Xuất khẩu gạo: Hai bộ trưởng cùng hứa

Trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn ngày 18-11, Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng nhận được nhiều chất vấn nhất. Các câu hỏi tập trung vào 4 nội dung: Quản lý và phát triển thị trường hàng hóa nội địa; điều hành xuất khẩu gạo; tình trạng gian lận thương mại, hàng hóa lưu thông không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm; công tác quy hoạch phát triển thủy điện ảnh hưởng đến môi trường, gây lũ lụt. 

Xuất khẩu gạo ở cảng Sài Gòn. Ảnh: N. HỮU

Không có thông tin nên sẽ kiểm tra

Đại biểu (ĐB) Lê Thanh Liêm (Long An) làm nóng nghị trường bằng các câu hỏi liên quan đến xuất khẩu gạo: “Năm ngoái tạm dừng xuất khẩu gạo, bên cạnh lý do an ninh lương thực có phải còn vì Hiệp hội Lương thực (VFA) ký hợp đồng hớ?”. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng giải thích: “Theo quy định, không doanh nghiệp nào được xuất khẩu gạo thấp hơn giá sàn”.

Chưa thỏa mãn, ĐB Lê Thanh Liêm hỏi tiếp: “Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) lập công ty con ở Singapore là nhằm để mua bán phá giá, ép giá buộc nông dân bán thấp hơn giá thế giới. Cách kinh doanh như thế nhằm động cơ gì, giúp ích gì cho nông dân?”. “Thú thật là tôi không có thông tin chính thức về công ty con của Vinafood 2 ở Singapore bán phá giá”- Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng thừa nhận và hứa sẽ phối hợp với cơ quan chủ quản của Vinafood 2 là Bộ NN-PTNT kiểm tra lại. “Tôi chỉ đặt vấn đề có mua bán phá giá hay không, khía cạnh này thuộc sự quản lý của Bộ Công Thương!”- ĐB Lê Thanh Liêm bày tỏ sự không hài lòng.

Giải thích thêm về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát cho biết: “Công ty con của Vinafood 2 ở Singapore vẫn thuộc sở hữu Nhà nước, không phải như dư luận lo ngại một số cá nhân móc nối với bên ngoài. Đúng là có thông tin một hợp đồng của công ty này bán phá giá cho nước ngoài nhưng tổng giám đốc Vinafood 2 đã giải trình giá bán đó trong phạm vi cho phép, vì thế Bộ NN-PTNT không kiểm tra”. Tuy nhiên, cũng như bộ trưởng Bộ Công Thương, bộ trưởng Bộ NN-PTNT hứa sẽ kiểm tra lại vấn đề này.

ĐB Nguyễn Thị Khá (Trà Vinh) quan tâm đến giá sàn thu mua lúa gạo của nông dân được quy định ở mức 3.800 đồng/kg để bảo đảm người dân có lãi ít nhất 30% nhưng theo phản ánh, có nơi nông dân chỉ bán được 2.012 đồng/kg, bằng 53%. Trả lời, Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng cho rằng giá sàn thu mua lúa ở mức 3.800 đồng là do ngành tài chính công bố, đồng thời thừa nhận ĐB Nguyễn Thị Khá phản ánh là đúng. “Giá  thu mua lúa bình quân tại các tỉnh chênh nhau lớn nên có nơi không được lãi 30%, thời gian tới cần phải  tính toán bổ sung, điều chỉnh” - ông Hoàng cho biết.

Cũng liên quan đến vấn đề xuất khẩu gạo, ĐB Danh Út đặt câu hỏi: “Có phải vì VN có quá nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo nên xảy ra tình trạng bán phá giá, lượng xuất nhiều nhưng kim ngạch thấp?”. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng thừa nhận có tình trạng trên và cho rằng nguyên nhân là do có những doanh nghiệp không có kinh nghiệm, không có kho trữ gạo nhưng vẫn tham gia xuất khẩu gạo, dẫn đến tình trạng tranh mua tranh bán, thiệt hại cho cả hai bên. “Sắp tới, hoạt động xuất khẩu gạo được coi là ngành kinh doanh có điều kiện”- Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng thông báo.

Mới kiểm tra 1/3 nhà máy thủy điện

Đến từ rốn lũ, ĐB Võ Minh Thức (Phú Yên) bức xúc về việc xây dựng, vận hành các nhà máy thủy điện. “Tại miền Trung đua nhau làm thủy điện, bộ có cho kiểm tra, rà soát lại quy hoạch và khuyến cáo các địa phương thận trọng hơn?”. Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng khẳng định tất cả các công trình thủy điện, bất kể quy mô lớn, vừa hay nhỏ đều triển khai trên cơ sở các quy hoạch đã được duyệt.

Song ông Hoàng thừa nhận: “Trong số 35 tỉnh, thành có quy hoạch thủy điện nhỏ và vừa, chúng tôi mới  kiểm tra được 1/3 do hạn chế về nhân lực”. ĐB Võ Minh Thức tiếp tục hỏi: “Từ quy trình vận hành công trình, bộ trưởng có giải pháp gì để vừa bảo đảm nước phát điện vừa chống lũ ở miền Trung, trong khi các hồ không có khả năng điều tiết lũ?”.

Về vấn đề này, ông Vũ Huy Hoàng cho rằng cần có cách nhìn nhận công bằng và khách quan đối với thủy điện và không nên đổ hết lỗi cho thủy điện. Ông Hoàng phân trần: “Lũ ở Phú Yên là trận lũ lịch sử hàng trăm năm mới lặp lại, vượt ra khỏi dự báo và khả năng của công trình thủy điện.

Nhà máy Thủy điện Sông Ba Hạ cũng như phần nhiều các nhà máy thủy điện quy mô nhỏ và vừa ở miền Trung không đặt vấn đề tham gia cắt lũ nhiều, do đặc tính hồ nhỏ, độ dốc cao”. Tuy nhiên, ông Hoàng thừa nhận quy trình vận hành liên hồ chứa là chưa đúng chỉ đạo của Chính phủ, trong này có trách nhiệm của Bộ Công Thương và cho biết: “Chúng tôi sẽ phải kiểm tra, nếu phát hiện có sai sót, có bất cập thì phải chỉnh sửa, bổ sung”.

Cung cấp thêm, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên cho biết: “Qua công tác kiểm tra từ tháng 5 đến tháng 7-2009, chúng tôi phát hiện  một số công trình thủy điện đã vi phạm 3 vấn đề lớn. Đó là lấy đất rừng nhưng không bù lại được đủ diện tích rừng; chưa đáp ứng việc dọn lòng hồ (có nơi trong lòng hồ còn có cả chất độc hóa học), di dân tái định cư; một số ít nhà máy thực hiện không đúng quy trình vận hành”. Từ những phát hiện này, ông Nguyên kiến nghị cần xem xét lại quy hoạch thủy điện vì biến đổi khí hậu tác động rất mạnh đến VN.