| Cận cảnh một cửa lò khai thác than thổ phỉ trên núi Đại Hàn - Ảnh: Đỗ Hữu Lực |
Khi biết chúng tôi có ý định vào vùng than thổ phỉ ở Chí Linh, khá nhiều người, kể cả công an của phân trại 3 thuộc trại giam Hoàng Tiến (Cục V26, Bộ Công an) - đơn vị đóng trên địa bàn xã Văn Đức, khuyên can: “Không nên đi vào vùng đó nếu không có lực lượng chức năng đi cùng, nguy cơ bị tấn công bất ngờ vì họ nghi là người lạ. Ngay cả công an đi lẻ loi cũng bị tấn công, vì trong khu vực này có một thứ luật riêng: cấm người lạ vào!”.
Rầm rộ giữa ban ngày
Chúng tôi nhờ được hai “thổ công” xã Văn Đức dẫn sâu vào núi Đại Hàn, nằm cạnh sân golf Chí Linh để mục kích cảnh than thổ phỉ, thật ngỡ ngàng vì dọc đường đi có khá nhiều xe công nông đỗ dọc đường một cách im lìm. Huy, “thổ công” ở xã Văn Đức, cho biết: “đây là các xe ém quân ban ngày ở đây, ban đêm mới đi vào rừng chở than ra các bến sông!”.
| Đất công an Thượng tá Đoàn Văn Mười, phó giám thị trại giam Hoàng Tiến, cho hay ngay cả đất trồng rừng phòng hộ 327 của lâm trường Chí Linh mà trại giam đảm nhận việc chăm sóc cũng bị than thổ phỉ tấn công. Khi đất trồng rừng bị xâm phạm, trại giam chỉ có mỗi cách là lập biên bản rồi đề nghị lâm trường và xã xử phạt, việc ấy đối với lực lượng khai thác than thổ phỉ chẳng bõ bèn gì nên sau khi bị phạt họ vẫn tiến hành khai thác than. Táo tợn hơn, khi gỗ chống lò thiếu, các chủ lò than không ngại ngần cho người hạ ngay những cây keo trong rừng phòng hộ để làm cột chống. |
Cách đây nửa tháng, huyện Chí Linh huy động hơn 200 cán bộ với đủ ban ngành ra quân dẹp than thổ phỉ và đã triệt phá hơn 50 lò than trái phép. “Thế nhưng chỉ sau nửa tháng, đâu lại vào đấy!” - Huy nói.
Đi ngang lưng chừng núi Đại Hàn, từ trong rừng cây rậm rì chúng tôi đã nghe rõ tiếng ầm ì của máy nổ, tiếng chuông reng reng báo hiệu của máy tời than từ giếng khai thác khi tới mặt đất. “Đến nơi khai thác rồi đấy, nhớ nhìn bao quát nhé, phải chú ý các bụi cây” - Huy nhắc khẽ. Một công trường khai thác than hiện ra trước mắt chúng tôi với đủ các thiết bị kiểu mini, máy nén khí đang nổ phành phạch bơm khí xuống hầm.
Khi chúng tôi còn đang mải ngó nghiêng, bỗng hai thanh niên mặt mũi bặm trợn xông tới, mặt lầm lì, rít giọng qua kẽ răng: “Mấy ông vào đây làm gì?”. Huy cùng một anh bạn “thổ công” tiến đến, mềm mỏng: “Anh đưa mấy bác vào đây tìm mua gỗ chống, hai chú có biết chỗ nào bán không?”. Sau khi biết Huy là người địa phương, hai thanh niên đổi giọng niềm nở mời vào lán uống nước và cho biết muốn mua gỗ thì phải đi sâu vào trong nữa, ngoài này chỉ “làm than” thôi!
Chủ lò than tên Chí, cũng là người ở xã Văn Đức, biết chúng tôi không phải là dân làm than đến cạnh tranh nên anh ta chẳng ngại gì mà không khoe “bí quyết”. Bất cứ đợt “tấn công” nào của huyện, các chủ lò than trong rừng đều biết trước... vài ngày! Còn người lạ vào rừng thì các chủ lò than đã được báo trước từ... chân núi.
Ốp mìn đe dọa
Chí cho hay một năm trở lại đây, khi than thổ phỉ ở Quảng Ninh bị dẹp mạnh, các bưởng than thổ phỉ ở Quảng Ninh “liên doanh” với người khai thác than địa phương nên đầu tư những công nghệ “hiện đại”. Các “điều luật” cũng được “tăng cường” thêm để đối phó với lực lượng chức năng nên các chủ lò rất “vô tư”. Cả vùng Chí Linh đều biết mấy xã này có hàng trăm lò khai thác than trái phép, nhưng không một người dân nào dám tố cáo việc khai thác và tiêu thụ.
