Trả lời báo chí bên hành lang Quốc hội (QH) ngày 9-11, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải (ảnh), người phụ trách mảng năng lượng của Chính phủ đã khẳng định: Việc xả lũ tại các hồ thủy điện miền Trung là đúng quy trình.
Xả lũ chết người thì tù rồi!
. Thưa ông, người dân và cả một số đại biểu QH các tỉnh nam Trung bộ nói rằng trước không có thủy điện thì lũ không lớn như thế. Ý kiến của ông thế nào?
+ Kể cả có nhà máy thủy điện cũng chưa bao giờ có lũ lớn thế. Lũ bất thường, đâu phụ thuộc vào thủy điện. Bão số 11, lũ nặng nhất, làm chết 73 người là ở ba huyện Sông Cầu, Đồng Xuân, Tuy An - tức phía bắc của Phú Yên. Chỗ đó làm gì có thủy điện. Hồ thủy điện ở phía nam Tuy Hòa cơ mà, xả nước ầm ầm có chết ai đâu. Ngứa chỗ này, gãi chỗ kia là sao?
Quy kết cho thủy điện, trước hết hãy xem nhà máy đó thực hiện đúng quy trình xả lũ không. Mà quyền kiểm tra là của địa phương. Tôi đã làm việc với Phú Yên, tỉnh báo cáo họ làm rất tốt. Cơn bão số 9 cũng vậy. Chúng tôi đã cho kiểm tra, thấy hồ thủy điện A Vương xả đúng quy trình.
. Có ý kiến cho rằng vì quy hoạch và quản lý quy hoạch thủy điện chưa tốt nên mới xảy ra hậu quả lớn?
+ Quy hoạch thủy điện thì có cả cấp trung ương, địa phương. Các hồ thủy điện đều theo quy hoạch bậc thang và phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Quy mô nhỏ thuộc thẩm quyền của tỉnh thì các sở Tài nguyên và Môi trường, Công thương, Nông nghiệp phải cùng bàn. Dự án nào chưa hợp lý, như thủy điện Đăk Mi 4 vừa rồi, Đà Nẵng phản đối việc chuyển nước ra khỏi dòng Vu Gia thì các bộ phải cùng ngồi lại ngay. Khi nào ngã ngũ, Thủ tướng kết luận mới làm tiếp.
Đi vào vận hành thì hồ lớn sẽ do trung ương chịu trách nhiệm. Chẳng hạn hồ Tuyên Quang, Hòa Bình, Thác Bà và tới đây là Sơn La, Lai Châu, mùa lũ đến, toàn bộ quy trình do Ban chỉ huy phòng chống lụt bão trung ương chỉ huy. Hết mùa giao lại cho nhà máy tự vận hành. Các hồ khác ở quy mô địa phương cũng tương tự.
. Ông có khẳng định cả bão số 9, số 11, chết người do lũ lụt không phải do các nhà máy thủy điện xả lũ?
+ Không liên quan! Ai bảo do thủy điện? Xả lũ mà làm chết người thì ông thủy điện đi tù rồi!
Mình tôi bênh được đâu!
. Nhưng khi có những nghi vấn như vậy, tại sao Chính phủ không giải thích cho dân, cho đại biểu QH hiểu?
+ Có người sẽ nói ông Hải từ điện lực ra chắc bênh. Không phải. Bão số 9, tôi trực chiến miền Trung. Lúc có tin chết người do thủy điện xả lũ, tôi cử ngay đoàn của Bộ Nông nghiệp chứ không phải Công thương, sợ bảo bênh nhau, đi kiểm tra. Tôi rất muốn xem có phải xả lũ sai quy trình không để kỷ luật làm gương.
Đến bão số 11, tôi cử thêm đoàn của Bộ Công thương phối hợp với EVN kiểm tra tất cả hồ thủy điện miền Trung và chỉ đạo trực tiếp công tác điều tiết nước. Qua kiểm tra không thấy vi phạm quy trình xả lũ nào cả...
Mình tôi bênh được đâu! Sai thì lãnh đạo địa phương làm ầm lên ngay.
. Vậy tại sao hai cơn bão vừa rồi, người chết vì gió bão thì ít mà vì lũ bất thường sau bão lại nhiều?
+ Những năm trước, bão tới, chết trên biển chiếm phần nhiều. Nay mảng này được chú ý, kêu gọi tàu thuyền vào kịp thời nên hạn chế được thiệt hại.
Trên đất liền, những nơi thường rất ổn định mà như các cụ già ở đó nói là “chưa bao giờ nước ngập đến sân” đúng là chưa lường trước nên thiệt hại nặng. Biến đổi khí hậu đã gây hậu quả nhãn tiền ra vậy chứ không còn xa xôi gì nữa.
Ngoài ra, mạng lưới quan trắc của ta mỏng quá, càng khó theo dõi diễn biến phức tạp của biến đổi khí hậu, nhất là mưa lớn bất thường. Chưa kể là các sông khu vực miền Trung thì 70% lưu vực ở nước ngoài. Như vừa rồi, mưa bên Lào rất to, đùng cái lũ ập về ta không trở tay kịp.
