Văn hóa giao thông kém, do đâu?

Theo Sở Giao thông vận tải TP.HCM, trong chín tháng đầu năm có tới 557 người chết trong 665 vụ tai nạn giao thông (TNGT) - chiếm gần 81% số vụ TNGT xảy ra trên địa bàn TP - đều có nguyên nhân là do ý thức của người đi đường.

Đồng thời, tính đến tháng 10- 2009 tại TP.HCM đã xảy ra 61 vụ ùn tắc giao thông lớn, đều có nguyên nhân do văn hóa giao thông của người đi đường còn kém. Trong đó có không ít người là cán bộ, đảng viên ở cơ quan nhà nước.

Ngày 25-11, tại hội thảo về văn hóa giao thông - do Sở Văn hóa - thể thao và du lịch cùng Ban An toàn giao thông TP.HCM tổ chức - các nhà khoa học, tâm lý học, nhà quản lý đã đưa ra nhiều ý kiến phân tích, đề xuất nhằm xây dựng văn hóa giao thông đô thị ở TP.HCM.

Va chạm nhỏ thay vì bỏ qua, nhiều người đã cự cãi trên phố gây mất trật tự an toàn giao thông - Ảnh: Chí Quốc

Kéo theo nhiều văn hóa khác kém

Theo GS Tạ Văn Thành (Trường đại học Hùng Vương), hiện nay đường sá chật hẹp nhưng lại “gánh” thêm quá nhiều “lô cốt”, không đáp ứng tiêu chuẩn và nhu cầu giao thông.

Do đó không chỉ làm cho văn hóa giao thông thêm tệ hại mà còn ảnh hưởng tới “văn hóa hội họp” vì đi trễ do kẹt xe, thậm chí còn ảnh hưởng đến văn hóa gia đình do người đi đường mệt mỏi, căng thẳng nên về nhà quát nạt người thân.

TS Nguyễn Hữu Nguyên - Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM - nêu thực tế cầu đường, đèn tín hiệu và cả phương tiện hỗ trợ kiểm soát giao thông (camera) của TP quá thiếu và yếu cũng không tạo điều kiện cho người dân thực hiện nếp sống có văn hóa.

Về thực trạng văn hóa giao thông trên xe buýt, GS Tạ Văn Thành chua xót kể về trường hợp ông nhắc nhở một thanh niên đi xe buýt nhường chỗ cho một người già và người này đã “quay lại nhìn tôi như... quái vật”. Bà Nguyễn Thị Bích Hằng - Trường đại học Giao thông vận tải - chia sẻ thêm: “Tôi đi xe buýt thấy nhiều thanh niên ngồi cười nói vui vẻ trong khi bên cạnh mình là người già, phụ nữ mang thai, dù trên xe buýt đều có ghi dòng chữ nhường chỗ cho người già, phụ nữ mang thai, người khuyết tật”.

TS Phạm Đức Trọng - trưởng khoa xã hội học Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM - cho rằng bản chất người VN rất hiền lành nhưng lại thường xảy ra xung đột với nhau khi tham gia giao thông. Đó là vì người ta không thể kiên nhẫn hơn nữa, phải buộc lòng leo lên vỉa hè khi tắc đường, kẹt xe. Ông nói: “Lỗi là do chúng ta không dự báo được trong vấn đề quản lý đô thị, là do chúng ta giáo dục ý thức chấp hành pháp luật giao thông chưa nghiêm”.

Có chuyện “bắt tay với cảnh sát”?

Về người thực thi công vụ, theo TS Nguyễn Hữu Nguyên, tình trạng người vi phạm giao thông không đóng đúng mức tiền phạt và cảnh sát giao thông không ghi biên lai là khá phổ biến. Trong đó có trường hợp người vi phạm được cho đi sau khi “bắt tay với cảnh sát” mà không bị phạt. “Văn hóa ứng xử về Luật giao thông như vậy đã chi phối văn hóa thực thi giao thông của người dân” - ông Nguyên đánh giá.

Thượng tá Võ Văn Nhuận - trưởng Phòng Cảnh sát giao thông đường bộ TP.HCM - thừa nhận lực lượng cảnh sát giao thông còn có “chỗ này chỗ khác” và hứa “cảnh sát giao thông nào nhận hối lộ thì kiên quyết xử lý” nếu có phản ảnh cụ thể.

GS Tạ Văn Thành cho rằng việc xử phạt của cảnh sát giao thông hiện nay còn ảnh hưởng quan điểm “thương người nghèo”, vì xe máy vi phạm thì bị phạt, còn xích lô cũng vi phạm tương tự thì không bị phạt nên đã tạo sự không bình đẳng. Nhiều ý kiến đề nghị cần xử phạt nghiêm hơn, mạnh hơn để làm gương, răn đe các đối tượng vi phạm giao thông.

Nhưng theo TS Nguyễn Minh Hòa - Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM, việc xử phạt nặng là phải làm nhưng phải đến khi có cơ sở hạ tầng tốt và có hệ thống pháp luật chuẩn. Tuy nhiên, TS Võ Kim Cương - nguyên phó Văn phòng Kiến trúc sư trưởng TP.HCM - không đồng tình, vì “đợi đến lúc chuyển từ 4% diện tích đất dành cho giao thông đến 25% như đúng chuẩn mới thực hiện xử phạt là vô vọng”.

Theo TS Võ Kim Cương, nguyên nhân số 1 gây tắc nghẽn giao thông hiện nay là do nạn lấn trái đường nên phải tập trung xử phạt thật nặng hành vi này cùng việc chạy xe tốc độ cao. Còn ông Nguyễn Văn Nghệ - Bộ Công an - cho rằng quy định mức phạt ở TP.HCM cao hơn các địa phương khác là đúng và cần thiết.

TS Phạm Đức Trọng cho rằng thực tế vi phạm Luật giao thông hiện nay nhiều là còn do người đi đường thiếu hiểu biết luật. Trong đó có nguyên nhân sâu xa là do việc cấp bằng lái xe hiện nay “có vấn đề”. Theo GS Tạ Văn Thành, nếu kiểm soát công minh trong việc cấp bằng lái xe thì văn hóa giao thông sẽ tốt hơn.

TS Nguyễn Minh Hòa cho rằng tầm nhìn và trình độ của người quy hoạch chính sách giao thông ở TP là “nguyên nhân của mọi nguyên nhân”. Còn theo GS Tạ Văn Thành, “dồn dân số vào chỗ giữa là cực kỳ nguy hiểm”, bởi việc tập trung dân số vào các quận nội thành cũng đã ảnh hưởng nhiều đến trật tự giao thông.

Theo bà Thân Ngọc Phúc - Học viện Hành chính quốc gia, việc xử lý vi phạm của học sinh về an toàn giao thông hiện nay được làm theo cao trào rồi “êm ả” nên học sinh có tâm lý đối phó. Thượng tá Võ Văn Nhuận cho rằng cần chăm lo giáo dục về ý thức giao thông ngay từ trường tiểu học.

CHÍ QUỐC (Tuổi trẻ)