Chí cho biết một số “điều luật” của vùng than Chí Linh, cách đây không lâu một vài đảng viên lão thành của xã Văn Đức bức xúc trước nạn khai thác than trái phép và ô nhiễm môi trường nên đã có ý kiến với chính quyền đề nghị dẹp, đêm đến nhà các vị đã bị ốp mìn đe dọa. Một trưởng thôn của xã Văn Đức buổi sáng “dám” thông báo cắt điện đến các lò than thổ phỉ, ngay trong đêm đó trạm biến áp bị nổ tung, nhà trưởng thôn cũng “bay” vì mìn ốp, may không có người chết.
Ban ngày, vào xã Văn Đức rất đìu hiu vắng vẻ và hiền hòa nhưng vào rừng là một “thế giới riêng”. Chỉ có ban đêm, các xe vận tải mới chở than hoạt động một cách rầm rộ từ rừng núi xuống bến sông và không gặp một lực lượng nào cản trở, nếu cản trở thì từ trong “bóng tối” sẽ “trả lời”!
| 150 Đó là số lò khai thác than trái phép theo điều tra sơ bộ của huyện Chí Linh, với chiều dài hầm lò ước khoảng 3.400m, mỗi ngày khai thác 1.000-2.000 tấn. Do khai thác theo kiểu “mạnh ai nấy làm”, không có kỹ thuật nên tầng than bị phá nát tạo ra các khu vực chứa khí độc, khí nổ hoặc nước gây nguy hiểm tính mạng cho người khai thác và tàn phá môi trường rừng phòng hộ. |
Chí cũng cho biết việc làm than chỉ phải ngừng khi có lực lượng chức năng đông đảo tấn công nhưng mỗi khi như thế thì bọn Chí đều được báo trước và phải tẩu tán lực lượng, phương tiện và chèn lò, nghĩa là lò sâu 100m thì cho người chèn cách mặt đất 7-8m bằng những thanh gỗ hoặc sắt thật chắc rồi phủ một lớp đất lên nghi binh. Khi các cơ quan vào đưa máy ủi san lấp kín miệng lò, thực chất chỉ có 7-8 m bị vùi lấp. Và khi lực lượng chức năng rút đi, các chủ lò than lại cho người xúc đất lên tiếp tục khai thác
Chính quyền bó tay?
Cách đây sáu tháng, có vụ làm sập lò than khiến một phu than thổ phỉ bị chết, lực lượng công an đã huy động khoảng 50 người bao vây lò than và cánh rừng nhưng không thể nào tiếp cận nạn nhân. Chờ khi lực lượng công an mệt mỏi, trễ nải, các chủ lò than cho người đưa thi thể nạn nhân ra ngoài đem về quê mai táng.
Do nguồn lợi từ than thổ phỉ ở vùng Chí Linh quá cao, mỗi tấn than khoét lên từ lòng đất được bán với giá 1-2,5 triệu đồng, mỗi lò khai thác mỗi ngày trên 100 tấn nên các chủ lò than thổ phỉ cố làm với bất cứ giá nào và bất cứ chỗ nào có than. Bọn chúng còn khoét cả nền đình Vọng Chẽ để lấy than, nhà dân thì chúng thỏa thuận mua đứt như ông Cư ở Văn Đức có ngôi nhà hai tầng chúng mua luôn rồi quật đổ nhà, đào nền lấy than.
Phó chủ tịch UBND huyện Chí Linh Trần Đình Thanh - trưởng ban chỉ đạo xử lý khai thác than của huyện - lắc đầu ngán ngẩm khi nói về chuyện than thổ phỉ lộng hành ở Chí Linh. Ông Thanh cho hay khi mới nhậm chức, hôm họp ban chỉ đạo chuẩn bị ra quân vào sáng hôm sau thì ngay chiều hôm đó, một thanh niên ăn mặc lịch sự đi taxi tới nhà ông hỏi thăm việc làm ăn của vợ ông (vợ ông Thanh buôn bán hàng tạp hóa ở chợ).
Nói chuyện rất nhẹ nhàng nhưng trước khi về, anh ta đe: “Bảo ông nhà cẩn thận đấy, “chống than” có mức thôi, không thì chỗ bán hàng của chị cũng tan tành luôn đấy!”. Rồi liên tục những tin nhắn đe dọa được gửi tới ông cùng toàn bộ lãnh đạo huyện Chí Linh. Dạo ấy, cả lãnh đạo huyện ủy và UBND huyện đều phải cử xe và người đưa đón từ nhà đến nơi làm việc.
“Đã có rất nhiều cuộc ra quân rất tốn kém. Năm nào cũng 2-3 lần truy quét nhưng đâu lại vào đấy” - ông Thanh cho biết.
ĐỖ HỮU LỰC (Tuổi trẻ)