Khẩn trương lập quy chế liên hồ chứa
. Vậy có gì phải rút kinh nghiệm về điều hành các hồ thủy điện cũng như di dời dân khi các hồ xả lũ?
+ Hiện cả nước có tới 3.000 hồ, gồm cả thủy lợi và thủy điện. Việc xả lũ ở các hồ trên sông Ba Hạ vừa qua cho thấy bất cập trong quy chế phối hợp liên hồ chứa, liên lưu vực. Vấn đề này đang nghiên cứu xây dựng. Tuy nhiên, không phải vì thiếu quy trình liên hồ chứa mà gây chết người.
Còn di dời dân thì hai cơn bão vừa rồi, các địa phương làm khá tốt. Những vùng có nguy cơ cao, chính quyền đều có kế hoạch cụ thể phổ biến tới từng cụm, tổ dân cư. Thực tế đã chuyển lượng lớn người dân ra khỏi vùng nguy hiểm, đồng thời có sẵn phương án ứng cứu, hỗ trợ vùng bị ngập.
Vấn đề còn lại là làm sao khuyến khích, hỗ trợ người dân miền Trung xây dựng được nhà kiên cố, 2-3 tầng. Lúc ấy lũ có về cũng khỏi phải vất vả đi xa, mới có thể sống chung với lũ được. Đồng thời, để hạn chế tác hại của biến đổi khí hậu, trong quy hoạch khu dân cư có lẽ phải tính đến cả chỗ cho lũ thoát.
. Xin cảm ơn ông.
NGHĨA NHÂN (PLTP)*
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bình Định Hồ Quốc Dũng:
Đừng đổ thừa tại biến đổi khí hậu!
Bão số 9 và thủy điện A Vương vừa rồi, bên thủy điện không hề thông báo với chính quyền địa phương việc họ xả lũ. Tôi là phó chủ tịch, trưởng Ban phòng chống lụt bão tỉnh Bình Định mà có ai nói với tôi một tiếng nào đâu. Thành ra mới có người bức xúc nói anh xả thì cứ xả, dân chết thì cứ chết.
Ông thứ trưởng Bộ Công thương trả lời xả lũ là hợp lý, đúng quy trình, bất khả kháng. Trả lời kiểu đó là không được. Anh phải phối hợp với chính quyền địa phương, trước khi xả phải thông báo đầy đủ, dự báo khu vực bị ảnh hưởng để họ kịp thời tổ chức sơ tán, đảm bảo an toàn cho dân. Được như thế thì làm gì đến mức cả trăm người chết như vừa rồi! Đây là điều cần rút kinh nghiệm, không thể cứ mạnh ai nấy làm. Đảm bảo an toàn cho nhà máy thì cũng phải đảm bảo an toàn cho dân. Tốn gì khi thông báo cho địa phương? Điều tối thiểu ấy mà không làm được thì vô trách nhiệm.
Tôi đề nghị bộ trưởng Bộ Công thương giải thích rõ vấn đề này. Đừng có đổ hết lỗi cho biến đổi khí hậu. Dân nhắn nhủ tôi ra hỏi ông bộ trưởng rằng không có biến đổi gì mà mưa ít lại lũ nhiều như vậy, mưa nhiều thì lũ mới nhiều chứ.
Chủ tịch MTTQ tỉnh Phú Yên Bá Thanh Kia:
Ngoài thiên tai, rõ ràng có xả lũ
Đây là lần đầu tiên TP Tuy Hòa bị ngập lụt và thiệt hại nặng đến vậy. Ngoài nguyên nhân do thiên tai thì rõ ràng việc các nhà máy thủy điện trên sông Ba Hạ xả lũ đã khiến cho tình trạng ngập lụt thêm trầm trọng. Khi lập dự án xây dựng, người ta bảo rằng thủy điện ra đời sẽ giúp điều hòa nước tốt hơn, người dân không lo bị ngập. Thực tế lại trái ngược hoàn toàn.
Người dân rất bức xúc, kêu ca rằng vì kinh doanh mà các nhà máy thủy điện đã bỏ rơi họ, khiến họ mất ăn, mất ngủ bởi nỗi lo ngập lụt. Nhưng trách nhiệm trước hết thuộc về Bộ Công thương, sau đó mới đến các nhà máy. Lẽ ra Bộ phải xây dựng quy chế quản lý chung hoạt động của các nhà máy thủy điện. Đồng thời, không thể để xảy ra tình trạng xả nước bừa bãi, xả nước chồng chất giữa các nhà máy trên cùng một dòng sông. Bởi xả như thế các nhà máy thoát khỏi nguy hiểm nhưng nhân dân thì phải lãnh đủ hậu quả.
Chúng tôi đề nghị Chính phủ cần nghiên cứu, ban hành các quy định về việc xả lũ khi xảy ra những diễn biến bất thường của thời tiết. Đoàn đại biểu QH tỉnh Phú Yên cũng sẽ xem xét để chất vấn bộ trưởng Bộ Công thương về việc này.
LÊ KIÊN - THÀNH VĂN ghi