Chánh án Tòa án quân sự trung ương Trần Văn Độ: “Tham nhũng nhiều, phát hiện ít thì tử hình cũng chẳng ý nghĩa”.
Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Bình Hà Hùng Cường phát biểu ý kiến. Ảnh: TTXVN.
Cuộc thảo luận của Quốc hội kéo dài một ngày rưỡi, kết thúc trưa 5-11, mổ xẻ các báo cáo về công tác tư pháp đã làm nổi lên một mối băn khoăn lớn về hiệu quả của công tác phòng chống tham nhũng (PCTN).
Mối băn khoăn đó bắt nguồn từ số liệu do Ủy ban Tư pháp công bố. Năm 2009, chỉ có 537 bị cáo bị đưa ra xử về tội tham nhũng nhưng có tới 31% được tòa cho hưởng án treo. Tỷ lệ đó cao hơn nhiều nếu so với mức bình quân chung. Hiện tượng không hẳn mới vì đã được Ủy ban Tư pháp cảnh báo từ kỳ họp cuối năm 2008 (tỷ lệ này là 37%).
Ủy ban Tư pháp nhận định đây là vấn đề được nhiều cử tri quan tâm, không đồng tình và cho rằng việc áp dụng án treo nhiều là có biểu hiện tiêu cực, chưa đảm bảo tính nghiêm minh, ảnh hưởng đến việc PCTN.
Phong bì đi trước, án treo sau!?
Giải trình trước Quốc hội trước khi phiên thảo luận kết thúc, sáng 5-11, Chánh án TAND tối cao Trương Hòa Bình cho hay vấn đề án treo đã được ngành tòa án đưa ra kiểm điểm trong hội nghị tổng kết công tác năm 2008. Ngay sau đó, tòa án các địa phương đã tự kiểm tra, phát hiện 269 trường hợp được hưởng án treo trái luật, trong đó có cả tội phạm tham nhũng. Cũng qua kiểm tra, từ lỗi áp dụng án treo, đã tạm dừng xét tái bổ nhiệm với năm thẩm phán, chiếm 10% tổng số các trường hợp chưa được tái bổ nhiệm do chất lượng xét xử nhiệm kỳ trước có nhiều sai sót.
Tuy nhiên, giải trình đó chưa hẳn đã thỏa mãn đại biểu Phạm Quốc Anh, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam. Từng nhiều năm làm phó ban, rồi quyền trưởng Ban Nội chính trung ương - cơ quan chuyên trách của Đảng về chỉ đạo, theo dõi hoạt động các cơ quan tư pháp, trước Quốc hội ông không ngần ngại: “Với đối tượng tham nhũng, rất có thể phong bì trước, án treo sau”.
Ngồi ở hàng ghế dự thính, một vị lãnh đạo cơ quan trung ương chuyên theo dõi công tác PCTN nhận xét: “Ông Anh nói đúng đấy. Nghi ngờ có cơ sở”. Có cơ sở bởi chỉ người có chức vụ, quyền hạn mới có cơ hội tham nhũng. Mà những người đó không chỉ có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, có kinh nghiệm trong xóa dấu vết mà còn có năng lực hơn người về quan hệ và chăm sóc các mối quan hệ để bảo vệ mình, bảo vệ những người tạo cho mình cơ hội “làm ăn”. Những người đó, khi “lâm nạn”, rất có thể sẽ vận dụng ảo thuật phong bì chọc thủng các cơ quan tiến hành tố tụng từ điều tra, truy tố tới xét xử.
Văn minh, nhân đạo nhưng cần siết chặt
Chia sẻ với Pháp Luật TP.HCM sau phiên thảo luận, TS Trần Văn Độ, Chánh án Tòa án quân sự trung ương, cho rằng không nên nhấn mạnh vào tỷ lệ án treo cao hay thấp. “Tôi e là đại biểu Quốc hội lệch hướng khi phản đối chế định án treo. Thực ra đây là hình phạt văn minh, cần mở rộng áp dụng càng nhiều càng tốt. Bởi người phạm tội ở mức độ ít nguy hiểm, mức án thấp, không nhất thiết phải cách ly thì để họ cải tạo ở ngoài xã hội có khi còn tốt hơn nhiều lần ở trong tù. Còn bức xúc về tệ nạn tham nhũng, Quốc hội nên thể hiện rõ quan điểm là Chính phủ cần tăng cường hoạt động điều tra, phát hiện tham nhũng. Chứ như hiện nay 10 vụ có khi chỉ phát hiện, xử lý được 1-2. Mà như thế thì có xử tử hình theo kiểu làm gương cũng chưa chắc đã ngăn chặn, đẩy lùi được “giặc nội xâm”” - TS Độ nói.
