TP. HCM: Xài nước sạch phải trả tiền... giữ rừng

Hiện nay, UBND TP.HCM đang xem xét lộ trình tăng giá nước sinh hoạt để tránh gây sốc cho người dân. Tuy nhiên, điều ít ai biết là trong cơ cấu giá nước mới sẽ có thêm một khoản phí khác, đó là tiền trả cho những người đang ở trên... rừng đầu nguồn Lâm Đồng.

Tới đây, khi sử dụng điện, xài nước sạch thì phải trả tiền “dịch vụ bảo vệ rừng” cho người giữ rừng đầu nguồn. Ảnh: HTD

Có rừng mới có nước

Hiện nay, hầu hết lượng nước máy mà người dân TP.HCM sử dụng đều xuất phát từ nước thô được Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (Sawaco) lấy từ hệ thống sông Đồng Nai và xử lý trước khi phân phối đến từng hộ dân.

Theo Cục Kiểm lâm (thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), nguồn nước trên sông Đồng Nai được điều tiết, bảo vệ nhờ vào hệ thống rừng đầu nguồn ở Lâm Đồng. Khi rừng đầu nguồn được bảo vệ tốt, tán cây sẽ che phủ khiến đất không bị rửa trôi. Nước mưa thấm vào đất được hệ thống rễ cây rừng điều tiết và nhờ đó các dòng suối mới có nước để cung cấp cho các con sông lớn như Đồng Nai, Đa Nhiêm. Ngoài Sawaco, Công ty Cấp nước TP Biên Hòa (Đồng Nai) và các nhà máy điện Đại Ninh (Bình Thuận), Đa Nhiêm (Ninh Thuận) cũng lấy nước từ các sông Đồng Nai, Đa Nhiêm để sản xuất điện, nước sạch.

“Nếu rừng đầu nguồn không còn, sông Đồng Nai sẽ cạn kiệt vào mùa khô và không đủ nước để cung cấp cho người dân TP.HCM” - tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, nguyên Phân viện trưởng Phân viện Điều tra Quy hoạch rừng Nam Bộ giải thích. Ông Thành cũng cho biết thêm, kết quả nghiên cứu của dự án bảo tồn đa dạng sinh học đã xác định 1 ha rừng phòng hộ đầu nguồn sẽ mang lại lợi ích cho công trình thủy điện Đa Nhiêm gần 70 USD/năm (gần 15 USD/năm từ việc điều tiết nước và gần 55 USD/năm từ việc giảm bồi lắng lòng hồ).

Dân thành thị phải trả tiền cho người ở rừng

Như đã đề cập, nếu người dân giữ được rừng đầu nguồn, các con sông sẽ có được nguồn nước ổn định để cung cấp cho các hoạt động sản xuất thủy điện, nước sạch và còn giúp các lòng hồ thủy điện không bị bồi lắng. Đây là một cơ sở để Thủ tướng ra quyết định thí điểm, yêu cầu ai sử dụng dịch vụ điều tiết và cung ứng nguồn nước (hay nói cách khác là hưởng lợi trực tiếp từ việc giữ rừng đầu nguồn) phải có nghĩa vụ chi trả “tiền dịch vụ” cho người giữ rừng.

Theo chính sách thí điểm này, khách hàng sử dụng điện, nước và tham quan du lịch phải trả tiền dịch vụ cho người giữ rừng thông qua các nhà máy thủy điện, nhà máy nước và những công ty kinh doanh các loại hình du lịch ở các khu rừng đặc dụng ở tỉnh Lâm Đồng. Hiện năm địa phương ở Lâm Đồng là TP Đà Lạt và các huyện Lạc Dương, Đức Trọng, Đơn Dương, Đạ Tẻ đang thí điểm “thu phí giữ rừng”. Theo đó, các công ty sản xuất nước, nhà máy thủy điện phải “chi trả” cho người giữ rừng với số tiền cụ thể là 40 đồng/m3 nước thương phẩm và 20 đồng/kWh điện thương phẩm.

Ông Lê Hữu Quang, Phó Trưởng phòng Hợp tác phát triển kinh doanh Sawaco, cho biết từ đầu năm 2009, Sawaco đã thu thêm 40 đồng/m3 nước sạch và trong cơ cấu giá nước mới chắc chắn sẽ có thêm khoản phí này. “Căn cứ trên quyết định thí điểm của Thủ tướng, UBND TP đã đồng ý cho Sawaco thu khoản phí này. Đây là phí dịch vụ môi trường rừng do người dân TP sử dụng nước máy chi trả, Sawaco chỉ thu hộ thôi” - ông Quang nói

Tương tự, những người dân sử dụng nguồn điện từ các nhà máy điện Đại Ninh, Đa Nhiêm, Hòa Bình (tỉnh Hòa Bình) và các nhà máy thủy điện dọc Suối Sập (Sơn La) cũng phải “móc hầu bao” trả tiền cho người giữ rừng đầu nguồn. Ngoài ra, những du khách khi tham gia các chuyến du lịch tham quan rừng cũng phải chi trả “dịch vụ” thông qua các công ty du lịch, sản phẩm du lịch.

Được biết, Việt Nam là nước đầu tiên ở Đông Nam Á thí điểm thu phí dịch vụ môi trường rừng. Hiện Lâm Đồng và Sơn La đang thí điểm chính sách này theo Quyết định 380/2008 của Thủ tướng. Qua chính sách này, hàng ngàn người dân giữ rừng sẽ được cải thiện sinh kế. Hiện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đang xây dựng nghị định “chi trả dịch vụ môi trường rừng” và dự kiến sau năm 2010, cả nước sẽ áp dụng chính sách này.

MINH PHONG (PLTP)