Điện hạt nhân là cần thiết nhưng đừng vì sợ đắt mà chọn công nghệ cũ. Trong cơn khát năng lượng để phát triển kinh tế, đa số đại biểu Quốc hội (QH) đồng tình cao với chủ trương phát triển điện hạt nhân và xây dựng nhà máy tại Ninh Thuận.
Tuy nhiên, không nên xây cùng lúc hai nhà máy, phải lựa chọn công nghệ tiên tiến để đảm bảo an toàn tuyệt đối, cần tính lại bài toán kinh tế, nhân lực, nhiên liệu là những vấn đề lớn được đại biểu QH nêu ra khi thảo luận chiều 13-11.
Đắt cũng phải xài công nghệ mới
PGS Nguyễn Đăng Vang (Bình Định) cho biết: Những năm 1970, tôi đã được thăm nhà máy điện hạt nhân công nghệ cũ, vừa rồi lại được sang Nhật tham quan nhà máy điện hạt nhân có cả các lò thế hệ thứ 2, 3 và 3+. Họ giải thích rằng thế hệ 3, 3+ có khả năng tự “nhốt” hạt nhân khi sự cố xảy ra. “Tôi có tham khảo phía Nhật, họ nói phải xây dựng một quy chuẩn kỹ thuật rất khắt khe mà ở ta chưa có. Tôi thấy kỷ luật lao động của họ rất nghiêm ngặt, nhìn họ mà lo cho mình” - ông Vang băn khoăn.
Ông Lê Văn Học (Lâm Đồng) cũng nói: Hiện nay có bốn thế hệ công nghệ: 1, 2, 3 và 3+. Thế hệ 2 đã xảy ra sự cố ở Liên Xô năm 1986 nên chúng tôi không yên tâm lắm. Đề nghị chọn thế hệ 3 vì lò này nếu xảy ra sự cố thì chỉ 1-2 giây, nhà máy sẽ tự động đóng cửa. “Chính phủ đề nghị chọn công nghệ thế hệ thứ 2, tôi đề nghị thế hệ thứ 3. Các chuyên gia của EVN nói rằng thế hệ càng cao đầu tư càng tốn kém nhưng tôi đề nghị phải đặt an toàn lên trên hết” - ông Lê Như Tiến (Quảng Trị) nói thêm.
Cạnh nỗi lo về an toàn công nghệ, các đại biểu còn băn khoăn về trình độ làm chủ công nghệ của ta. “Hiện nay chúng ta có chuyên gia đầu ngành nhưng các vị ấy đều bảy, tám mươi tuổi rồi. Đào tạo người trẻ thì đến bao giờ mới có đội ngũ nhân lực đủ đáp ứng cho công việc này. Công nghệ điện hạt nhân không phải là công nghệ đơn giản. Chúng ta nên suy nghĩ về độc lập công nghệ, độc lập nhân lực, độc lập về nhiên liệu” - GS Nguyễn Lân Dũng (Dăk Lăk) phân vân.
 |
| Đại biểu Dăk Lăk Nguyễn Lân Dũng phát biểu ý kiến về chủ trương đầu tư dự án điện hạt nhân. Ảnh: TTXVN. |
Cùng quan điểm, Chủ tịch Hội Luật gia Phạm Quốc Anh (Đồng Nai) bày tỏ: Như kế hoạch thì chúng ta từ chỗ trắng tay đến năm 2025 trở thành một trong 15 quốc gia có công nghệ điện hạt nhân hàng đầu thế giới. Nhưng chúng ta không nội địa hóa được công nghệ thì không biết đến bao giờ trở thành một quốc gia như vậy...
Làm trước một nhà máy
Gần như tất cả ý kiến phát biểu của đại biểu QH hôm qua đều cho rằng chưa nên xây cùng lúc hai nhà máy với tổng công suất 4.000 MgW. TS Trần Văn (Cà Mau) đề nghị: Xây trước một nhà máy công suất 2.000 MgW, rút kinh nghiệm, đào tạo nhân lực rồi mới tính đến nhà máy thứ hai. Ông Văn cũng đề nghị song hành với điện hạt nhân thì phải thực hiện các phương án tiết kiệm năng lượng, tìm các nguồn năng lượng khác như gió, mặt trời, năng lượng tái tạo... “Chính phủ nên tính toán thêm phương án là chỉ xây một nhà máy sáu tỷ USD, sáu tỷ USD còn lại để chi phí vào tiết kiệm và phát triển năng lượng tái tạo” - TS Văn nhấn mạnh.