Tuy nhiên, TS Độ cũng nhấn mạnh rằng cần siết chặt, hạn chế áp dụng án treo với tội phạm tham nhũng.
Lời hứa của ông chánh án
Từ năm 2005, chỉ thị đầu tiên trong năm của chánh án TAND tối cao lúc đó - ông Nguyễn Văn Hiện đã liệt kê tham nhũng vào loại tội phạm “tòa án áp dụng hình phạt nghiêm khắc”. Với loại này, “chỉ cho hưởng án treo hoặc cải tạo không giam giữ đối với những bị cáo có nhiều tình tiết giảm nhẹ, đáng được khoan hồng đặc biệt”.
Sang năm 2007, chánh án kế nhiệm - ông Trương Hòa Bình ký Nghị quyết số 01 của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao hướng dẫn khá cụ thể các điều kiện hưởng án treo như không phân biệt loại tội, án tù không quá ba năm, bị cáo có nhân thân tốt, có từ hai tình tiết giảm nhẹ trở lên... Ngoài ra, nghị quyết còn gắn thêm một yêu cầu là mỗi khi cân nhắc cho bị cáo hưởng án treo, thẩm phán phải lưu ý rằng bản án như vậy không gây ảnh hưởng xấu trong cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm.
Bà Lê Thị Thu Ba, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp, khi trả lời phỏng vấn Pháp Luật TP.HCM, đã nói: “Bị cáo về tội tham nhũng thì thường nhân thân tốt cả. Vì nhân thân không tốt làm sao được giao chức quyền. Nhưng chỉ căn cứ vào đó thì không được. Tham nhũng đang bức xúc thế mà phạm tội lại được treo thì làm sao động viên toàn dân đấu tranh với tham nhũng”.
Vì vậy, bà Thu Ba cũng như nhiều đại biểu khác cho rằng TAND tối cao cần sớm hướng dẫn cụ thể hơn nữa việc áp dụng chế định án treo. Và đây cũng là điều Chánh án Trương Hòa Bình hứa khi giải trình thêm với Quốc hội.
NGHĨA NHÂN (PLTP)
*
Chánh án TAND tối cao Trương Hòa Bình:
Cũng không loại trừ là có tiêu cựcNói về án treo thì đây là cả một hệ thống từ quá trình điều tra đến công tố, đến khi tòa xử thì không thể vượt quá đề nghị của VKS được. Nếu tòa cho hưởng án treo mà sai thì đầu tiên là VKS phải kháng nghị hủy án để xử lại.
Vừa qua án tham nhũng có 37% án treo thì có thể là vì người ta có được những điều kiện đầy đủ để được hưởng án treo, ví dụ như đã khắc phục hậu quả, nộp lại tiền do hành vi phạm tội gây ra, có nhân thân tốt, có quá trình cống hiến, có thành tích... mà mức tội danh của họ không quá ba năm. Vấn đề là có trường hợp nào án treo áp dụng sai hoặc tiêu cực không. Cũng không loại trừ là có tiêu cực. Nhưng việc này phải kiểm tra, phải phát hiện mới biết. Chứ bây giờ khẳng định ai, vụ án nào hay là trường hợp nào, không có căn cứ mà kết luận tiêu cực thì chúng ta cũng không nên nói như thế.
Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Thu Ba:
Sớm nghiên cứu mô hình nhà tù mở
Tôi đề nghị cần sớm nghiên cứu mô hình nhà tù mở như ở các nước. Với những trường hợp không nhất thiết phải cách ly hoàn toàn với xã hội thì có thể ban ngày cho đi làm bình thường nhưng chiều đến giờ phải về trại. Rồi có trường hợp có thể ở nhà, làm việc bình thường nhưng định kỳ phải tới cơ quan chức năng trình diện, khai báo. Như hiện nay mình áp dụng tù giam quá nhiều nhưng lại dùng cơ chế đặc xá ồ ạt, tha tù trước hạn thi hành án rất sớm thì vừa khó kiểm soát, vừa làm mất ý nghĩa của hình phạt tù giam mà tòa tuyên.
Tất nhiên, như vậy phải nghiên cứu toàn diện chính sách hình sự. Giờ chưa sửa toàn diện thì phải hướng dẫn cụ thể hơn, kiểm soát chặt việc áp dụng án treo, nhất là với tội phạm tham nhũng.