Diễn đàn Biến đổi khí hậu đồng bằng sông Cửu Long lần thứ nhất tổ chức tại TP Cần Thơ trong hai ngày 12 - 13/1 kêu gọi nhận thức lại và tăng hợp tác cộng đồng để kịp thời thực hiện những giải pháp hạn chế thiệt hại.
Hiểm họa cận kề
Cuối tháng 4/2009, hàng chục nghìn người dân ở thị xã Vị Thanh, Hậu Giang nháo nhào đi tìm mua nước ngọt vì nước mặn từ biển tràn vào tất cả các kênh rạch ở khu vực này. Với nhiều người dân ĐBSCL, đây là chuyện chưa từng có từ trước tới nay. Nhưng tại diễn đàn đang diễn ra, nhiều nhà khoa học khẳng định rằng trong tương lai, đó không còn là chuyện hiếm ở ĐBSCL.
 |
| Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những vùng chịu thiệt hại nặng nề nhất trên trái đất do tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng. |
Theo báo cáo của Sở TN - MT Kiên Giang, từ năm 1997 đến nay, nhiều vùng ven biển ở tỉnh này bị xói lở nghiêm trọng, rừng ngập mặn bị mất hơn 25%. Nhiều địa phương ở Bến Tre những năm gần đây thường bị nước mặn xâm nhập sâu vào nội địa, thiếu nước ngọt trầm trọng trong những tháng mùa khô. Ở Đồng Tháp, biến đổi khí hậu (BĐKH) làm thay đổi dòng chảy khiến toàn tỉnh có trên 25 điểm sạt lở bờ sông, mỗi năm mất trên 30ha đất.
Theo tính toán của Bộ NN-PTNT, nếu nước biển dâng cao thêm 1m thì khoảng 70% diện tích đất ở ĐBSCL bị xâm nhập mặn, mất khoảng hai triệu ha đất trồng lúa. Nhiều địa phương sẽ bị chìm trong nước. Cụ thể, Bến Tre mất 1.131 km2 (hơn 50% diện tích ), Long An: 2.169km2 (gần 50%), Trà Vinh: 1.021km2 (gần 46%), Sóc Trăng: 1.425km2 (gần 44%), Vĩnh Long: 606km2 (gần 40%)…
Các đô thị như Cần Thơ, Cà Mau, Long Xuyên thường xuyên bị ngập úng trầm trọng, hạn hán gia tăng, mặn truyền sâu hơn trên các sông chính dẫn đến nguy cơ phá vỡ các dự án ngọt hóa; các tuyến đê sông, đê biển hiện hữu không đủ năng lực ngăn mực nước cao nhất của thủy triều; chế độ dòng chảy trên các sông thay đổi gây xói lở bờ sông, đe dọa nhiều hệ thống đê sông, đê biển…
Cần nhiều giải pháp cấp bách
Theo tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Viện nghiên cứu BĐKH – ĐH Cần Thơ, những nông dân, ngư dân, diêm dân và thị dân nghèo đang sinh sống ven sông, ven biển sẽ là đối tượng bị thiệt thòi nhất từ BĐKH. Bởi nguồn tài nguyên thiên nhiên mà họ khai thác bao đời nay sẽ bị cạn kiệt dần.
Đại diện các cơ quan chức năng và nhiều tổ chức quốc tế tham dự diễn đàn thống nhất cần phải hợp tác hành động khẩn cấp ở quy mô đa quốc gia để ngăn chặn những thiệt hại do tác động của BĐKH ở ĐBSCL trong những năm tới.
Việc xây dựng các dự án kiểm soát mặn ở vùng ven biển Gò Công, Bến Tre, Nam Măng Thít, Quản Lộ - Phụng Hiệp, tứ giác Long Xuyên; chuyển đổi thời vụ thích hợp để tránh thời kỳ thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn; xây dựng củng cố các tuyến đê biển và đê cửa sông để kiểm soát mặn và giảm thất thoát nguồn nước… được xem là giải pháp cấp bách. Song song đó, theo đề xuất của Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, các địa phương phải hết sức quan tâm bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn ven biển.
Đồng tình với đề xuất này, TS Klaus Schmitt - cố vấn trưởng dự án GTZ CZM, Sóc Trăng - Việt Nam, dẫn chứng: cứ mootj ha rừng ngập mặn bị tàn phá sẽ làm mất mỗi năm trung bình 1,08 tấn cá do mất nguồn rác rơi rụng làm thức ăn cho cá. Còn nếu đầu tư 1,1 triệu USD cho việc khôi phục rừng ngập mặn sẽ tiết kiệm được mỗi năm 7,3 triệu USD cho việc bảo quản đê. Lãnh đạo nhiều tỉnh, thành ĐBSCL tham dự diễn đàn cũng tán đồng với việc đẩy mạnh nghiên cứu, tạo ra nhiều giống cây, con mới thích ứng với BĐKH; quy hoạch lại hệ thống các khu dân cư, cơ sở hạ tầng, đường sá để hạn chế thiệt hại do nước biển dâng.
Bộ trưởng Bộ TN-MT Phạm Khôi Nguyên cho biết: “Ứng phó với BĐKH muốn đạt hiệu quả cao phải tạo được sự nhận thức, đồng thuận và quyết tâm cao của toàn xã hội. Vì thế, cần nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý thiên tai phải dựa vào cộng đồng, nhất là cộng đồng bản địa”.
Cũng theo ông Phạm Khôi Nguyên, mọi sự đầu tư của nhà nước và của các tổ chức quốc tế để hạn chế thiệt hại do BĐKH sẽ không đạt hiệu quả như mong muốn nếu chính quyền và người dân nhiều địa phương còn mù mờ về mặt nhận thức. Việc phá rừng phòng hộ để nuôi tôm, làm khu công nghiệp diễn ra ở một số tỉnh ven biển ĐBSCL gần đây đang trở thành một thách thức cho việc ứng phó với BĐKH.
Huy Hưng (Đất việt)