Bên cạnh sự phồn hoa, sang trọng của một thành phố lớn nhất nước thì hằng ngày, tại TP.HCM, vẫn còn hàng ngàn trẻ em lang thang kiếm sống trên đường phố, hàng trăm trẻ em bị chăn dắt, ngược đãi, bị buộc đi ăn xin, và rất nhiều trẻ em khác đang bị vắt kiệt sức lao động ngày đêm trong các cơ sở sản xuất. Nhiều năm qua, biện pháp ngăn chặn thực trạng trên vẫn không khả thi.
Đâu là con số thật?
Tại buổi tọa đàm về thực trạng trẻ em lang thang, bị lạm dụng sức lao động do Sở LĐ-TB-XH TP.HCM tổ chức sáng 19/11, các cơ quan chức năng cho rằng, trong những năm qua, tại TP.HCM đã giảm 90% số trẻ em lang thang. Đây là kết quả của hàng loạt biện pháp đồng bộ và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng địa phương. Từ năm 2004 đến nay, hơn 50 cơ sở trợ giúp trẻ em được thành lập để thực hiện các chương trình chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ em bị lạm dụng sức lao động, xâm hại tình dục...
Theo bà Phan Thanh Minh- Trưởng phòng Bảo vệ chăm sóc trẻ em, Sở LĐ-TB-XH TP.HCM - biện pháp căn cơ nhất là dạy nghề và giới thiệu việc làm cho các em. Điển hình trong công tác này là Trung tâm giáo dục dạy nghề Thanh thiếu niên TP đã phối hợp với một số tổ chức ngoài nước tạo điều kiện cho các em hòa nhập với cuộc sống bằng nghề nghiệp ổn định.
Trường Nghiệp vụ nhà hàng cho trẻ em đường phố (hợp tác với thành phố Lyon - Pháp) cũng đã đào tạo được 500 trẻ về nghiệp vụ nấu ăn, phục vụ nhà hàng. Toàn bộ những trẻ này đã được giới thiệu đến các nhà hàng, khách sạn làm việc.
 |
| Nhiều trẻ em bị buộc phải ăn xin trên đường phố |
Song song với chương trình này, các mái ấm, nhà mở, cũng dạy các nghề đơn giản như thêu, đan, may cho các em. Nếu có nhu cầu học các nghề nâng cao như sửa xe máy, mộc mỹ nghệ... các em cũng được miễn, giảm học phí. Chương trình này đã giúp hơn 400 em có được nghề... Bên cạnh đó, mô hình trợ giúp kinh tế trực tiếp cho các hộ gia đình khó khăn, đông con... đã có những hiệu quả nhất định: giúp hồi gia hơn 1.200 trẻ, hỗ trợ học văn hóa gần 600 trẻ, hỗ trợ học nghề 124 trẻ...
Lo ngọn, không lo gốc
Những con số trên tuy khả quan, nhưng cũng làm không ít đại biểu lo ngại. Ông Lều Văn Đảng - đại diện Công an TP.HCM - đặt vấn đề: "Nói rằng đã giảm 90% số trẻ lang thang liệu có chủ quan quá không khi mà hiện nay trẻ lang thang vẫn còn rất nhiều". Ông Đảng ví dụ: chỉ cần sau một cơn bão ở miền Trung hoặc miền Bắc, số trẻ lang thang kiếm sống tại TP.HCM sẽ tăng đột biến. Vậy giảm cách nào, con số thống kê này liệu có chính xác?
Bà Võ Kim Hương - cán bộ Phòng LĐ-TB-XH Q.Bình Tân - bày tỏ: "Phần lớn trẻ lang thang, bị lợi dụng sức lao động đều từ các tỉnh đến. TP.HCM có giải quyết tốt đến đâu cũng không xuể. Nguyên do là gia đình quá nghèo nên trẻ phải kiếm sống phụ gia đình. Nếu các địa phương có trẻ đến TP.HCM không làm nổi công tác xóa đói giảm nghèo thì thực trạng này sẽ không giải quyết được".
