Thông tin trên vừa được Liên hiệp cho biết tại buổi hội thảo “Một số vấn đề xung quanh việc xây dựng nhà máy điện nguyên tử đầu tiên ở Việt Nam”, diễn ra chiều 6/11 tại Hà Nội.
Mục tiêu an toàn phải đặt trên lợi ích kinh tế
Theo VUSTA, các nguồn năng lượng như than đá, dầu mỏ, khí đốt, nguồn thủy điện đều khó có khả năng đáp ứng đầy đủ và kịp thời nhu cầu trong nước. Do vậy, chủ trương xây dựng nhà máy điện hạt nhân là giải pháp cần thiết và hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, VUSTA cho rằng, quyết định xây nhà máy điện hạt nhân là một vấn đề hệ trọng của quốc gia vì điện hạt nhân là công nghệ cao, phức tạp, vốn đầu tư lớn, tiềm ẩn nhiều rủi ro và nhạy cảm trong quan hệ quốc tế. Ngoài ra, việc xây dựng một nhà máy điện hạt nhân đòi hỏi phải có sự thận trọng cao nhất và mục tiêu về kinh tế của dự án phải được đặt dưới mục tiêu an toàn hạt nhân.
Với những lý do trên, Việt Nam cần có chương trình tổng thể về phát triển điện hạt nhân (ĐHN). Chương trình này nên do các cơ quan khoa học và công nghệ phối hợp soạn thảo, đặt ra những vấn đề chiến lược lâu dài, tránh bị ảnh hưởng của những vấn đề cấp bách và điều hành hàng ngày.
Chương trình xây dựng nhà máy ĐHN cũng cần phải được đặt dưới sự chỉ đạo của một Ban Chỉ đạo quốc gia với thẩm quyền cao nhất của Chính phủ. Đồng thời, Việt Nam cần xây dựng một cơ quan độc lập để đảm bảo an toàn cho các hoạt động của nhà máy ĐHN và xây dựng lộ trình thích hợp nhằm đưa nhà máy ĐHN vào hoạt động khi đủ điều kiện, không lấy năm 2020 làm mốc cố định. “Bước đầu chỉ nên xây một nhà máy điện hạt nhân với công suất phù hợp để đúc rút kinh nghiệm xây dựng, vận hành, tổ chức quản lý và rèn luyện hình thành nên nguồn nhân lực có tay nghề kỹ thuật cao cho các lò sau”.
Người Việt Nam phải làm chủ công nghệ
Tiến sĩ Quang A
Theo VUSTA, nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ chuyên gia trình độ cao, là rất cần thiết cho việc xây dựng và vận hành nhà máy điện hạt nhân. Tuy nhiên, hiện tại nguồn nhân lực của nước ta còn yếu và thiếu, chưa đủ điều kiện quản lý, đào tạo về công nghệ và an toàn điện hạt nhân. Nếu ngay bây giờ Việt Nam giao công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho các cơ sở đào tạo thì cũng phải mất nhiều năm nữa mới có thể có được nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu. 
An ninh năng lượng cần được hiểu rộng hơn không chỉ đơn thuần là việc có đủ năng lượng. Theo VUSTA, sự nội địa hóa và tiến tới độc lập về mặt công nghệ sẽ là mấu chốt của việc đảm bảo an ninh năng lượng của đất nước. Nếu chúng ta phụ thuộc quá lớn vào công nghệ nước ngoài như trong trường hợp điện hạt nhân thì với một tỷ lệ lớn lò điện hạt nhân như dự kiến, nguy cơ mất an ninh năng lượng do điện hạt nhân gây ra là rất cao trong trường hợp có những biến động. "Khi có sự cố, người Việt Nam phải là người có đầy đủ trình độ, kinh nghiệm và có quyền cao nhất quyết định xử lý" - GS Phạm Huy Hiển nói.
Theo Tiến sĩ Quang A, nhìn vào lịch sử các dự án đầu tư lớn của chúng ta từ trước tới nay, hầu hết các dự án khi quyết toán đều có mức tài chính tăng gấp ba lần so với dự toán. Như vậy, với số tiền đầu tư rất lớn (có thể lên đến trên 30 tỷ đô la) mà chỉ để đáp ứng dưới 10% nhu cầu điện cho Việt Nam thì hiện tại, Chính phủ có thể dùng nhiều biện pháp khác (trong đó có việc tăng giá điện bằng các nước trong khu vực) để người dân và các doanh nghiệp, cơ quan tiết kiệm điện. Điều này có thể giúp kéo dài thời gian cần đến điện hạt nhân và như vậy, có đủ thời gian để đào tạo nhân lực và chờ sự kiểm chứng của thế hệ lò thứ 4.
Phát biểu tại hội thảo, GS Phạm Huy Hiển, chuyên gia đầu ngành, người Việt Nam làm hạt nhân lâu nhất và cũng là người chủ trì soạn thảo văn bản kiến nghị nói, văn bản trên được đưa ra trong thời điểm dự thảo “Báo cáo dự án đầu tư nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận” sẽ được Bộ Công thương trình Quốc hội hôm nay (7/11) với mục đích cung cấp thông tin nhiều chiều và đầy đủ hơn cho các đại biểu Quốc hội, những người sẽ biểu quyết về vấn đề hệ trọng này.
GS Phạm Huy Hiển |
Tuệ Khanh (VnMedia)