Không đất sản xuất, không nước sinh hoạt, bị tình trạng sạt lở đe dọa..., hàng ngàn hộ dân khu tái định cư ở các dự án thủy điện tại Quảng Nam sống trong tình cảnh hết sức khó khăn.
Ông Hốih Dơi (SN 1909) ở khu tái định cư (TĐC) Alua, xã Dang, huyện Tây Giang - Quảng Nam, săm soi lại tấm lưới để ra suối bắt cá. Ngôi làng cũ của ông cách khu TĐC này khoảng 200 m nay đã chìm sâu trong lòng hồ thủy điện A Vương. “Về khu TĐC này, đất sản xuất không có, rẫy thì trên núi cao nên cây lúa không chịu lên. Nửa tháng nay nhà mình phải ăn sắn, không có gạo nấu cơm” – ông Hốih Dơi rầu rĩ.
Đem con bỏ chợ
Cả 2 khu TĐC thủy điện A Vương là Alua và Kala ở xã Dang hiện có 103 hộ với 493 người dân sinh sống. Hơn 4 năm nhường đất cho công trình thủy điện, cuộc sống của họ gặp khó khăn hơn hẳn nơi ở cũ. Nhà cửa tại khu TĐC xây san sát nhau, một bên là núi cao, một bên là vực sâu của lòng hồ nên nạn sạt lở thường xuyên đe dọa họ. Đất sản xuất không có, nước sinh hoạt cũng bị cắt do đường ống bị đứt, bể chứa hư hỏng... Hằng ngày, người có sức khỏe phải lên rừng, lên rẫy để lo cái ăn.
Ông Bhríu Le, Chủ tịch UBND xã Dang, cho biết: “Làm lúa rẫy mỗi năm chỉ có một vụ nên 90% người dân Alua và Kala thiếu đói, phải thường xuyên ăn sắn thay cơm. Lo nhất là khi trời mưa to, nhiều nhà dân có nguy cơ sạt lở rất cao”.
256 hộ với hơn 1.200 người dân ở các khu TĐC thủy điện A Vương tại Cutch’run và Pachepalanh của xã Màcooih, huyện Đông Giang cũng chung cảnh ngộ. Khi về làng mới, họ được hứa sẽ cấp đất sản xuất, mỗi hộ 1-1,5 ha lúa rẫy và 0,35 ha lúa nước song đến nay vẫn chưa có. Tiền hỗ trợ hằng tháng cũng không còn nên các gia đình phải tự lo cứu đói.
Nhà cửa tái định cư tại các công trình thủy điện ở Quảng Nam không phù hợp tập quán của người dân địa phương
Ông Nguyễn Bằng, Bí thư Huyện ủy Đông Giang, bức xúc: “Người dân các khu TĐC thủy điện A Vương đang sống trong cảnh bị đem con bỏ chợ. Dự án đất sản xuất cho người dân các khu TĐC huyện phải lo song kinh phí tới 45 tỉ đồng, địa phương không có để triển khai”.
Cuộc sống của 1.200 hộ với hơn 6.300 người dân tại các khu TĐC thủy điện Sông Tranh 2 của 4 xã ở huyện Bắc Trà My hiện cũng rất bấp bênh. Đến nơi ở mới, họ cũng không có đất sản xuất, không có nước sinh hoạt, không có chỗ an táng người chết, nhà ở dưới đồi cao nguy hiểm... Đã 3 năm trôi qua nhưng tiền đền bù cho dân vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Địa phương bó tay
Do thiếu nước sinh hoạt và đất sản xuất nên hàng chục nhà dân tại các khu TĐC thủy điện Sông Tranh 2 bị bỏ hoang. Anh Hồ Văn Theo, ở xã Trà Bui, huyện Bắc Trà My, đã phải dắt vợ và 3 con về lại rẫy cũ cách khu TĐC hơn 10 km để sinh sống. Anh Theo ngao ngán: “Đất rẫy đã ít mà bị bão lũ vùi lấp nữa, không biết làm gì để sống đây? Rừng cũng bị tàn phá sạch, rau củ không có, làm gì còn con thú nào để săn bắt”.
Những người không chọn cách trở lại làng cũ hay lên rừng sinh sống thì phải tìm cách “ở chung” với khu TĐC. Ông Bríu Pênh, ngụ tại khu TĐC Cutch’run, xã Màcooih, huyện Đông Giang, cho biết: “Nhà TĐC không phù hợp tập quán của dân Cơtu mình nên rất bất tiện”. Do vậy, tại rất nhiều khu TĐC các thủy điện A Vương (huyện Tây Giang và huyện Đông Giang), Sông Tranh 2 (huyện Nam Trà My và Bắc Trà My), Đắkmy 4 (Phước Sơn), nhiều gia đình dựng nhà tranh vách nứa bên nhà TĐC để ở. Có hộ còn kê sạp và che chắn dưới sàn nhà TĐC để trú ngụ!
Đến nay, tại Quảng Nam mới chỉ có cơ quan chức năng huyện Tây Giang tìm cách giải cứu người dân TĐC ở công trình thủy điện A Vương thoát cảnh khốn đốn, như: Lập làng mới, đưa dân ra khỏi các khu TĐC. “Đây chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, để ổn định cuộc sống của người dân hai khu TĐC tại Tây Giang, địa phương bó tay vì quá nghèo” - ông Bhríu Liếc, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, lo lắng.
| Chủ đầu tư ôm đồm ? “Chủ đầu tư dự án thủy điện không thể cấp đất cho dân TĐC” - ông Trần Văn Hải, Trưởng Ban Quản lý thủy điện 3, khẳng định. Theo ông Hải, chủ đầu tư các dự án thủy điện chỉ có trách nhiệm đền bù giải tỏa, không có chức năng cấp đất vì không quản lý đất đai tại địa phương.
|