về hành vi trên. Khi đó, cơ quan công an sẽ truy tìm chủ DN.

Có như vậy mới thu hồi được quyền lợi của CN, mới răn đe được các chủ DN xem thường pháp luật, tước đoạt tiền mồ hôi nước mắt của CN.