Bà Hương ví dụ: trong vụ bốn trẻ em bị chủ cơ sở may bắt làm việc gần 20 giờ/ngày tại Q.Bình Tân, sau khi các cơ quan chức năng đưa các em thoát khỏi cơ sở, các em cho biết: tuy làm việc như thế nhưng cũng đỡ cực hơn ở nhà. Các em nói thẳng, nếu bị đưa về quê thì sau này cũng sẽ quay lại TP.HCM.
Một vấn đề đau lòng khác được bà Mai Thị Hoa - Trưởng phòng Bảo trợ xã hội, Sở LĐ-TB-XH TP.HCM - nêu ra là sự bất nhẫn của chính cha mẹ những đứa trẻ lang thang. Một trẻ em gái bị bẻ gãy tay để ăn xin, được các cơ quan chức năng đưa về cho gia đình ở Thanh Hóa. Sau đó, gia đình lại tiếp tục giao bé cho người khác dẫn vào TP.HCM ăn xin. Lần này, cơ quan chức năng đưa bé vào Trung tâm Giáo dục dạy nghề Thanh thiếu niên 3 để dạy nghề và cho bé đi học. Ba năm qua, bố mẹ của bé chưa một lần liên lạc thăm hỏi. Bé gái này đã đề nghị "học xong cô chú giới thiệu cháu đi làm, chứ đừng đưa về gia đình".
Hoặc một trường hợp khác ở tỉnh Phú Yên, cha mẹ có ruộng vườn, nhà cửa đàng hoàng lại đưa con mình mới hơn 14 tuổi vào TP.HCM làm việc hai năm tại một cơ sở may. Đổi lại, chủ cơ sở trả cho cha mẹ bé trai này một tủ đứng và bộ bàn ghế gỗ trị giá 7 triệu đồng!
Bức xúc nhưng không thể xử
Đợt kiểm tra của các cơ quan chức năng TP.HCM vừa qua tại các quận, huyện đã phát hiện 62 cơ sở sử dụng 149 trẻ em làm việc trong điều kiện vô cùng cực nhọc. Các em phải làm việc từ 14 – 20 giờ/ngày, trong khi tiền lương rất thấp, có em chỉ được trả hơn 300.000đ/tháng. Con số trên chỉ là phần nổi của thực trạng này, bởi các quận, huyện không nắm được số cơ sở sử dụng lao động trẻ em.
Đáng nói là chuyện đau lòng như thế nhưng vẫn tồn tại bao nhiêu năm qua mà không bị xử lý thích đáng. Oái ăm thay, theo quy định của pháp luật hiện hành, những hành vi trên chỉ bị xử phạt hành chính, trong khi mức xử phạt hành chính thì chẳng thấm là bao so với lợi nhuận mà những ông chủ nhẫn tâm kia có được.
Ngay cả hành vi chăn dắt trẻ em ăn xin, cho đến nay cũng chưa có vụ nào được xử lý rốt ráo. Ông Lều Văn Đảng cho biết, bức xúc là thế, nhưng xử lý rất khó: chăn dắt nhưng không đánh đập hoặc đánh đập nhưng tỷ lệ thương tật không đủ thì làm sao xử lý hình sự ? Vấn đề càng phức tạp hơn khi chính cha mẹ chăn dắt con cái của mình ăn xin. Xử lý cách nào cũng không ổn, các bé rồi cũng phải trở về với cha mẹ chúng và lại tái diễn tình trạng chăn dắt...
Trong khi các cơ quan còn loay hoay với những kiến nghị, với đề án... thì hàng ngàn trẻ em vẫn tiếp tục sống trong điều kiện hết sức khổ nhọc, bị khai thác tối đa sức lao động, bị tước đoạt các cơ hội để hoàn thiện bản thân mình.
Cát Nguyệt (PNO)