Bài 3: Tuyển công nhân cao ốc kiểu 'chỉ cần có chân, có tay'
Có trường hợp một phụ nữ lớn tuổi sau khi từ Bắc vào Nam chăm cháu ngoại, thấy về quê mùa này nông nhàn liền tìm đến công trình xây dựng xin làm phụ hồ và kiêm “thợ tiện” (tiện gì làm nấy) để dành dụm ít tiền kịp về quê ăn Tết.
"Cứ thu hoạch mùa màng xong lại lên cao ốc"
Theo quy định của Bộ Xây dựng, tuyệt đối không sử dụng lao động, người có thể lực và sức khỏe không phù hợp, lao động không qua đào tạo nghề (lao động phổ thông) vào làm việc ở vị trí nguy hiểm như: tháo lắp giàn giáo, làm việc trên cao, nơi cheo leo nguy hiểm, các công trình xây dựng cao tầng…
Quy định là vậy, nhưng trên thực tế, qua khảo sát của VietNamNet, tại các công trường đang thi công trên địa bàn Hà Nội, TP.HCM tràn ngập lao động phổ thông chưa qua đào tạo. Khi nhận người, chủ thầu cũng không đào tạo nghề, lao động thì làm thời vụ. Vậy nên, tai nạn lao động tại các công trường đa số xảy ra với lao động phổ thông.
 |
| Những công trình có vốn đầu tư nước ngoài, cũng sử dụng lao động "chui" chưa được qua đào tạo nên tai nạn chết người vẫn xảy ra thường xuyên. (Ảnh: VĐ). |
Anh Lê Văn Linh quê ở Phú Thọ lên Hà Nội làm thợ xây cho biết, những công nhân tại các công trình xây dựng muốn vào làm ở các công trình cao ốc thì phải lập tốp từ 5 đến 10 người để thành một đội và phải qua các chủ cai. Khi vào làm công nhân tại công trường xây dựng ở khu vực Văn Khê (quận Hà Đông, Hà Nội), anh được cai chi trả lương và quản lý sinh hoạt...
“Cứ nghĩ lên Hà Nội thì các nhà thầu xây dựng sẽ tuyển người, nhưng họ không tuyển mà chia thành từng đội nhỏ để có thể dễ quản lý và khoán công việc gọn gàng. Chính vì vậy mà tôi chỉ cần qua chủ cai là được nhận vào làm ngay chẳng phải hợp đồng giấy tờ gì, chỉ cần hợp đồng miệng là được”, anh Linh nói.
Cũng như anh Linh, chị Lê Thị Luận (quê An Khánh, huyện Hoài Đức, Hà Nội) sau khi thu hoạch xong mùa màng đã lên xin vào làm việc tại một công trình xây dựng khách sạn ở khu vực Trung Hòa – Nhân Chính. Công việc của chị là đưa ống dẫn khí từ tầng một lên trên các tầng cao với mức lương 60 nghìn đồng/ngày, làm ngày nào tính công ngày đó.
Quá dễ để có thể được tuyển làm công nhân xây dựng cao ốc
Chị Luận cho biết: “Xin vào làm công nhân ở công trình này quá dễ. Cứ đăng ký rồi vào làm, không có hợp đồng và ràng buộc gì hết. Làm ngày nào tính công ngày đó nên đã gần một năm nay, cứ thu hoạch mùa màng xong tôi lại đi làm…”.
Qua một người quen giới thiệu, chúng tôi gặp Nguyễn Văn Giang, một người chuyên thầu công nhân ở công trường xây dựng ở khu vực Trung Hòa - Nhân Chính. Giang cho biết: Nhà thầu nơi tôi làm chỉ muốn có đủ công nhân để làm, chứ nếu đào tạo nghề nghiệp và kiểm tra tay nghề từng người thì họ không có đủ thời gian. Nhưng nếu vào làm ở đây thì phải tập trung 4 đến 5 đội (mỗi đội từ 9 đến 10 người trở lên) may ra mới liên hệ được với công ty, bằng không thì phải qua “cò” và chấp nhận phải mất "phết phẩy". Đó là chưa kể tấm thẻ “tên một người, hình lại người khác” cũng không ai để ý, xem xét với lượng công nhân ra vào quá đông và mỗi đội thi công bộ phận khác nhau sẽ có đội ngũ công nhân khác nhau.
“Chỉ cần nhìn người có chân có tay, đi đứng bình thường là vào làm công nhân được chứ chẳng cần biết họ có bệnh tật gì không” - một công nhân cho biết.
Vào Nam chăm cháu, tranh thủ làm... công nhân cao ốc
Tại TP.HCM, nhìn từ bên ngoài, các công trình cao ốc được kiểm tra khá nghiêm ngặt, muốn ra vào phải có thẻ công nhân, đồng phục của công ty ký thầu thi công tại công trường. Điều này nghĩa là người ngoài khó lòng bén mảng vào, thế nhưng trở thành công nhân công trường lại… quá dễ.
Ai có nhu cầu xin việc chỉ cần lân la tới các công trường dò hỏi, sau một lần khám sức khỏe bằng “mắt” của các đội xây dựng, nhà thầu phụ… là người lao động đã được nhận. Qua được vòng của “nhà tuyển dụng” bằng vài câu hỏi cho có rồi gật gật, gù gù chỉ cần nộp tờ giấy chứng minh nhân dân photo, một tấm hình thẻ dán hờ vào tấm “thẻ công nhân” lúc nào cũng có sẵn. Vậy là đã thành công nhân công trường, ra vào bình thường.
Hệ thống giàn giáo tạm bợ là một trong những nguyên nhân chính xảy ra những vụ tai nạn đáng tiếc tại các công trình xây dựng nhà cao tầng. (Ảnh: VĐ).
