Vậy mà, sống trên nguồn tài nguyên ngàn tỉ ấy, người nông dân nơi đây vẫn được xem là khó khăn nhất xứ U Minh.
| |
Người dân ấp 17, xã Khánh An, U Minh mơ được khai thác than bùn.
|
Loay quay với lớp đất ngàn tỉ
Ấp 17, xã Khánh An, huyện U Minh nằm lọt thỏm giữa bạt ngàn đất rẫy. Nhìn những nhành ớt, cây hành, dây thuốc cá xanh mướt một màu, ít ai nghĩ rằng dưới màu xanh ấy là lớp than bùn do thiên nhiên ban tặng với trữ lượng lớn nhất vùng U Minh Hạ.
Những lớp than bùn do trầm tích từ những cây tràm từ ngàn đời ban tặng, chính nó đã góp phần làm nên bộ lọc nước, đất phèn cho vùng U Minh Hạ. Nhưng chuyện này đối với ông Nguyễn Văn Út rất xa vời. Xa vời như ước mơ có cuộc sống sung túc từ ngày đặt chân lên vùng đất rừng thiêng nước độc này năm 1985.
Khi ấy ông cùng với một số bà con đến đây lập nghiệp, lớp than bùn tạo cho hoa màu tươi tốt đến lạ. Trồng ớt, hay bất cứ loại hoa màu nào không cần đến phân hóa học, nhưng lúc mùa thu hoạch cận kề, mưa rừng lại dầm dề đổ về, gia đình ông tất tả làm mái che cho hoa màu đừng thối lá. Nào ngờ những lớp than bùn dẫn nước lênh láng từ tận đâu đâu về làm cho hoa màu thối rễ chết hàng loạt.
Trưởng ấp 17, xã Khánh Lâm, Nguyễn Thanh Hùng thừa nhận, cây lúa rất khó sống trên đất than bùn vì đất than bùn không đủ độ đạm cho cây lúa phát triển nên hầu hết nông dân đều làm nghề rẫy để sinh sống. Tuy nhiên, đời sống người dân tại đây rất khó khăn do rẫy không phải năm nào cũng thu hoạch như ý muốn. Kể cả con cá tại U Minh cũng khó lớn vì toàn là đất than bùn lộ thiên.
Để thích ứng với nguồn tài nguyên chưa được phép khai thác này, cư dân một mặt bám vào nghề rẫy, mặt khác vào rừng tìm kế sinh nhai. Họ sống, bám đất để chờ đợi một ngày nhà nước cho khai thác những lớp đất có giá trị ngàn tỉ đồng này. Tuy nhiên, nhiều năm nay nơi đây được xem là vùng cấm khai thác than bùn.
Than bùn được người dân chăm bón cho hoa màu và cây ăn trái.
Vùng cấm
Theo thống kê của ngành chức năng, hàng năm có trên 30 vụ lén lút khai thác than bùn bán ra ngoài để làm than tổ ong và phân vi sinh. Ngành chức năng đã tiến hành lập biên bản xử lý nhiều vụ. Sau nhiều lần xử phạt, gần đây chính quyền địa phương buộc các hộ cam kết không được khai thác than bùn dưới mọi hình thức.
Ông Châu Văn Út, người dân tại ấp 17 cho biết: “Ở đây mấy chục năm nay, tôi chưa từng bán một cục than nào cả. Chính quyền chưa cho khai thác mà. Nếu ai cũng khai thác hết thì làm gì còn cho tới bây giờ”.
Trên 300 hộ dân sống xung quanh vùng than bùn đều ý thức được đây là nguồn tài nguyên quý giá cần đươc bảo vệ. Chính họ là người góp phần gìn giữ những lớp than bùn dưới đất không cho người khác vào đây khai thác.
Ông Nguyễn Thanh Hùng, trưởng ấp 17 nói như chia sẻ: “Ở đây thật sự là vùng cấm đối người khai thác than lén lút và cả người gìn giữ. Dù vậy, hàng năm vẫn có vài chục vụ khai thác nhỏ lẻ với số lượng không đáng kể”.
Ông Hùng cho biết, người dân nơi đây khao khát được khai thác lớp than bùn mà mình gìn giữ lâu nay. Ông cam đoan, nếu nhà nước cho khai thác, toàn ấp của ông sẽ trở thành người giàu, khá hết chẳng có ai nghèo cả.
Trước những đòi hỏi của nông dân tại U Minh, Cà Mau đã có kế hoạch nghiên cứu xem xét khai thác than bùn vùng U Minh hạ. Đề án được lập, có sự góp ý của các nhà khoa học đầu ngành lâm nghiệp trong và ngoài nước. Tuy nhiên, sự việc đến nay vẫn chưa có câu trả lời chính thức.
Vẫn còn tranh cãi
Theo đề án, Cà Mau sẽ khai thác 4,3 triệu tấn than bùn nằm rải rác trong dân, không xâm phạm đến khu vực Vườn Quốc gia U Minh Hạ; tổng sản giá trị khai thác ước tính lên đến 1.500 tỉ đồng, thời gian khai thác than bùn theo kiểu tận thu là 5 năm. Song song với việc khai thác, tỉnh làm bờ bao, xây dựng hồ điều hòa trên 200ha để điều tiết nước ngọt, lọc nước phục vụ cho sản xuất và cải tạo môi trường.
Tại hội thảo khai thác than bùn tận thu vào tháng 9.2009, có nhiều ý kiến khác nhau xung quanh vấn đề này. Hầu hết bà con nông dân và lãnh đạo huyện U Minh đều nghiêng về hướng khai thác để làm lợi cho dân và cho địa phương. Tuy nhiên, các nhà khoa học thì ngược lại. Hầu hết, tỏ ra lo ngại việc khai thác tận thu than bùn vùng U Minh Hạ.
Ông Võ Quốc Việt, Chánh văn phòng UBND, người phát ngôn UBND tỉnh Cà Mau cho biết: “Việc khai thác than bùn tại U Minh Hạ được UBND tỉnh Cà Mau đề cập rất thận trọng, có tham khảo các nhà khoa học trong và ngoài nước. Tuy nhiên, tại các lần hội thảo khoa học, nhiều ý kiến cho rằng không nên khai thác than bùn tại đây vì ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả vùng đất U Minh. Chúng tôi rất thông cảm đời sống của người dân nghèo tại vùng U Minh, nhưng cũng phải tôn trọng các ý kiến của các nhà khoa học”.
Sự thận trọng trong việc khai thác than bùn tận thu tại vùng đất U Minh Hạ của Cà Mau là cần thiết. Tuy nhiên, để giữ được nguồn tài nguyên này, cần hài hòa lợi ích của cư dân, bởi hơn ai hết, chính họ có công bảo vệ lớp than bùn ngàn tỉ ấy.