Khi bắt đầu khởi công, khu depot (trạm bảo hành, sửa chữa kỹ thuật) Long Bình ở quận 9 của tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên (tháng 2/2008) đã gặp trục trặc trong việc giải phóng mặt bằng. Hạng mục chính của dự án (xây dựng tuyến metro) càng căng thẳng hơn khi giữa chủ đầu tư là UBND TP HCM và người dân bị giải tỏa ở quận 1 không tìm được tiếng nói chung, và công tác chỉ đạo giải phóng mặt bằng bộc lộ nhiều bất cập.
Bộ nói “an toàn”, thành phố nói “không”
Tổng vốn đầu tư của dự án được phê duyệt năm 2007 là 1,09 tỷ USD, trong đó, kinh phí bồi thường, giải phóng mặt bằng khoảng 88 triệu USD (giải tỏa 212 căn nhà, trong đó có 147 căn giải tỏa trắng). Tuy nhiên, sau một năm khởi động, dự án metro Bến Thành - Suối Tiên phải điều chỉnh vốn đầu tư lên 2,38 tỷ USD, nhưng mức phí bồi thường giải phóng mặt bằng không thay đổi. Trong khi đó, phương án di dời, giải tỏa trắng 18 căn nhà trên đường Ngô Văn Năm phường Bến Nghé, “lúc nắng lúc mưa” gây bức xúc cho người dân.
 |
| Công tác giải phóng mặt bằng khá chậm, chắc chắn ảnh hưởng đến tiến độ thi công tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên. Ảnh: HNK |
Khi dự án này do Bộ GTVT làm chủ đầu tư, đơn vị tư vấn là nhà thầu Otanabe (Nhật Bản) đưa ra phương án không giải tỏa nhà dân nằm trên tuyến ngầm dài 2,6 km từ Bến Thành đến khu Ba Son. Thế nhưng, khi dự án được chuyển giao cho UBND TP HCM làm chủ đầu tư thì 18 hộ dân trên đường Ngô Văn Năm bị buộc giải tỏa trắng.
Vụ KH-ĐT, Bộ GTVT cho rằng, “việc đi ngầm tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên là để tránh giải tỏa các công trình trên mặt đất”. Đơn vị tư vấn thiết kế dự án là Công ty TEDISOUTH cũng khẳng định “18 căn nhà này cách vòm hầm metro hơn 9m là an toàn tuyệt đối. Trong điều kiện bình thường, khi thi công tuyến tàu điện ngầm, các công trình trên mặt đất chỉ cần cách đỉnh vòm hầm ngầm 5m trở lên”. Thế nhưng, UBND TP HCM vẫn giữ quan điểm phải giải tỏa để tránh sự cố trong khi thi công cũng như quá trình vận hành tuyến metro.
Quyết tâm thu hồi đất để làm gì?
Quyết định thu hồi đất của TP HCM gặp sự phản ứng gay gắt của các hộ dân khu vực quận 1. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và Phó thủ tướng Trương Vĩnh Trọng đã yêu cầu UBND TP HCM xem xét, giải quyết khiếu nại của người dân. Các cơ quan chức năng TP HCM trưng cầu ý kiến của Viện Khoa học Công nghệ GTVT và nhận được câu trả lời: “Theo kinh nghiệm thi công hầm của nhiều nước, khi sử dụng các giải pháp kỹ thuật cao sẽ không ảnh hưởng đến kết cấu nhà móng phía trên và lân cận hầm. Do vậy việc giải tỏa nhà dân khi thi công hầm là không cần thiết. Nhưng nếu để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các hộ dân gần đường hầm chỉ cần sơ tán trong quá trình thi công”.
“Hiểu ra” nên UBND TP HCM không giải tỏa 18 căn nhà này. Nhưng thay vào đó, chính quyền thành phố yêu cầu các hộ dân làm cam kết theo mẫu có chứng thực của UBND phường về việc “tự chịu trách nhiệm đối với căn nhà và tài sản của mình trong khi thi công đường hầm metro. Nếu có xảy ra sự cố ảnh hưởng đến tài sản, tính mạng thì Nhà nước không chịu trách nhiệm”. Một thời gian sau, UBND quận 1 ra thông báo buộc các hộ dân khu vực Ngô Văn Năm phải di dời, bàn giao mặt bằng trong quý I/2010?.
Dự án tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên dài gần 20 km, trong đó có 2,6 km ở khu vực trung tâm thành phố phải đi ngầm nhằm bảo tồn quỹ đất, tránh xáo trộn cuộc sống người dân, tiết kiệm hơn 300 tỷ đồng chi phí đền bù…, trong khi UBND TP HCM nại lý do giải tỏa thu hồi đất nhằm đảo bảo an toàn nhưng thực tế dường như đó không phải là mục tiêu chính. Vì trong khi khu vực này chưa được thu hồi trọn vẹn thì UBND TP HCM ra quyết định giao “khu đất vàng” gần 200m2 thuộc hành lang an toàn tuyến metro cho một “đại gia” bất động sản để… xây cao ốc gần 30 tầng theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AK 383992 ngày 22/4/2008.