Kinh doanh xăng dầu sắp được vận hành theo cơ chế mới.
|
Điều đó đồng nghĩa với việc cả DN và người tiêu dùng (NTD) đều phải "chạy theo" giá thế giới và làm quen dần với sự biến động tăng - giảm theo quy luật giá thị trường. Đây cũng là bước chuyển biến quan trọng để các DN gia tăng sự cạnh tranh và năng lực phục vụ.
Sẽ không còn “tăng đồng - giảm đều” (?)
Từ lâu, kinh doanh xăng dầu đã theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, sau một thời gian dài vận hành, lãnh đạo Bộ Tài chính và Công Thương đều thừa nhận rằng thực chất thì sự vận hành đó mới chỉ “tiệm cận” chứ chưa hoàn toàn theo cơ chế thị trường. Chính vì thế, liên bộ vẫn phải “chạy theo” DN để quản lý giá, DN thì bị động vì không được quyết định giá, còn NTD thì bức xúc vì sự áp đặt giá từ phía DN...
Tuy nhiên theo ông Nguyễn Tiến Thoả - Cục trưởng Cục Quản lý giá - Bộ Tài chính thì từ ngày 15.12 tới đây, DN sẽ được phép tự ban hành, công bố và áp dụng giá bán mà không cần phải đăng ký, xin phép phương án điều chỉnh giá. Thay vào đó, cơ quan quản lý cũng chỉ cần hậu kiểm đối với phương án điều chỉnh giá này mà không phải chạy theo xem xét, phê duyệt giá bán như hiện nay... Với cơ chế này, ông Thoả cho rằng cả DN và người dân sẽ phải làm quen với biến động giá thế giới. Tức là sẽ tăng giảm với mức giá và tần suất theo đúng cơ chế thị trường.
Theo số đông chuyên gia kinh tế thì đây là bước chuyển biến quan trọng cho DN. Các chuyên gia cũng kỳ vọng cơ chế mới này sẽ xoá đi tình trạng “tăng đồng - giảm đều”. Luật gia Hữu Dung phân tích: Thời gian qua, cơ quan quản lý “chờ” DN đăng ký giá rồi phê duyệt. DN “nhìn nhau” để tăng - giảm cùng mức giá, cùng thời điểm. Đây chính là yếu tố phi thị trường; thậm chí có thể xem đây là sự liên kết ngầm.
Nay với cơ chế mới, các DN khác nhau, nhập khẩu xăng dầu vào các thời điểm, mức giá, phương thức quản lý, kinh doanh... khác nhau thì phải bán hàng với mức giá cạnh tranh khác nhau. Khi DN nào thấy cần phải tăng, giảm giá thì tự tăng, giảm và chịu trách nhiệm với cơ quan quản lý. Như vậy, các DN sẽ khó “bắt tay nhau” để làm giá.
Quản lý chặt - bớt gánh nặng
Nếu so sánh thì có thể thấy cơ chế này sẽ giúp cơ quan nhà nước quản lý chặt chẽ hơn đối với kinh doanh mặt hàng này. Cụ thể, DN đã có được cái “khung” để hoạt động. Cụ thể, DN sẽ tự quyết định giá trong trường hợp giá vốn tăng dưới 7% mức bán lẻ hiện hành. Chỉ trong những trường hợp “vượt khung” thì DN mới phải thực hiện việc đăng ký giá đối với cơ quan quản lý trước khi niêm yết và công bố tại hệ thống đại lý.
Theo ông Nguyễn Tiến Thoả thì rõ ràng cơ quan quản lý “nhẹ gánh” hơn, nhưng lại vẫn đảm bảo sự chặt chẽ trong quản lý và DN sẽ chủ động trong khuôn khổ cho phép.
Mặt khác, với quy định này thì NTD cũng có thể giám sát được mức giá bán của DN. Cụ thể, DN sẽ không thể tăng cao hay giảm thấp khi mà “công thức” tính giá bán lẻ cũng như mức giá xăng dầu thành phẩm đã được công bố rõ ràng hằng ngày, hằng giờ trên thị trường.
Một ưu việt khác của cơ chế này là sẽ giảm bớt đáng kể gánh nặng tài chính cho ngân sách nhà nước. Trước đây, hằng năm ngân sách nhà nước phải chi mỗi năm hàng ngàn tỉ đồng cho bù lỗ xăng dầu. Nay với việc mức giá đảm bảo vận hành theo cơ chế thị trường; trong trường hợp đặc biệt, nguồn tài chính sẽ được xử lý từ Quỹ bình ổn giá, chính sách thuế... sẽ giúp cho DN có thể tự cân bằng nguồn lực tài chính, đảm bảo an ninh năng lượng, đồng thời không phụ thuộc và chờ đợi nguồn tiền từ ngân sách.
Cuối cùng, khi giá bán theo cơ chế thị trường thì sẽ không còn tình trạng buôn lậu xăng dầu qua biên giới, hay tình trạng “bao cấp giá”, trong đó có không ít DN nước ngoài được hưởng lợi như hiện nay. Thay vào đó, ngân sách sẽ có được nguồn lực để gia tăng lợi ích xã hội cho nông dân, ngư dân nghèo thông qua chính sách hỗ trợ xăng dầu hiện nay.