Dạo vòng quanh một số công trình ở phía Nam Sài Gòn, trong vai sinh viên đang chờ thi tốt nghiệp xin việc làm thời vụ, chúng tôi được một cai thầu cho số điện thoại liên hệ tới một tòa nhà khác đang trong giai đoạn hoàn thiện chỉ sau vài câu hỏi han.
“Muốn xin làm phụ hồ cũng được, nhưng cao ốc này giờ mới đang giai đoạn khởi công, chưa cần phụ hồ nhiều. Bọn em chưa làm bao giờ thì giờ làm bên hoàn thiện, làm công nhật, ngày nào tính ngày đó, nửa tháng lấy lương một lần. Nếu không làm bên đó thì qua đây anh sắp sếp cho việc khác, thiếu gì việc” – cai thầu này nói vậy mà không cần hỏi kinh nghiệm, sức khỏe hay khả năng làm việc của chúng tôi.
Ngày hôm sau, khi chưa thấy chúng tôi tới, người cai thầu này còn chủ động điện thoại kêu đi làm. Tình trạng thiếu công nhân trong lúc công trình xây dựng cao ốc văn phòng mọc như nấm đã khiến các đội thi công dễ dàng nhận bất cứ người nào, miễn là “trông đi đứng và làm việc được… bằng mắt”.
Nguy hiểm luôn rình rập công nhân cao ốc
"Phải tuyển nhiều để làm cho kịp tiến độ, cho quân số “hoành tráng” để các nhà “thầu cái” yên tâm, tin tưởng vào khả năng đáp ứng tiến độ thi công mà chấp thuận" - một chủ thầu cho biết.
Chẳng hạn, có trường hợp phụ nữ lớn tuổi sau khi từ Bắc vào Nam chăm cháu ngoại, thấy về quê mùa này nông nhàn liền tìm đến công trình xây dựng xin làm phụ hồ và kiêm “thợ tiện” (tiện gì làm nấy – PV) để dành dụm ít tiền kịp về quê ăn Tết. Nhiều người tuổi cao, sức yếu và thậm chí sức khỏe không ổn định như bị bệnh tim, sợ độ cao nhưng vẫn xin vào làm ở trên các tầng cao chót vót của công trường. Đương nhiên điều đó đồng nghĩa với nguy cơ TNLĐ gia tăng.
Đứng ở tầng 24 một tòa nhà đang hoàn thiện ở đường Nguyễn Hữu Cảnh, quận Bình Thạnh nhìn xuống, các công nhân chỉ như những chú kiến đang cần mẫn làm việc mà không biết rằng tai nạn có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Sở dĩ, việc tuyển công nhân vào làm việc tại các tòa cao ốc dễ như vậy do có một thực trạng hiện nay là lực lượng công nhân có tay nghề “chín” trong lĩnh vực này rất thiếu.
Không thể kiểm soát nổi!
Nhiều nhà thầu chỉ chú tâm đến tiến độ công việc mà quên đi quyền lợi của người lao động. (VĐ),
Đem những câu chuyện về mất an toàn lao động tại các công trường xây dựng đang thi công tới Sở LĐTB&XH Hà Nội, ông Bạch Quốc Việt - Trưởng phòng An toàn Lao động cho biết: "An toàn chỉ trông chờ vào nhà thầu, nhưng thực tế nhiều nhà thầu chưa làm nghiêm công tác an toàn lao động nên tai nạn nghiêm trọng vẫn xảy ra". 
Theo ông Việt, hiện tượng lao động phổ thông tràn ngập các công trường tất yếu sẽ dẫn tới mất an toàn lao động. Công việc thanh kiểm tra cũng rất khó thực hiện, vì hiện tại Phòng An toàn lao động và Thanh tra lao động của Sở chỉ có khoảng hơn 10 cán bộ chuyên viên về lĩnh vực này.
“Tại nhiều công trường xây dựng, chúng tôi phát hiện sai phạm về an toàn lao động nhưng ít cán bộ thanh tra giám sát nên khi đến kiểm tra thì chủ công trường đã cho giải tán lao động. Điều này khiến công tác thanh kiểm tra rất khó khăn…”, ông Việt thừa nhận.
Về tình trạng nhiều lao động phổ thông không có hợp đồng lao động đang diễn ra phổ biến ở các công trường xây dựng nhà cao tầng, ông Việt cho biết: Đối với những lao động dài hạn có hợp đồng lao động, khi xảy ra tai nạn lao động thì người lao động còn được hưởng các chính sách về BHXH, còn với những lao động phổ thông làm theo kiểu “chui” thời vụ thì khi tai nạn xảy ra chỉ có người lao động chịu thiệt thòi.
Ông Nguyễn Quốc Việt - Phó Chánh thanh tra Sở LĐTB&XH TP.HCM cũng cho biết, nhu cầu xây dựng ngày càng tăng, các công trình xây dựng, tòa nhà cao ốc mọc lên không ngừng nhưng lực lượng lao động trong lĩnh vực này luôn thiếu và yếu. Công nhân được đào tạo bài bản, kỹ thuật hiện nay rất ít do đó việc tuyển dụng không cần kiểm tra các yêu cầu sức khỏe, tay nghề… là điều dễ xảy ra. Và vấn đề này, Thanh tra Sở không thể kiểm soát hết được!
| Theo thống kê từ Sở LĐTB&XH Hà Nội, đến hết tháng 10 năm 2009, trên địa bàn thành phố đã xảy ra 78 vụ tai nạn lao động nghiêm trọng, làm chết 24 người, bị thương 7 người. So với năm 2008 số vụ tai nạn không tăng, nhưng mức độ tai nạn nghiêm trọng lại đang tăng cao đáng kể. |
- Thái Phương - Mai Phượng - Vũ Điệp (Vietnamnet)