Bài 1. Biển bây giờ dữ quá
Những ngày đầu tháng 12/2009, chúng tôi có mặt tại các tỉnh Cà Mau, Sóc Trăng, Kiên Giang… chứng kiến nhiều tuyến đê biển Tây đang bị sạt lở nham nhở, có tuyến đê rộng 10m nay chỉ còn 1m. Hàng nghìn hộ dân sống trong khu vực con đê đứng trước nguy cơ mất nhà, mất đất …
Chị Trà Như Phượng, ở ấp 1, xã Khánh Tiến, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau, bần thần nhìn ra con đê biển Tây bị sạt lở nghiêm trọng. Nơi đó chính quyền địa phương đang nỗ lực gia cố, bảo vệ tuyến đê bằng một bờ kè bằng cừ tràm và đá hộc.
Sóng “gặm” rừng phòng hộ
“Biển bây giờ dữ quá. Vào tháng 7, 8 (âm lịch) sóng phủ bạc đầu con đê, thậm chí nhà tui cách con đê này 10m mà nước biển cũng tràn qua vào tận nhà”, chị Phượng cho biết. Theo tay chị Phượng, một tuyến rừng ngập mặn phòng hộ dài hơn 10km, rộng gần 1km của xã Khánh Tiến giờ nhiều đoạn trống huơ, trống hoắc, mặc cho sóng biển gặm nhấm con đê. “Rừng phòng hộ này vài năm trước còn ở xa tít ngoài kia, giờ gần như mất hết rồi”, đứng trên tuyến đê, chị Phượng nói.
 |
| Đoạn đê biển ở xã Khánh Tiến (Cà Mau) rộng 10m giờ xói lở chỉ còn 1m. Ảnh: Cửu Long |
Mất rừng ngập mặn phòng hộ ven biển, tuyến đê biển Tây khu vực của xã Khánh Tiến trở nên mong manh trước sóng biển hơn bao giờ hết. Theo UBND xã Khánh Tiến, toàn xã có 17,2 km đê biển Tây đi qua (rộng 10m), có đến 1,5 km bị sạt lở, vài đoạn chỉ còn 1m nữa là “đứt” con đê. “Giờ sau một đêm ngủ dậy là thấy con đê khác rồi. Vào mùa biển động con đê này chẳng bao giờ khô ráo. Cứ đà này biển sẽ ăn mất con đê”, anh Nguyễn Văn Út, một người dân sống gần tuyến đê biển than thở.
Ông Phạm Đại Ngãi, một nhà thầu xây dựng, cho biết, đang triển khai một bờ kè bằng cừ tràm và đá hộc để bảo vệ gần 500m đê bị sóng biển phá vỡ rất nghiêm trọng. Thế nhưng chính ông thừa nhận, với sự hung hãn của sóng biển hiện nay, bờ kè này “giỏi lắm” cũng chỉ đứng vững được một mùa biển động.
Trong khi đó, 72 km tuyến đê biển Tây đi qua huyện Vĩnh Châu tỉnh Sóc Trăng có 4,3 km sạt lở, trong đó, có hơn 130m xói lở nghiêm trọng thuộc xã Vĩnh Tân. Chính quyền địa phương cho xây dựng bờ kè bằng rọ đá để bảo vệ đoạn đê này.
“Sóng biển giờ hung hãn quá, một số rọ đá bị sóng đánh văng cả lên bờ”, ông Hứa Sĩ Hùng, Trưởng phòng NN- PTNT huyện Vĩnh Châu nói. Riêng tại Kiên Giang, gần 1,5 km tuyến đê biển Tây (trong tổng số 180 km) đã bị sạt lở nghiêm trọng. Một số đoạn đê biển bị xói lở chính quyền địa phương cho gia cố và xây dựng bờ kè bằng rọ đá để bảo vệ con đê.
Mất ăn, mất ngủ
Bà Nguyễn Hồng Lê, ở ấp 1 xã Khánh Tiến, sống gần con đê biển, cho biết tình trạng sạt lở đê cùng với sóng to gió lớn gần đây khiến người dân rất lo sợ. “Bây giờ ban đêm ngủ tôi cứ nơm nớp lo sợ biển phá vỡ đê. Mất đê đời sống bà con ở đây sẽ khổ lắm”, bà Lê nói. Theo ông Thái Công Bằng, Chủ tịch UBND xã Khánh Tiến, nếu tuyến đê biển Tây chạy qua khu vực xã bị vỡ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến 200ha diện tích trồng lúa của ấp 1, ấp 5 và ấp 6. “Bà con ở đây chủ yếu sống nghề nông nếu vỡ đê hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng”, ông Bằng nói.
Theo ông Bằng, xã Khánh Tiến có 291 hộ dân sống bên trong và ngoài đê cần phải di dời khẩn cấp để tránh sự uy hiếp của biển. Xã đã có kế hoạch xây dựng hai khu tái định cư để di dời dân. Trong đó, khu tái định cư Hương Mai ở ấp 7 rộng 11ha đã giải phóng mặt bằng xong, khu còn lại đang trong quá trình lập dự án. Tương tự, nếu vỡ đê ở Vĩnh Châu, theo ông Hùng sẽ có khoảng 3.200 ha đất canh tác nông nghiệp bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Ông Nguyễn Xuân Hồng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, cho biết tỉnh đã quy hoạch 11 khu tái định cư khoảng hơn 500ha ở các huyện để di dân khu vực gần rừng phòng hộ. Theo ông Klaus Smith, Cố vấn trưởng Dự án GTZ (Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức), hệ thống đê biển Sóc Trăng đang trong tình trạng xói lở, có thể đổ sụp bất cứ lúc nào nếu không có giải pháp ngăn chặn kịp thời. Về lâu dài cần có các mô hình thủy lực về dòng chảy ngoài biển để có thể thiết kế rào phá sóng hiệu quả. Cũng có thể xây dựng thêm đê mới, cách đê hiện hữu 200m về phía đất liền kết hợp với việc trồng rừng giữa hai đê để bảo vệ đê trước tình trạng nước biển dâng.