Cảnh báo trên được các nhà khoa học của Khoa Sinh học, ĐH KH- TN TP HCM đưa ra trong đề tài: “Quản lý sinh vật ngoại lai xâm lấn qua đường tàu viễn dương”. Đề tài vừa hoàn thành sau hai năm nghiên cứu dựa trên kết quả kiểm tra các mẫu lấy từ tàu thuyền đến TP HCM qua các cảng Bến Nghé, Cát Lái, Tân Cảng, Khánh Hội, Tân Thuận Nhà Bè...
Nguồn hiểm họa mới
ThS Hoàng Việt, một thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết: Trong 200 mẫu thu được từ nước dằn tàu, đã phát hiện được 35 giống phiêu sinh thực vật (từ 9/2008 đến 1/2009), trong đó có một số giống có hiện tượng nở hoa. Đây là hiện tượng tự nhiên xảy ra do mật độ tế bào gia tăng lên đến hàng triệu tế bào một lít (thông thường có khoảng 10 - 100 tế bào một ml). Mật độ quá dày đặc của hiện tượng nở hoa có thể khiến nhiều loài cá và các loài hai mảnh (nghêu, sò) bị chết do cản trở quá trình quang hợp.
Thậm chí, có giống phiêu sinh ngoại lai chứa độc tố acid domoic (thuộc nhóm độc tố kích thích, gây trở ngại cho chu trình vận chuyển thần kinh ở não) gây hại đến đời sống của nghêu, sò... Người ăn phải những động vật bị nhiễm độc tố này có thể dẫn đến hiện tượng mất trí nhớ, thậm chí tử vong. Trong 35 giống phiêu sinh nói trên có một loài mà nhóm nghiên cứu vẫn chưa định danh được vì không tìm thấy tài liệu mô tả hình thái của loài.
TS Trần Triết, Trưởng khoa Sinh học cho biết đã có nhiều bài học về tác hại của tình trạng sinh vật ngoại lai xâm hại qua nước dằn tàu, song đến nay vấn đề này chưa được quan tâm đúng mức.
 |
| Sinh vật ngoại có thể du nhập vào Việt Nam qua đường tàu biển và gây ra nhiều dịch bệnh mới. Ảnh: TN. Linh |
Gây ra nhiều bệnh dịch
Nhiều nhà khoa học cũng chung nhận định: các loài thủy sinh xâm nhập là một trong những mối đe dọa lớn nhất từ biển khơi. Thậm chí, đã có trường hợp các loài ngoại lai xâm hại có thể góp phần làm xuất hiện các bệnh dịch mới hoặc tái xuất hiện các bệnh dịch cũ ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người.
ThS Hoàng Việt phân tích, cần phải cảnh báo về sự xâm hại của sinh vật ngoại lai qua nước dằn tàu. Bởi nước dằn tàu có thể là nước hồ, sông, biển, được bơm từ nhiều địa phương, nhiều nước trên thế giới và xả ra tại các cảng khi đến Việt Nam.
Mục đích của nước dằn tàu nhằm điều chỉnh giữ cho tàu ổn định, không bị nghiêng, lật. Khi tàu cập các cảng lấy hàng thì loại nước này được bơm xả ra. Hàng ngàn loài thủy sinh, nang, trứng, ấu trùng theo nước lọt vào cửa hút và “chu du” từ cảng này đến cảng khác. Quá trình xả nước sẽ vô tình đưa chúng thành sinh vật ngoại lai, có khả năng bùng phát gây nguy hiểm do thay đổi môi trường sống.
Một trong những minh chứng rõ nhất là loài sứa mào phàm ăn sau khi xâm nhập vào biển Đen (nơi có sản lượng hải sản lớn nhất thế giới) đã biến sản lượng hải sản của vùng này trở nên kiệt quệ.
Tuy nhiên, ở Việt Nam đến nay chưa có nghiên cứu đầy đủ về sinh vật ngoại lai trong nước dằn tàu. Do đó, sau bước nghiên cứu để đưa ra cảnh báo trên, nhóm tác giả đề tài sẽ phối hợp một số chuyên gia, nhà khoa học khác triển khai biện pháp ứng phó.
Theo đó, biện pháp hữu hiệu nhất là tiến hành xây dựng những trạm xử lý nước dằn tàu, để tận diệt các sinh vật ngoại lai ngay tại các cảng sông, biển.
| Năm 1930, loài muỗi Anopheles gambiae được du nhập một cách vô tình vào vùng Tây Bắc Barasil theo các đoàn tàu biển đến từ châu Phi. Chưa đến một năm sau, loài muỗi này đã gây ra 10.000 ca nhiễm bệnh sốt rét. Vào cuối thập niên 1930, người ta đã phải tốn hàng triệu đô la và hàng ngàn nhân công để tiêu diệt muỗi Anopheles gambiae tại vùng này. |