Ai cũng được xuất khẩu gạo?

Nhiều vấn đề bất cập, bức xúc lâu nay xung quanh chuyện xuất khẩu (XK) gạo đã được đưa ra mổ xẻ tại hội thảo góp ý dự thảo nghị định của Chính phủ về kinh doanh XK gạo do Văn phòng Chính phủ phối hợp cùng Bộ Công Thương và Bộ NN-PTNT tổ chức ở TPHCM ngày 14-11. Ông Nguyễn Thành Biên, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết dự thảo này đã được chỉnh sửa đến lần thứ 4, song vẫn tiếp tục lấy ý kiến để hoàn thiện và trình Thủ tướng.

 

Đại diện doanh nghiệp xuất khẩu gạo góp ý cho dự thảo Nghị định về kinh doanh xuất khẩu gạo của Chính phủ

 

Tổ chức lại doanh nghiệp XK gạo

Dự thảo lần này quy định thương nhân các thành phần kinh tế đều được phép XK gạo. Bộ Công Thương phối hợp cùng Bộ NN-PTNT, UBND các tỉnh có sản lượng lúa hàng hóa lớn và Hiệp hội Lương thực VN (VFA) điều hành XK gạo theo nguyên tắc: Bảo đảm an ninh lương thực, tiêu thụ hết lúa hàng hóa, bảo đảm giá lúa có lợi cho nông dân, đồng thời phù hợp với mặt bằng giá cả hàng hóa trong nước. Các bên liên quan vừa nêu sẽ kiến nghị Thủ tướng giải pháp xử lý khi các nguyên tắc này không được hài hòa.

Ông Nguyễn Thanh Long, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Gạo Việt, khẳng định DN nhỏ và vừa có vai trò quan trọng trong XK gạo. Những hợp đồng XK gạo quy mô nhỏ đều do những DN này thực hiện và đây là phân khúc thị trường khá lớn. Nếu thực hiện các quy định của dự thảo sẽ giết chết các DN này.

Theo dự thảo, đối với hợp đồng XK gạo cấp Chính phủ, Bộ Công Thương sẽ trao đổi với VFA để hiệp hội thống nhất việc tổ chức giao dịch, ký kết và giao hàng. Bộ Công Thương và Bộ NN-PTNT hướng dẫn về lượng gạo XK. VFA thực hiện việc đăng ký hợp đồng XK gạo của doanh nghiệp (DN) không thấp hơn giá sàn do VFA quy định. DN phải đăng ký hợp đồng XK gạo tại VFA.

Tổ chức lại các DN XK gạo thông qua các điều kiện để được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, nhằm loại bỏ những DN không có thực lực, không đầu tư lâu dài. DN phải duy trì mức dự trữ lưu thông là 20% lượng gạo đã XK trong 6 tháng trước đó. DN còn phải có lượng gạo tồn kho tối thiểu 50% số đăng ký trong hợp đồng XK...

Nhiều tranh cãi, phản ứng

Thứ trưởng Nguyễn Thành Biên thừa nhận dự thảo lần 4 vẫn còn nhiều tranh cãi, phản ứng. Theo dự thảo, DN XK gạo phải có kho chứa tối thiểu 5.000 tấn, có ít nhất một nhà máy xay xát công suất từ 10 tấn/giờ trở lên. Ông Nguyễn Thành Đô, Giám đốc Công ty Lương thực Phú Thọ, nhận xét các quy định này khó thực hiện, không khả thi.
 
Đầu tư kho chứa, máy xay xát theo quy định sẽ tốn kém hàng chục tỉ đồng, ngoài khả năng của DN nhỏ. Trong khi đó, những DN này có thị trường riêng, đáp ứng được những hợp đồng nhỏ mà DN lớn không làm được.

Ông Lê Việt Hải, Giám đốc Công ty CP Mekong Cần Thơ, cho rằng quy định DN phải dự trữ gạo trong lưu thông 20% là quá cao và không cần thiết do sản xuất lúa ở VN diễn ra quanh năm, chưa kể còn nguồn dự trữ quốc gia. Ông Hải cũng bức xúc: “Dự thảo chỉ nêu xử phạt các DN vi phạm, còn trách nhiệm của các bộ, ngành chức năng khi điều hành sai, gây thiệt hại cho đất nước, cho nông dân, kể cả DN thì không thấy nói đến”.

Nhiều đại biểu cũng phản đối việc đăng ký hợp đồng với VFA vì dễ bị lạm dụng, gây cản trở việc XK. Về việc công bố giá gạo XK, nhiều ý kiến đề xuất giao cho các bộ Tài chính, Công Thương, NN-PTNT và VFA; hoặc VFA công bố giá định hướng nhưng phải có phương án báo cáo đến các bộ Tài chính, Công Thương để giám sát, kiểm tra.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, việc đấu thầu thực hiện hợp đồng XK gạo tập trung không nên giao cho VFA vì chủ tịch VFA lại là tổng giám đốc Công ty Lương thực 2. Nếu giao nhiệm vụ này cho VFA sẽ khó tránh khỏi tình trạng ban phát theo kiểu “gửi giá” như dư luận đã phản ánh. Đây là vấn đề mới chưa được pháp luật quy định, nên cần làm thí điểm trước để rút kinh nghiệm, trước mắt có thể giao Bộ Công Thương. Đối với quy định về giá định hướng, đại diện Bộ Tư Pháp cho rằng nên giao Bộ Tài chính quy định cho từng thời kỳ.

Bảo đảm quyền lợi nông dân Chủ trì hội thảo, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh: Nghị định của Chính phủ về kinh doanh XK gạo được soạn thảo trên quan điểm nhằm tạo lập một hành lang pháp lý đủ mạnh để khắc phục các tồn tại trong hoạt động điều hành XK gạo, bảo đảm thực hiện mục tiêu XK gạo bền vững và ổn định. Việc điều hành XK gạo để giải quyết tốt mối quan hệ giữa sản xuất, tiêu dùng và XK cần được trao đổi thẳng thắn, xây dựng để tìm ra một cơ chế điều hành phù hợp với đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội của nước ta, bảo đảm quyền lợi của nông dân và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm gạo VN trên thị trường thế giới. GS-TS Võ Tòng Xuân cũng cho rằng cần nhanh chóng sắp xếp lại khâu thu mua để nông dân yên tâm sản xuất. Theo ông, muốn XK tốt, DN phải có vùng nguyên liệu và ký hợp đồng chặt chẽ với nông dân. B.T