Ông Lê Như Tiến (Quảng Trị) nói rằng nhiều nước tiên tiến họ cũng dè dặt khi xây dựng cùng lúc nhiều nhà máy. Các nhà khoa học cũng đề nghị chỉ nên xây trước một nhà máy thôi. “Kỳ này QH quyết xây dựng thủy điện Lai Châu, nếu quyết xây thêm hai nhà máy này nữa thì đề nghị Chính phủ giải trình thêm các phương án huy động vốn. Lượng uranium trên thế giới hiện chỉ đáp ứng được 57% nhu cầu các lò phản ứng. Trong khi đó, chúng ta phải nhập khẩu hoàn toàn. Đề nghị Chính phủ đánh giá nguồn nhiên liệu và khả năng cung cấp cho nhà máy của ta” - ông Tiến lưu ý.
GS Nguyễn Minh Thuyết (Lạng Sơn):
“Chưa dám bấm nút thông qua”
Chúng ta chưa đủ điều kiện. Trước hết là nhiên liệu hoàn toàn trông cậy vào nước ngoài. Không nên nghĩ rằng cứ có người mua là có người bán, người ta có 100 lý do để không bán và 101 lý do để trì hoãn bán. Tiền mua nhiên liệu cũng là vấn đề: Xây xong nhà máy cần 900 triệu USD để mua nhiên liệu, sau đó cứ 18 tháng chi thêm 180 triệu USD nhiên liệu nữa. Hơn nữa, lượng uranium đang cạn kiệt, lúc đó giá cao hơn nữa thì sao?
Nếu chọn công nghệ thế hệ 2 thì tổng giá trị dự án là 12 tỷ USD nhưng chọn thế hệ 3 như các đại biểu QH yêu cầu thì giá tới 16 tỷ USD. Trong khi vốn xây nhà máy 75% đi vay nước ngoài. Vậy mà đến năm 2020 điện hạt nhân chỉ đáp ứng được 4,4% tổng lượng điện năng, chi nhiều tiền thế có nên không?...
Vấn đề nữa là nhân lực rất thiếu, có mấy chục người biết đến điện hạt nhân. Mười năm nữa chúng ta có đào tạo được 1.000 cán bộ cho sự vận hành của nhà máy không?
Cá nhân tôi thì đến giờ phút này tôi không dám bấm nút thông qua!
Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng:
“Do sức ép cân bằng năng lượng”
Về nguyên tắc lựa chọn công nghệ là phải hiện đại, tiên tiến, hiệu quả, vận hành an toàn. Tính toán thì chọn công nghệ thế hệ thứ 2 trở lên, có thể là 3 hoặc 3+, ở giai đoạn lập dự án chi tiết thì tư vấn và đầu tư sẽ có phương án trình QH.
Phương án xây dựng hai nhà máy xuất phát từ bài toán cân bằng năng lượng. Từ năm 2015 trở đi, chúng ta phải có các nguồn năng lượng thay thế cho các nguồn truyền thống. Chính phủ cũng có đề cập đến các nguồn năng lượng tái tạo, rồi tiết kiệm các nguồn năng lượng đang sử dụng nhưng các nguồn này không phải là vô hạn và hiệu quả kinh tế không cao. Nhập khẩu năng lượng thì cũng có hạn. Năm 2020 thiếu điện rất nghiêm trọng (112 tỷ kW/h). Làm quy mô hai nhà máy cũng sẽ hút được sự quan tâm đầu tư của các quốc gia có công nghệ nguồn.
Về nhiên liệu, Chính phủ chủ trương rằng trong đàm phán với đối tác, nếu họ không cam kết cung cấp lâu dài thì ta không mua. Vốn đầu tư thì vay của nhà cung cấp công nghệ, nhiên liệu rồi trả dần.